Í þá tíð… Sjö sérvalin undur og stórmerki

Hin sjö undur veraldar er hugtak sem nær allir þekkja og hefur tímalausa skírskotun, þó fæstir geti nefnt þau öll. En hvernig var raðað á þennan lista og hvers vegna hefur hann lifað svo lengi óbreyttur.

Píramídinn
Auglýsing

Heim­ur­inn geymir undur mörg, stór og smá. Að telja þau til væri ógern­ing­ur, og hvers konar gagn­ger flokkun eftir und­ur­sam­leg­heitum væri frá­leitt fram­tak enda alltaf háð hug­lægu mati höf­und­ar.

Eða það hefði maður altjent hald­ið, en hins vegar er til einn slíkur listi sem er hægt að rekja nokkru aftur fyrir Krists burð og lifir enn góðu lífi í almennu tali, jafn­vel þó nútíma­menn hafi ekki séð nema eitt þeirra atriða sem þar eru tal­in. Það er vit­an­lega list­inn yfir hin sjö undur ver­aldar (eða forn­ald­ar).

Hvernig kom sá listi til og hvernig stendur á því að hann lifir enn?

Auglýsing

Hellenar komu, sigruðu, sáu og skrif­uðu

Þegar Alex­ander mikli lagði upp í her­för sína, þar sem hann lagði undir sig svæði sem teygði sig allt frá Tyrk­landi nútím­ans suður til Egypta­lands og austur til Ind­lands, hafði hann í för með sér menn­ingu og siði Grikkja, eða Hellena. Áhrifin voru hins vegar ekki síður á hinn veg­inn þar sem hellenískir ferða­langar sem fylgdu í spor Alex­and­ers komust í kynni við marga und­ur­sam­lega staði sem höfðu áður verið þeim huld­ir.

Nokkrir þeirra færðu upp­lifun sína í rit, les­endum sínum til upp­lýs­ing­ar, og töldu upp það mark­verð­asta sem þeir sáu á ferðum sín­um. Þeir listar sem oft­ast er vísað í eru frá annarri öld f.kr. og eru ann­ars vegar eftir Fílon frá Býs­ans og hins vegar eftir skáldið Antipatros (lat. Antipa­ter) frá Sídon, en einnig hafa varð­veist rit frá sagn­fræð­ing­unum Heródótusi og Dío­dórusi , land­fræð­ingnum Strabó og fleir­um.

Raunar er ekki alls kostar rétt að þessir grísku höf­undar hafi talið upp „und­ur“, heldur tala þeir um „staði sem áhuga­vert væri að sjá. Segja mætti að þeir hafi verið eins konar TripA­dvis­or-ar síns tíma. Mun­ur­inn liggur í að fyrst var notað orðið theamata, sem síðar umbreytt­ist í thaumata, sem útleggst sann­ar­lega sem und­ur.

Undrin eru alfarið bundin við heimsmynd Hellena og landsvæði sem Alexander mikli náði undir sig á sínum tíma.

Allt er breyt­ingum háð. Líka list­inn

Nú er ráð að telja upp undrin sjö sem eru almennt talin í þessum hópi.

Það eru:

Píramíd­arnir við Giza. Reistir um 2.500 f.kr. og standa enn, einir af undr­unum sjö.

Hengi­garð­arnir í Babýlon. Stölluð stór­bygg­ing með glæsi­legum gróðri. Taldir hafa verið byggðir á valda­tíma Nebúka­desar II um 600 f.kr. en þrátt fyrir allt finnst ekk­ert um garð­ana í varð­veittum ritum frá þessum tíma og engar merki um þá hafa fund­ist við forn­leifa­upp­gröft.

Seifs­styttan í Ólymp­íu. Um 13 metra há stytta af Seifi úr fíla­beini, gulli og tré; skreytt alls konar eðal­steinum  smíðuð um 435 f.kr. Eyði­lagð­ist senni­lega á 5. eða 6. öld e.kr.

Artem­is­ar­hofið í Efesos. Bygg­ing hofs­ins hófst um 550 f.kr. og var það sjálfur Krösus kon­ungur sem kost­aði það til að byrja með, en það þótti ein­stak­lega glæsi­legt, 115m langt og 13m hátt og ein­stak­lega fag­ur­lega skreytt, enda mælti fyrr­nefndur Antipatros sér­stak­lega með því í upp­taln­ingu sinni á sínum tíma.

Mauso­leus­ar­hofið í Halik­arnassos. Byggt um 350 f.kr. 45m hátt. Eyði­lagð­ist í jarð­skjálfta 1496 e.kr.

Kólossus - Ris­inn á Ródos. Gríð­ar­stór 32m há brons­stytta af sólguð­inum Heíos sem gnæfði yfir inn­sigl­ing­unni að Ródos. Var reist árin 294-282 f.kr. en féll í jarð­skjálfta tæpum 60 árum síð­ar. Þar lágu leifar ris­ans í 800 ár þar til hann var hlut­aður í sundur og bronsið flutt burt á 900 úlföldum og selt.  

Vit­inn í Faros við Alex­andríu í Egypta­landi. Ptolema­íos II. af Egypta­landi lauk bygg­ingu hans, um 280 f.kr. en hann hrundi senni­lega í jarð­skjálfta á 14. öld. Vit­inn var ekki á lista Antipatrosar (hann taldi veggi Babýlons í stað­inn) og raunar ekki tal­inn í hópi hinna sjö undra ver­aldar fyrr en á 6. öld e.kr. og nú er hann þar enn­þá.

