„Við þurfum að vakna“ - Almenningur tók við sér en enn er langur vegur framundan

Plastlaus september er nú liðinn undir lok en ætlunarverkinu er hvergi nærri lokið. Aðstandendur verkefnisins vonast til að átakið muni leiða til minni plastnotkunar til frambúðar.

Jóhann Gísladóttir Mynd: Úr einkasafni
Auglýsing

Verk­efnið Plast­laus sept­em­ber var árvekn­i-á­tak sem ætlað var að vekja fólk til umhugs­unar um ofgnótt og skað­semi plasts í umhverf­inu og benda á leiðir til að draga úr notkun á einnota plasti. En þrátt fyrir að nú sé kom­inn októ­ber stendur til að halda áfram að vekja athygli á mál­staðn­um. 

Jóhanna Gísla­dótt­ir, for­maður stjórnar félags­ins í kringum verk­efnið og dokt­or­snemi í umhverf­is- og auð­linda­fræði, segir að brýn þörf hafi rekið verk­efnið af stað. „Við Íslend­ingar notum svo mikið magn af einnota plasti og fáir pæla í því. Þetta er því mjög stórt vanda­mál eins og t.d. með örplastið og annað sem fer út í sjó í gíf­ur­legu magn­i,“ segir hún. 

Hún telur að Íslend­ingar ættu að huga betur að umgengni við sjó­inn og að frá­rennsl­is­málum yfir­höf­uð. Hún segir að kom­inn sé tími til að fólk losi sig við doð­ann sem fylgir afskipta­leys­in­u. 

Auglýsing

Plast veldur skaða um ókomna tíð

Á vef­síðu átaks­ins www.plast­laussept­em­ber.is kemur fram að plast end­ist í þús­undir ára og sé því afar slæmur kostur fyrir einnota notk­un. Plast brotnar niður á mjög löngum tíma og þá í örplast sem ekki er betra fyrir umhverf­ið. Plast er ein­göngu hægt að end­ur­vinna í annað plast af lélegri gæð­um. Allt plast sem notað er og fer ekki í end­ur­vinnslu safn­ast fyrir á urð­un­ar­stöðum eða í nátt­úr­unni og veldur þar skaða um ókomna tíð.

Plast endar þannig allt of oft í nátt­úr­unni og þá sér­stak­lega í ám, vötnum og sjó. Plast dregur til sín ýmis meng­un­ar­efni og þegar það endar í vef líf­vera geta efnin þar með endað í fæðu manna. Mjúk­plast inni­heldur stundum horm­ón­arask­andi efni, til að mynda þalöt, sem eru skað­leg mann­fólki. 

Setja þarf fé í frek­ari rann­sóknir

Í byrjun sum­ars tóku fjórar nágranna­konur sig til í Foss­vog­inum og byrj­uðu að spjalla um þessa gengd­ar­lausu plast­notkun í sam­fé­lag­inu. Hug­myndin kom erlendis frá en átakið Plastic Free July var hrundið af stað í Ástr­alíu í júlí­mán­uði. Þessum konum datt í hug í fram­hald­inu að fara út í slíkt átak á Íslandi. Þær þéttu hóp­inn og fengu fleiri konur með sér sem höfðu áhuga á mál­efn­in­u. 

Gífurlega mikið magn safnast saman af plasti á Íslandi ár hvert.



Þær sáu fljót­lega að ekki gekk að hafa slíkt átak yfir sum­arið og út varð að hafa sept­em­ber plast­lausan enda skól­arnir að byrja og haust­ið. „Sum­arið fór að miklu leyti í að koma vef­síð­unni í loftið og skipu­leggja starf á sam­fé­lags­miðl­u­m,“ segir Jóhanna. Þær fund­uðu með Land­vernd, Umhverf­is­stofnun og Reykja­vík­ur­borg til að kanna stöðu mála en hún segir að þær hafi lært mikið á þessu ferli. 

Hóp­ur­inn fann fyrir miklum með­byr þrátt fyrir að fjöl­miðlar hafi óvænt ein­beitt sér að rík­is­stjórn­ar­slitum um miðjan sept­em­ber, að sögn Jóhönnu. Það hafi ekki haft áhrif á áhuga eða þátt­töku almenn­ings. 

Jóhanna telur að meira aðhald þurfi frá stjórn­völdum hvað þessi mál varð­ar. Setja þarf skýr­ari reglur og þurfi stjórn­völd að setja fé í rann­sóknir á plast­notkun og hvað fari út í sjó­inn við strendur Íslands. „Við þurfum að fara að vakna,“ segir hún og bætir við að hún sjálf hafi ekki verið nægi­lega með­vituð um plast­notkun sína og afleið­ingar hennar áður en hún fór af stað með verk­efn­ið. „Þess vegna töldum við þörf á því að koma með árvekn­i-á­tak og vekja athygli á þessu,“ segir hún. 

Plast­lausar lausnir frekar en hræðslu­á­róður

Hóp­ur­inn hélt úti fyrr­nefndri vef­síðu þar sem hægt er að nálg­ast frek­ari upp­lýs­ingar um verk­efn­ið. Jóhanna segir að þær hafi ekki viljað vera með hræðslu­á­róður heldur koma með lausnir eða til­lögur að lausnum á jákvæðan hátt til að ná til fólks. Inn á síð­unni benda þær á ýmsar plast­lausar lausnir; hvað sé hægt að nota í stað­inn fyrir plast við hinar ýmsu aðstæð­ur.

