Í þá tíð… Villibarnið Viktor frá Aveyron

Fyrir rúmum 200 árum fannst drengur í skóglendi í Suður-Frakklandi. Hann hafði greinilega verið á eigin vegum frá fjögurra eða fimm ára aldri og var algerlega mállaus. Læknir einn reyndi að kenna honum að tala og lifa í samfélagi manna.

Viktor2310118
Auglýsing

Í gegnum ald­irnar hafa sögur farið af „villi­börn­um“, börnum sem hafa alist upp ein á báti í óbyggð­um, jafn­vel eftir að hafa verið alin upp af villi­dýr­um. Þjóð­sögur þessar hafa lagt grunn­inn að mörgum skáld­verk­um. Hver kann­ast til dæmis ekki við tví­burana Rómúlus og Remus,  Mó­glí úr sögum Kiplings eða Tarzan, sjálfan kon­ung apanna, sem sveifl­aði sér ljós­lif­andi af síðum Edgar Rice Burroughs (og síðar með milli­lend­ingu hjá Siglu­fjarð­ar­prent­smiðju) yfir í vit­und les­enda.

Villi­barnið sem hittir fólk og drekkur í sig menn­ingu og, tjah… mennsku, á met­tíma er þekkt minni í bók­menntum og teng­ist oft vanga­veltum um mann­legt eðli. Hvort mað­ur­inn, í sínu nátt­úru­lega ástandi, sé eins og hvert annað dýr, eins og má til dæmis lesa úr kenn­ingum Hobbes, eða hvort hann sé meira í lík­ingu við „göf­uga villi­mann­inn, sem er ófær um illsku og spillist þá fyrst þegar hann kemst í snert­ingu við nútíma­menn­ingu.

Eitt fyrsta dæmi þess að „villi­barn“ væri hand­samað og reynt að koma því til manns, í fyllstu merk­ingu þeirra orða, átti sér stað fyrir rúmum 200 árum síð­an. Það er sagan um Viktor frá Aveyron

Auglýsing

Villi­barnið hand­samað

Í Aveyron í Suð­ur­-Frakk­landi undir lok átj­ándu aldar hafði gengið saga um að villi­drengur hefð­ist við í skógum hér­aðs­ins. Árið 1797 var dreng­ur­inn hand­samaður af veiði­mönnum sem gripu hann niður úr tré, en hann flúði fljótt aftur úr vist hjá ekkju einni. Þremur árum síðar komst hann aftur í hendur fólks eftir að hann gaf sig sjálfur fram við fólk; senni­leg­ast um 12 ára gam­all, klæða­laus, ómálga og örum settur um allan lík­amann, sem benti til þess að hann hefði lengi verið á eigin vegum í nátt­úr­unni.

Drengurinn var fyrst um sinn afskrifaður sem þroskaskertur, en kennari hans og fóstri, Jean Marc Gaspard Itard, reyndi í sex ár að kenna honum að tala. Það gekk ekki sem skildi en rannsókn Itards markaði nokkur kaflaskil í kenningum um kennslu fatlaðra barna.Pilt­ur­inn var fyrstu mán­uð­ina í umsjá nátt­úru­fræð­ings­ins Pierre Jos­eph Bona­terre. Bona­terre þessi gerði ýmsar til­raunir með dreng­inn, meðal ann­ars leyfði hann honum að afklæð­ast og leika sér úti í snjónum án þess að hann léti kuld­ann nokkuð á sig fá, þvert á móti virt­ist hann kunna vel við sig þannig. Hann setti heldur ekk­ert fyrir sig að taka sjóð­heita kart­öflu út úr eld­stæði og stinga henni upp í sig. Hann brást ann­ars almennt illa við til­mælum og vildi til dæmis ekki láta baða sig, og átti til að taka æðisköst.

Ekk­ert var vitað um upp­runa drengs­ins, en eftir að aug­lýst hafði verið eftir mögu­legum aðstand­endum gáfu tveir menn sig fram, en synir þeirra beggja höfðu týnst í hinum róst­ur­sömu tímum í kjöl­far frönsku bylt­ing­ar­inn­ar. Hvor­ugur vildi gang­ast við hon­um.

Einnig gengu sögur um að hann væri óskil­get­inn sonur emb­ætt­is­manns í hér­að­inu, sem hafði verið bor­inn út sökum þess að hann var mál­laus.

Piltur var síðar fluttur á heyrn­leys­ingja­stofnun þar sem gerðar voru fleiri athug­anir á hon­um, undir áhrifum Upp­lýs­ing­ar­innar og fyrr­nefndrar hug­myndar um göf­uga villi­mann­inn. Hvað væri það sem gerði mann að mann­i?  

Lærifaðir kemur til sög­unnar

Dreng­ur­inn tók ekki neinum fram­förum á stofn­un­inni og eftir að fræði­menn við stofn­un­ina brast þol­in­mæði til að sinna honum voru flestir á því að hann væri þroska­heft­ur. Þá kom að ungur lækn­ir, Jean Marc Gaspard Itard sem hafði unnið við stofn­un­ina og tók pilt að sér. Hann tók hann heim og hóf að reyna að kenna honum tjá­skipti. Það var Itard sem gaf honum nafnið Vict­or, sig­ur­veg­ari.

