Í þá tíð… Sjö sérvalin undur og stórmerki

Hin sjö undur veraldar er hugtak sem nær allir þekkja og hefur tímalausa skírskotun, þó fæstir geti nefnt þau öll. En hvernig var raðað á þennan lista og hvers vegna hefur hann lifað svo lengi óbreyttur.

Píramídinn
Auglýsing

Heim­ur­inn geymir undur mörg, stór og smá. Að telja þau til væri ógern­ing­ur, og hvers konar gagn­ger flokkun eftir und­ur­sam­leg­heitum væri frá­leitt fram­tak enda alltaf háð hug­lægu mati höf­und­ar.

Eða það hefði maður altjent hald­ið, en hins vegar er til einn slíkur listi sem er hægt að rekja nokkru aftur fyrir Krists burð og lifir enn góðu lífi í almennu tali, jafn­vel þó nútíma­menn hafi ekki séð nema eitt þeirra atriða sem þar eru tal­in. Það er vit­an­lega list­inn yfir hin sjö undur ver­aldar (eða forn­ald­ar).

Hvernig kom sá listi til og hvernig stendur á því að hann lifir enn?

Auglýsing

Hellenar komu, sigruðu, sáu og skrif­uðu

Þegar Alex­ander mikli lagði upp í her­för sína, þar sem hann lagði undir sig svæði sem teygði sig allt frá Tyrk­landi nútím­ans suður til Egypta­lands og austur til Ind­lands, hafði hann í för með sér menn­ingu og siði Grikkja, eða Hellena. Áhrifin voru hins vegar ekki síður á hinn veg­inn þar sem hellenískir ferða­langar sem fylgdu í spor Alex­and­ers komust í kynni við marga und­ur­sam­lega staði sem höfðu áður verið þeim huld­ir.

Nokkrir þeirra færðu upp­lifun sína í rit, les­endum sínum til upp­lýs­ing­ar, og töldu upp það mark­verð­asta sem þeir sáu á ferðum sín­um. Þeir listar sem oft­ast er vísað í eru frá annarri öld f.kr. og eru ann­ars vegar eftir Fílon frá Býs­ans og hins vegar eftir skáldið Antipatros (lat. Antipa­ter) frá Sídon, en einnig hafa varð­veist rit frá sagn­fræð­ing­unum Heródótusi og Dío­dórusi , land­fræð­ingnum Strabó og fleir­um.

Raunar er ekki alls kostar rétt að þessir grísku höf­undar hafi talið upp „und­ur“, heldur tala þeir um „staði sem áhuga­vert væri að sjá. Segja mætti að þeir hafi verið eins konar TripA­dvis­or-ar síns tíma. Mun­ur­inn liggur í að fyrst var notað orðið theamata, sem síðar umbreytt­ist í thaumata, sem útleggst sann­ar­lega sem und­ur.

Undrin eru alfarið bundin við heimsmynd Hellena og landsvæði sem Alexander mikli náði undir sig á sínum tíma.

Allt er breyt­ingum háð. Líka list­inn

Nú er ráð að telja upp undrin sjö sem eru almennt talin í þessum hópi.

Það eru:

Píramíd­arnir við Giza. Reistir um 2.500 f.kr. og standa enn, einir af undr­unum sjö.

Hengi­garð­arnir í Babýlon. Stölluð stór­bygg­ing með glæsi­legum gróðri. Taldir hafa verið byggðir á valda­tíma Nebúka­desar II um 600 f.kr. en þrátt fyrir allt finnst ekk­ert um garð­ana í varð­veittum ritum frá þessum tíma og engar merki um þá hafa fund­ist við forn­leifa­upp­gröft.

Seifs­styttan í Ólymp­íu. Um 13 metra há stytta af Seifi úr fíla­beini, gulli og tré; skreytt alls konar eðal­steinum  smíðuð um 435 f.kr. Eyði­lagð­ist senni­lega á 5. eða 6. öld e.kr.

Artem­is­ar­hofið í Efesos. Bygg­ing hofs­ins hófst um 550 f.kr. og var það sjálfur Krösus kon­ungur sem kost­aði það til að byrja með, en það þótti ein­stak­lega glæsi­legt, 115m langt og 13m hátt og ein­stak­lega fag­ur­lega skreytt, enda mælti fyrr­nefndur Antipatros sér­stak­lega með því í upp­taln­ingu sinni á sínum tíma.

Mauso­leus­ar­hofið í Halik­arnassos. Byggt um 350 f.kr. 45m hátt. Eyði­lagð­ist í jarð­skjálfta 1496 e.kr.

Kólossus - Ris­inn á Ródos. Gríð­ar­stór 32m há brons­stytta af sólguð­inum Heíos sem gnæfði yfir inn­sigl­ing­unni að Ródos. Var reist árin 294-282 f.kr. en féll í jarð­skjálfta tæpum 60 árum síð­ar. Þar lágu leifar ris­ans í 800 ár þar til hann var hlut­aður í sundur og bronsið flutt burt á 900 úlföldum og selt.  