Þær voru einnig virkar á Face­book-­síðu átaks­ins þar sem þær birtu færslur á hverjum degi með ráð­legg­ingum til fólks og deildu mynd­böndum og greinum frá öðr­um. Einnig var til­gang­ur­inn að búa til sam­fé­lag í kringum verk­efnið þar sem fólk gæti spjallað saman og skipst á ráð­um. Þær voru á mörgum sam­fé­lags­miðlum til þess að ná til sem flestra á öllum aldri.

Hóp­ur­inn vann sína vinnu að mestu leyti í sjálf­boða­starfi og segir Jóhanna að þetta hafi verið skemmti­legt starf. Þær hafi unnið mikið og segir hún að verk­efnið hafi gengið vonum fram­ar. „Við­tök­urnar voru meiri en við bjugg­umst við,“ segir hún. Fjöl­miðlar hafi sýnt verk­efn­inu áhuga og vatt það upp á sig í fram­hald­inu. Þær fengu boð um að koma í fram­halds­skóla og halda fyr­ir­lestra á vinnu­stöðum en segir hún að þær hafi því miður ekki getað gert það vegna anna. Það sýni að almenn­ingur hafi haft áhuga á átak­in­u. 

Vit­und­ar­vakn­ingu ekki lokið

Við erum að þessu af ástríðu og höfum allar brenn­andi áhuga á umhverf­is­málum almennt.

Til stendur að halda áfram með verk­efnið og gera við­burð­inn árleg­an. Jóhanna segir að best væri ef mann­eskja feng­ist í hund­rað pró­sent vinnu í sept­em­ber á næsta ári til að sinna öllu því sem þarf að sinna. Hún sér fyrir sér að hóp­ur­inn fari í frekara sam­starf við stofn­anir eða ein­stak­linga á næsta ári og að ýmsar hug­myndir gangi nú milli þeirra sem að átak­inu komu og fólks sem tók þátt í því. 

Jóhann segir að vit­und­ar­vakn­ingin sé ekki lokið þrátt fyrir að sept­em­ber sé það. Hún fagni öllum breyt­ingum til batn­að­ar, hvort sem um hug­ar­fars­breyt­ingu sé að ræða eða verk­lags­breyt­ingu hjá fyr­ir­tækjum eða sveit­ar­fé­lög­um. Hún bendir einnig á að áhuga­vert verði að sjá hver muni sitja í rík­is­stjórn eftir næstu kosn­ing­ar, hver umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra verði og hvernig stefna verði tekin í umhverf­is­málum sem þess­um. 

Hún seg­ist þreytt eftir mán­uð­inn en þó sátt og sæl. Hóp­ur­inn muni taka sér frí í októ­ber til að fá and­rými en þrátt fyrir það séu þær hvergi nærri hætt­ar. „Við erum að þessu af ástríðu og höfum allar brenn­andi áhuga á umhverf­is­málum almennt,“ segir hún. Hún segir að lokum að þær séu í þessu til fram­búð­ar.



Krónan styrkist og Icelandair rýkur upp
Markaðsvirði Icelandair hefur sveiflast mikið eftir því hvernig því sem tíðindi hafa borist af fjármögnunarviðræðum WOW air.
Kjarninn 17. desember 2018
Forseti og varaforsetar Alþingis segja sig frá umfjöllun um Klaustursmálið
Varaforsetar Alþingis eru sex. Eftir að hafa metið athugasemdir, var ákveðið að segja sig frá umfjöllun um Klaustursmálið.
Kjarninn 17. desember 2018
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Brexit: Hvers vegna eru allir á taugum vegna Írlands?
Kjarninn 17. desember 2018
Þorsteinn Már Baldvinsson er forstjóri Samherja. Hann hefur farið fram á að Már Guðmundsson seðlabankastjóri segi af sér vegna Samherjamálsins.
Bankaráð Seðlabanka Íslands biður aftur um frest vegna Samherjamáls
Bankaráð Seðlabanka Íslands vonast til þess að geta svarað erindi forsætisráðherra um hið svokallaða Samherjamál „í upphafi nýs árs“. Upphaflega fékk ráðið frest til 7. desember til að svara erindinu.
Kjarninn 17. desember 2018
Ríkisendurskoðun segir „óheppilegt“ að greining á vanda Íslandspósts liggi ekki fyrir
Íslenska ríkið ætlar að lána Íslandspósti stórfé þrátt fyrir að ekki liggi fyrir greining á því hvað valdi miklum rekstrarvanda. Ríkisendurskoðun telur það óheppilegt að ekki liggi fyrir hvernig eigi að taka á vandanum áður en fjármagn sé sett í það.
Kjarninn 17. desember 2018
Alvotech
Fuji Pharma fjár­festir í Al­votech fyr­ir 6,2 milljarða
Japanska lyfjafyrirtækið Fuji pharma hefur keypt 4,6 prósent eignarhlut í íslenska lyfjafyrirtækinu Alvotech fyrir 6,2 milljarða króna.
Kjarninn 17. desember 2018
Vextir óverðtryggðra lána hækkað um allt að 1,25 prósentustig á árinu
Hjá bönkum landsins hafa fastir vextir óverðtryggðra lána hækkað mest allra vaxta. Frá janúar 2018 hafa fastir vextir óverðtryggðra lána hækkað um 1,25 prósentustig hjá Íslandsbanka og eru nú hæstir vaxta eða 7,40 prósent í desember.
Kjarninn 17. desember 2018
Freyja Haraldsdóttir
Freyja: Orðræðan sársaukafull fyrir þolendur og viðheldur ofbeldismenningu
Orðræðan um að ekki allir þingmenn eða karlar séu blindfullir á bar að tala með ofbeldisfullum hætti um konur og jaðarsetta hópa getur verið afar sársaukafull fyrir þolendur, að mati Freyju Haraldsdóttur.
Kjarninn 17. desember 2018
Meira úr sama flokkiFólk