Í bók sem Itard skrif­aði um ferlið segir að skyn­færi Vict­ors hafi verið mjög óþroskuð. Hann brást til að mynda lítt við hljóðum og lykt. Hann virt­ist bara heyra það sem hann vildi heyra. Hann brást til dæmis ekk­ert við þótt hleypt væri af byssu fyrir aftan hann, en spratt upp um leið og hann heyrði ein­hvern brjóta skel upp­á­halds­hnet­unnar sinn­ar. Augna­ráð Vict­ors var reik­andi og hann virt­ist ófær um að ein­beita sér að nokkru og hann gat ekki tjáð sig nema með stunum og hríni. „Ef hann hefur ein­hvern­tíma lært orð eða hafið mennt­un,“ reit Icard, „er allt slíkt horfið úr minni hans eftir ein­angr­un­ina.“

Itard ályktaði út frá útgang­inum á pilti að hann hlyti að hafa verið á ver­gangi í um sjö ár, en þar sem hann var með skammt kom­inn á þroska­braut­inni var Icard bjart­sýnn um að honum myndi takast að „mennta“ dreng­inn með fimm mark­mið í fyr­ir­rúmi, gera hann jákvæðan fyrir sam­fé­lagi manna umfram ein­ver­una í skóg­in­um, vekja skyn­færi hans með örvun, efla hug­mynda­heim hans þannig að hann finni í sér nýjar þrár og tengi við fleiri hluti í nærum­hverfi sínu, kenna honum að tala og loks að þjálfa huga hans til að ná mark­mið­um.



Victor brást að mörgu leyti vel við kennsl­unni sem hann hlaut hjá Itard. Smátt og smátt fór hann að skilja nokkurn veg­inn það sem við hann var sagt og hann fékkst líka til að vilja fara í bað. Victor varð hins vegar lítið ágengt í mál­þroska og á þeim sex árum sem hann dvaldi hjá Itard náði hann aðeins að læra eitt og eitt orð, til dæmis „lait“ (mjólk).

Helstu fram­far­irnar urðu senni­leg­ast í mann­legum sam­skiptum þar sem Victor sýndi meðal ann­ars merki um hlut­tekn­ingu með öðr­um.

Á enda­stöð

Eftir sex ár, þegar Victor var senni­lega um átján eða nítján ára gam­all var Itard viss um að vera kom­inn á enda­stöð. Þrátt fyrir að vera hvorki heyrn­ar­skertur né mál­laus var and­legt og sál­ar­legt atgerfi hans með þeim hætti. „Það yrði því til lít­ils að reyna að kenna honum að tala á hefð­bund­inn hátt, að láta hann end­ur­taka hljóð, þegar hann heyrði þau ekki í raun.“

Þrátt fyrir að hafa ekki náð til­ætl­uðum árangri með Vict­or, ollu rann­sóknir Itards tals­verðum straum­hvörfum og lögðu grunn­inn að menntun þroska­skertra ein­stak­linga.

Á síð­ari árum hafa margir fræði­menn reynt að greina ástand Vict­ors, sem þykir minna um margt á ein­hverfu, geð­klofa eða ann­ars konar geð­kvilla, sem gæti allt hafa verið ástæða þess að hann var yfir­gef­inn úti í skógi fimm ára gam­all.

Victor flutti inn til Madame Guér­in, ráðs­konu Itards, sem hafði gengið Vict­ori í móð­ur­stað.

Hann lést úr lungna­bólgu á heim­ili fóst­ur­móður sinnar árið 1928, senni­lega um fer­tugt, án þess að hafa tekið nokkrum fram­förum í þroska.

Leik­stjór­inn François Truffaut gerði tíma þeirra Vict­ors og Itards skil í mynd sinni, L'En­fant Sauvage (Villi­barn­ið), sem kom út árið 1970.

Börkur Smári Kristinsson
Á ég að gera það?
Kjarninn 9. desember 2018
Karolina Fund: Ljótu kartöflurnar
Viðar Reynisson stofnaði ljótu kartöflurnar. Hann safnar nú fyrir pökkunarvél til að gera pakkað þeim í neytendavænni umbúðir.
Kjarninn 9. desember 2018
Bjarni Jónsson
Á að afhjúpa jólasveinana – eða gæta friðhelgi þeirra?
Leslistinn 9. desember 2018
„Þau sem stjórna þessu landi vilja taka sér langt og gott jólafrí“
Formaður Eflingar segir að tíminn til viðræðna um boðlega lausn á kjaradeilum hafi ekki verið vel nýttur undanfarin misseri. Hún telur íslenska verkalýðsbaráttu hafa verið staðnaða árum saman.
Kjarninn 9. desember 2018
Segir Sigmund Davíð vera á meðal þeirra sem þögðu
Þingmaður Miðflokksins segist gera greinarmun á þeim sem töluðu á Klaustursbarnum og þeim sem þögðu án þess að grípa inn í níðingstalið. Hann telur formann flokksins vera á meðal þeirra sem þögðu.
Kjarninn 9. desember 2018
Heimilið hættulegasti staðurinn fyrir konur
Árið 2017 bárust lögreglunni á Íslandi 870 tilkynningar um heimilisofbeldi. Sama ár voru 50.000 konur myrtar í heiminum af maka sínum eða fjölskyldumeðlim. Á síðustu 15 árum var helmingur þeirra manndrápa sem framin voru á Íslandi tengd heimilisofbeldi.
Kjarninn 9. desember 2018
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Vísindin efla alla dáð
Kjarninn 9. desember 2018
Frederik Skøt og Toke Suhr.
Morðtól í tómstundabúð
Þegar tveir ungir menn, Toke Suhr og Frederik Skøt, opnuðu verslun í Kaupmannahöfn, fyrir tveim árum, grunaði þá ekki að vörur sem þeir hefðu til sölu yrðu notaðar til árása og manndrápa í Írak.
Kjarninn 9. desember 2018
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...