Vit­inn í Faros við Alex­andríu í Egypta­landi. Ptolema­íos II. af Egypta­landi lauk bygg­ingu hans, um 280 f.kr. en hann hrundi senni­lega í jarð­skjálfta á 14. öld. Vit­inn var ekki á lista Antipatrosar (hann taldi veggi Babýlons í stað­inn) og raunar ekki tal­inn í hópi hinna sjö undra ver­aldar fyrr en á 6. öld e.kr. og nú er hann þar enn­þá.

Flestir draga þessir staðir dám af upp­runa list­ans góða, þ.e. þeir eru grískir að upp­runa, en það ber einnig vitni um heims­sýn Hellena. Þeirra heimur var Mið­jarð­ar­hafið og löndin sem Alex­ander lagði undir sig.

Undrin öll í sömu röð og þau eru upp talin í textanum.Glöggir les­endur hafa líka vafa­laust séð að undrin sjö voru aðeins til á sama tíma (ef þau voru sann­ar­lega öll til - sjá Hengi­garð­arn­ir) í um 60 ár, á meðan Kólossus vaktaði Ródos.Aðrir merki­legir stað­ir/­bygg­ing­ar/lista­verk sem voru einnig talin í þessum hópi voru t.d. Hring­leika­húsið í Róm, Must­eri Salómons kon­ungs í Jer­úsalem og sumir áttu sann­ar­lega heima á þessum lista, en Hellen­ar/­Evr­ópu­búar þekktu hrein­lega ekki til þeirra, eins og til dæmis Kína­m­úr­inn.

Loks má geta þess að þeir Strabó og Heródótus minn­ast á Völ­und­ar­húsið í Egypta­landi, sem var að sögn gríð­ar­stórt graf­hýsi, stað­sett á bökkum Níl­ar, um sjö dag­leiðum sunnan við Píramídana og er, hið minnsta, frá  1.800 f.kr.  Stærð þess og íburð­ur, ef sög­urnar eru sann­ar, voru jafn­vel stór­feng­legri en píramíd­arnir sjálfir í Giza. Nýlegur upp­gröftur bendir til þess að leifar völ­und­ar­húss­ins hafi fund­ist, en ekki hefur verið ráð­ist í meiri­háttar rann­sóknir á staðn­um.

Fróð­legt væri að reyna að keyra í gegn ein­hvers­konar alþjóð­legt fram­tak til að ná sátt um sjö nútímaundur heims­ins, en það er næsta víst að það myndi valda um það bil sjö meiri­háttar stríðs­á­tökum og við vitum öll að Boaty McBoat­face myndi vinna net­kosn­ing­una.

(Heim­ild­ir: Vís­inda­vef­ur­inn, Britann­ica, Wikipedia ofl.)

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Árni Finnsson
Á vonarvöl?
Kjarninn 19. október 2021
Sjókvíareldi á Vestfjörðum.
Framleiðsla í fiskeldi jókst um 169 prósent milli 2016 og 2020
Tekjur fiskeldisfyrirtækja hafa tvöfaldast frá 2016 og útflutningsverðmæti afurða þeirra hafa þrefaldast. Launþegum í geiranum hefur hins vegar ekki fjölgað nálægt því jafn mikið, eða um 32 prósent á sama tímabili.
Kjarninn 19. október 2021
Bensínverð ekki verið hærra síðan 2012
Verðið á heimsmarkaði með olíu hefur margfaldast frá vorinu 2020. Það hefur skilað því að viðmiðunarverð á bensíni á Íslandi hefur einungis einu sinni verið hærra í krónum talið.
Kjarninn 19. október 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Öllum sóttvarnaraðgerðum innanlands verði aflétt eftir mánuð
Frá og með morgundeginum mega 2.000 manns koma saman, grímuskyldu verður aflétt og opnunartímar skemmtistaða lengjast um klukkustund. Svo er stefnt á afléttingu allra aðgerða eftir fjórar vikur.
Kjarninn 19. október 2021
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Íslenskir fjárhundar og endurvinnsla textíls
Kjarninn 19. október 2021
Sjávarútvegurinn greiddi sér 21,5 milljarða króna í arð í fyrra
Hagur sjávarútvegsfyrirtækja landsins, samtala arðgreiðslna og aukins eigin fjár þeirra, hefur vænkast um meira en 500 milljarða króna frá bankahrun. Geirinn greiddi sér meira út í arð í fyrra en hann greiddi í öll opinber gjöld.
Kjarninn 19. október 2021
Ásýnd fyrirhugaðrar uppbyggingar á Orkureitnum séð frá Suðurlandsbraut.
Reitir selja uppbyggingarheimildir á Orkureit á hátt í fjóra milljarða
Félagið Íslenskar fasteignir ehf. mun taka við uppbyggingunni á hinum svokallaða Orkureit á milli Ármúla og Suðurlandsbrautar af Reitum. Áætlaður söluhagnaður Reita af verkefninu er um 1,3 milljarðar króna.
Kjarninn 19. október 2021
Ekki búið að taka ákvörðun um rannsókn á yfirráðum Samherja yfir Síldarvinnslunni
Virði hlutabréfa í Síldarvinnslunni hefur aukist um 50 milljarða króna frá skráningu og um 30 prósent á síðustu vikum. Rúmur helmingur hlutafjár er í eigu Samherja og félaga sem frummat sýndi að færu með sameiginleg yfirráð í Síldarvinnslunni.
Kjarninn 19. október 2021
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...