Flestir draga þessir staðir dám af upp­runa list­ans góða, þ.e. þeir eru grískir að upp­runa, en það ber einnig vitni um heims­sýn Hellena. Þeirra heimur var Mið­jarð­ar­hafið og löndin sem Alex­ander lagði undir sig.

Undrin öll í sömu röð og þau eru upp talin í textanum.Glöggir les­endur hafa líka vafa­laust séð að undrin sjö voru aðeins til á sama tíma (ef þau voru sann­ar­lega öll til - sjá Hengi­garð­arn­ir) í um 60 ár, á meðan Kólossus vaktaði Ródos.Aðrir merki­legir stað­ir/­bygg­ing­ar/lista­verk sem voru einnig talin í þessum hópi voru t.d. Hring­leika­húsið í Róm, Must­eri Salómons kon­ungs í Jer­úsalem og sumir áttu sann­ar­lega heima á þessum lista, en Hellen­ar/­Evr­ópu­búar þekktu hrein­lega ekki til þeirra, eins og til dæmis Kína­m­úr­inn.

Loks má geta þess að þeir Strabó og Heródótus minn­ast á Völ­und­ar­húsið í Egypta­landi, sem var að sögn gríð­ar­stórt graf­hýsi, stað­sett á bökkum Níl­ar, um sjö dag­leiðum sunnan við Píramídana og er, hið minnsta, frá  1.800 f.kr.  Stærð þess og íburð­ur, ef sög­urnar eru sann­ar, voru jafn­vel stór­feng­legri en píramíd­arnir sjálfir í Giza. Nýlegur upp­gröftur bendir til þess að leifar völ­und­ar­húss­ins hafi fund­ist, en ekki hefur verið ráð­ist í meiri­háttar rann­sóknir á staðn­um.

Fróð­legt væri að reyna að keyra í gegn ein­hvers­konar alþjóð­legt fram­tak til að ná sátt um sjö nútímaundur heims­ins, en það er næsta víst að það myndi valda um það bil sjö meiri­háttar stríðs­á­tökum og við vitum öll að Boaty McBoat­face myndi vinna net­kosn­ing­una.

(Heim­ild­ir: Vís­inda­vef­ur­inn, Britann­ica, Wikipedia ofl.)

Krónan styrkist og Icelandair rýkur upp
Markaðsvirði Icelandair hefur sveiflast mikið eftir því hvernig því sem tíðindi hafa borist af fjármögnunarviðræðum WOW air.
Kjarninn 17. desember 2018
Forseti og varaforsetar Alþingis segja sig frá umfjöllun um Klaustursmálið
Varaforsetar Alþingis eru sex. Eftir að hafa metið athugasemdir, var ákveðið að segja sig frá umfjöllun um Klaustursmálið.
Kjarninn 17. desember 2018
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Brexit: Hvers vegna eru allir á taugum vegna Írlands?
Kjarninn 17. desember 2018
Þorsteinn Már Baldvinsson er forstjóri Samherja. Hann hefur farið fram á að Már Guðmundsson seðlabankastjóri segi af sér vegna Samherjamálsins.
Bankaráð Seðlabanka Íslands biður aftur um frest vegna Samherjamáls
Bankaráð Seðlabanka Íslands vonast til þess að geta svarað erindi forsætisráðherra um hið svokallaða Samherjamál „í upphafi nýs árs“. Upphaflega fékk ráðið frest til 7. desember til að svara erindinu.
Kjarninn 17. desember 2018
Ríkisendurskoðun segir „óheppilegt“ að greining á vanda Íslandspósts liggi ekki fyrir
Íslenska ríkið ætlar að lána Íslandspósti stórfé þrátt fyrir að ekki liggi fyrir greining á því hvað valdi miklum rekstrarvanda. Ríkisendurskoðun telur það óheppilegt að ekki liggi fyrir hvernig eigi að taka á vandanum áður en fjármagn sé sett í það.
Kjarninn 17. desember 2018
Alvotech
Fuji Pharma fjár­festir í Al­votech fyr­ir 6,2 milljarða
Japanska lyfjafyrirtækið Fuji pharma hefur keypt 4,6 prósent eignarhlut í íslenska lyfjafyrirtækinu Alvotech fyrir 6,2 milljarða króna.
Kjarninn 17. desember 2018
Vextir óverðtryggðra lána hækkað um allt að 1,25 prósentustig á árinu
Hjá bönkum landsins hafa fastir vextir óverðtryggðra lána hækkað mest allra vaxta. Frá janúar 2018 hafa fastir vextir óverðtryggðra lána hækkað um 1,25 prósentustig hjá Íslandsbanka og eru nú hæstir vaxta eða 7,40 prósent í desember.
Kjarninn 17. desember 2018
Freyja Haraldsdóttir
Freyja: Orðræðan sársaukafull fyrir þolendur og viðheldur ofbeldismenningu
Orðræðan um að ekki allir þingmenn eða karlar séu blindfullir á bar að tala með ofbeldisfullum hætti um konur og jaðarsetta hópa getur verið afar sársaukafull fyrir þolendur, að mati Freyju Haraldsdóttur.
Kjarninn 17. desember 2018
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...