„Við þurfum að vakna“ - Almenningur tók við sér en enn er langur vegur framundan

Plastlaus september er nú liðinn undir lok en ætlunarverkinu er hvergi nærri lokið. Aðstandendur verkefnisins vonast til að átakið muni leiða til minni plastnotkunar til frambúðar.

Jóhann Gísladóttir Mynd: Úr einkasafni
Auglýsing

Verk­efnið Plast­laus sept­em­ber var árvekn­i-á­tak sem ætlað var að vekja fólk til umhugs­unar um ofgnótt og skað­semi plasts í umhverf­inu og benda á leiðir til að draga úr notkun á einnota plasti. En þrátt fyrir að nú sé kom­inn októ­ber stendur til að halda áfram að vekja athygli á mál­staðn­um. 

Jóhanna Gísla­dótt­ir, for­maður stjórnar félags­ins í kringum verk­efnið og dokt­or­snemi í umhverf­is- og auð­linda­fræði, segir að brýn þörf hafi rekið verk­efnið af stað. „Við Íslend­ingar notum svo mikið magn af einnota plasti og fáir pæla í því. Þetta er því mjög stórt vanda­mál eins og t.d. með örplastið og annað sem fer út í sjó í gíf­ur­legu magn­i,“ segir hún. 

Hún telur að Íslend­ingar ættu að huga betur að umgengni við sjó­inn og að frá­rennsl­is­málum yfir­höf­uð. Hún segir að kom­inn sé tími til að fólk losi sig við doð­ann sem fylgir afskipta­leys­in­u. 

Auglýsing

Plast veldur skaða um ókomna tíð

Á vef­síðu átaks­ins www.plast­laussept­em­ber.is kemur fram að plast end­ist í þús­undir ára og sé því afar slæmur kostur fyrir einnota notk­un. Plast brotnar niður á mjög löngum tíma og þá í örplast sem ekki er betra fyrir umhverf­ið. Plast er ein­göngu hægt að end­ur­vinna í annað plast af lélegri gæð­um. Allt plast sem notað er og fer ekki í end­ur­vinnslu safn­ast fyrir á urð­un­ar­stöðum eða í nátt­úr­unni og veldur þar skaða um ókomna tíð.

Plast endar þannig allt of oft í nátt­úr­unni og þá sér­stak­lega í ám, vötnum og sjó. Plast dregur til sín ýmis meng­un­ar­efni og þegar það endar í vef líf­vera geta efnin þar með endað í fæðu manna. Mjúk­plast inni­heldur stundum horm­ón­arask­andi efni, til að mynda þalöt, sem eru skað­leg mann­fólki. 

Setja þarf fé í frek­ari rann­sóknir

Í byrjun sum­ars tóku fjórar nágranna­konur sig til í Foss­vog­inum og byrj­uðu að spjalla um þessa gengd­ar­lausu plast­notkun í sam­fé­lag­inu. Hug­myndin kom erlendis frá en átakið Plastic Free July var hrundið af stað í Ástr­alíu í júlí­mán­uði. Þessum konum datt í hug í fram­hald­inu að fara út í slíkt átak á Íslandi. Þær þéttu hóp­inn og fengu fleiri konur með sér sem höfðu áhuga á mál­efn­in­u. 

Gífurlega mikið magn safnast saman af plasti á Íslandi ár hvert.



Þær sáu fljót­lega að ekki gekk að hafa slíkt átak yfir sum­arið og út varð að hafa sept­em­ber plast­lausan enda skól­arnir að byrja og haust­ið. „Sum­arið fór að miklu leyti í að koma vef­síð­unni í loftið og skipu­leggja starf á sam­fé­lags­miðl­u­m,“ segir Jóhanna. Þær fund­uðu með Land­vernd, Umhverf­is­stofnun og Reykja­vík­ur­borg til að kanna stöðu mála en hún segir að þær hafi lært mikið á þessu ferli. 

Hóp­ur­inn fann fyrir miklum með­byr þrátt fyrir að fjöl­miðlar hafi óvænt ein­beitt sér að rík­is­stjórn­ar­slitum um miðjan sept­em­ber, að sögn Jóhönnu. Það hafi ekki haft áhrif á áhuga eða þátt­töku almenn­ings. 

Jóhanna telur að meira aðhald þurfi frá stjórn­völdum hvað þessi mál varð­ar. Setja þarf skýr­ari reglur og þurfi stjórn­völd að setja fé í rann­sóknir á plast­notkun og hvað fari út í sjó­inn við strendur Íslands. „Við þurfum að fara að vakna,“ segir hún og bætir við að hún sjálf hafi ekki verið nægi­lega með­vituð um plast­notkun sína og afleið­ingar hennar áður en hún fór af stað með verk­efn­ið. „Þess vegna töldum við þörf á því að koma með árvekn­i-á­tak og vekja athygli á þessu,“ segir hún. 

Plast­lausar lausnir frekar en hræðslu­á­róður

Hóp­ur­inn hélt úti fyrr­nefndri vef­síðu þar sem hægt er að nálg­ast frek­ari upp­lýs­ingar um verk­efn­ið. Jóhanna segir að þær hafi ekki viljað vera með hræðslu­á­róður heldur koma með lausnir eða til­lögur að lausnum á jákvæðan hátt til að ná til fólks. Inn á síð­unni benda þær á ýmsar plast­lausar lausnir; hvað sé hægt að nota í stað­inn fyrir plast við hinar ýmsu aðstæð­ur.

Þær voru einnig virkar á Face­book-­síðu átaks­ins þar sem þær birtu færslur á hverjum degi með ráð­legg­ingum til fólks og deildu mynd­böndum og greinum frá öðr­um. Einnig var til­gang­ur­inn að búa til sam­fé­lag í kringum verk­efnið þar sem fólk gæti spjallað saman og skipst á ráð­um. Þær voru á mörgum sam­fé­lags­miðlum til þess að ná til sem flestra á öllum aldri.

Hóp­ur­inn vann sína vinnu að mestu leyti í sjálf­boða­starfi og segir Jóhanna að þetta hafi verið skemmti­legt starf. Þær hafi unnið mikið og segir hún að verk­efnið hafi gengið vonum fram­ar. „Við­tök­urnar voru meiri en við bjugg­umst við,“ segir hún. Fjöl­miðlar hafi sýnt verk­efn­inu áhuga og vatt það upp á sig í fram­hald­inu. Þær fengu boð um að koma í fram­halds­skóla og halda fyr­ir­lestra á vinnu­stöðum en segir hún að þær hafi því miður ekki getað gert það vegna anna. Það sýni að almenn­ingur hafi haft áhuga á átak­in­u. 

Vit­und­ar­vakn­ingu ekki lokið

Við erum að þessu af ástríðu og höfum allar brenn­andi áhuga á umhverf­is­málum almennt.

Til stendur að halda áfram með verk­efnið og gera við­burð­inn árleg­an. Jóhanna segir að best væri ef mann­eskja feng­ist í hund­rað pró­sent vinnu í sept­em­ber á næsta ári til að sinna öllu því sem þarf að sinna. Hún sér fyrir sér að hóp­ur­inn fari í frekara sam­starf við stofn­anir eða ein­stak­linga á næsta ári og að ýmsar hug­myndir gangi nú milli þeirra sem að átak­inu komu og fólks sem tók þátt í því. 

Jóhann segir að vit­und­ar­vakn­ingin sé ekki lokið þrátt fyrir að sept­em­ber sé það. Hún fagni öllum breyt­ingum til batn­að­ar, hvort sem um hug­ar­fars­breyt­ingu sé að ræða eða verk­lags­breyt­ingu hjá fyr­ir­tækjum eða sveit­ar­fé­lög­um. Hún bendir einnig á að áhuga­vert verði að sjá hver muni sitja í rík­is­stjórn eftir næstu kosn­ing­ar, hver umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra verði og hvernig stefna verði tekin í umhverf­is­málum sem þess­um. 

Hún seg­ist þreytt eftir mán­uð­inn en þó sátt og sæl. Hóp­ur­inn muni taka sér frí í októ­ber til að fá and­rými en þrátt fyrir það séu þær hvergi nærri hætt­ar. „Við erum að þessu af ástríðu og höfum allar brenn­andi áhuga á umhverf­is­málum almennt,“ segir hún. Hún segir að lokum að þær séu í þessu til fram­búð­ar.



Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Freyr Eyjólfsson
Neysla og úrgangur eykst á heimsvísu – Ákall um nýjar, grænar lausnir
Kjarninn 20. febrúar 2020
Ísold Uggadóttir og Auður Jónsdóttir
Himinhrópandi mistök í máli Maní
Kjarninn 20. febrúar 2020
Haraldur Johanessen var enn ríkislögreglustjóri þegar samkomulagið var gert. Hann lét af störfum skömmu síðar
Samkomulag ríkislögreglustjóra hækkaði laun yfirmanna um 48 prósent
Þeir yfirmenn hjá ríkislögreglustjóra sem skrifuðu undir samkomulag við embættið í fyrra hækkuðu samtals grunnlaun sín um 314 þúsund krónur á mánuði og sameiginlegar lífeyrisgreiðslur um 309 milljónir.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Samninganefnd starfsgreinasambandsins.
Starfsgreinasambandið nær samkomulagi við ríkið um nýjan kjarasamning
Starfsgreinasambandið og ríkið náðu í gær saman um útlínur á nýjum kjarasamningi á fundi hjá ríkissáttarsemjara.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling fordæmir Dag fyrir að vilja ekki eiga samtal við sig
Efling segir borgarstjórann í Reykjavík tala niður kjara- og réttlætisbaráttu félagsins. Framsetning hans á tilboðum Reykjavíkurborgar um launahækkanir til félagsmanna Eflingar sé í þeim „tilgangi að fegra mögur tilboð borgarinnar.“
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB.
Verkföll hjá BSRB hefjast að óbreyttu í byrjun mars
Verkföllin munu hafa mikil áhrif á almannaþjónustuna enda munu þau ná til starfsfólks í heilbrigðisþjónustunni, þar með talið á Landspítalanum, og í skólum, leikskólum og á frístundaheimilum.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Hillur verslana eru í dag fullar af fersku brauði.
Uppþot vegna brauðsins stormur í vatnsglasi
„Hvenær verður næst brauð viðvörun?“ „Brauð er búið í borginni, líka hvíta brauðið. Fólk ætlar greinilega að leyfa sér þessar síðustu klukkustundir á jörðu.“ Þeir voru margir brandararnir sem fuku í sprengilægðinni í síðustu viku.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Traust almennings á dómstólum
Auður Jónsdóttir rithöfundur hitti gamalreyndan lögmann, Ragnar Aðalsteinsson, til að ræða hið svokallaða Landsréttarmál en það vekur upp áleitnar spurningar.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiFólk