ASÍ segir landflótta frá Íslandi þrátt fyrir góðæri

fólk - mynd rakel tómasdóttir
Auglýsing

Þrátt fyrir bætt efna­hags­leg skil­yrði hefur brott­flutn­ing­u ­ís­lenskra rík­is­borg­ara frá Íslandi auk­ist á und­an­förnum tveimur árum. Fleiri Íslend­ing­ar flytja frá land­inu en flytja til þess. Frá árinu 1961 hafa verið átta tíma­bil þar sem brott­flutn­ingur á hverju ári hefur verið yfir með­al­tali áranna 1961 til­ 2015. Sjö þeirra tíma­bila hafa verið í tengslum við öfgar í efna­hags­líf­i ­þjóð­ar­innar á borð við brott­hvarf síld­ar­inn­ar, mikla verð­bólgu eða hátt atvinnu­leysi. Eina tíma­bilið af þessum átta sem sker sig úr er 2014 til 2015 þar sem eng­ar hefð­bundnar efna­hags­legar for­sendur eru fyrir auknum brott­flutn­ingi. Fólk flytur frá Íslandi þrátt fyrir efna­hags­legan upp­gang.

Þetta kemur fram í nýrri grein­ingu frá Alþýðu­sam­bandi Íslands­ (A­SÍ) á brott- og aðflutn­ingi til Íslands síð­ustu rúmu 50 árin.

Auglýsing

Þróun sem á sér fá for­dæmi

Í grein­ing­unni segir að þeir brott­flutn­ing­ar ­sem fylgdu í kjöl­far hruns­ins hafi tekið enda 2013 þegar vinnu­mark­aður fór að rétta úr kútnum og störfum tók að fjölga. „Upp­gangur í ferða­þjón­ustu var þá orð­inn meg­in­drif­kraftur í fjölgun starfa, bæði með beinum hætti ásamt fjölg­un af­leiddra starfa t.d. í versl­un, veit­ing­um, hót­el­bygg­ing­um. Sú þróun hef­ur haldið áfram und­an­farin tvö ár auk þess sem efna­hags­leg skil­yrði hafa batn­að. ­Kaup­máttur hefur vax­ið, verð­bólga hefur lækkað og atvinnu­horfur eru góð­ar. Bætt efna­hags­leg skil­yrði hafa hins­vegar ekki dregið úr brott­flutn­ingi Íslend­inga, heldur þvert á móti hefur hann auk­ist und­an­far­ið.“

Í tölum ASÍ kemur hins vegar fram að hlut­irnir hafi breyst árið 2014. Þar segir að brott­fluttir íslenskir rík­is­borg­arar hafi verið 0,29 ­pró­sent umfram aðflutta sem hlut­fall af mann­fjölda frá byrjun árs 2014 og út sept­em­ber­mánuð 2015. Það er ekki ósvipað hlut­fall og brott­flutn­ingur var á fyrri brott­flutn­ings­tíma­bil­um.

Þró­un­in 2014-2015 sé hins vegar óvenju­leg og veki upp spurn­ingar „þar sem brott­flutn­ing­ur Ís­lend­inga eykst á sama tíma og vinnu­afls­eft­ir­spurn kallar á fjölgun aðfluttra er­lendra rík­is­borg­ara. Slík þróun á sér fá for­dæmi hér á land­i.“

Vantar störf fyrir menntað fólk

Að mati ASÍ er ein mögu­leg skýr­ing á land­flótta Íslend­inga aðstæð­ur á vinnu­mark­aði. Ein­hæf fjölgun starfa und­an­farin ár hafi ýtt undir mis­ræmi fram­boðs og eft­ir­spurnar vinnu­afls. „Þannig hefur fjölgun starfa und­an­farin tvö ár að mestu leyti verið drifin áfram af ­upp­gangi í mann­afls­frekum greinum á borð við ferða­þjón­ustu og tengdum störf. Þær greinar hafa hins vegar litla þörf fyrir menntað vinnu­afl t.d. iðn-, tækn­i- eða háskóla­mennt­að. Skýr merki um þessa þróun sjást í sam­setn­ingu atvinnu­lausra þar sem hlut­fall háskóla­mennt­aðra fer nú sífellt hækk­and­i.“

ASÍ segir að reynslan sýni að hag­vöxtur og jákvæð efna­hags­leg skil­yrði dragi úr búferla­flutn­ingum Íslend­inga og því sé ekki ólík­legt að sú verði raunin á næstu árum miðað við núver­and­i horfur í hag­kerf­inu. „Ef ástæða brott­flutn­inga er hins vegar lítið fram­boð verð­mætra starfa, ósam­keppn­is­hæf lífs­kjör auk skorts á fram­tíð­ar­sýn og tæki­færum þá er það veru­legt áhyggju­efn­i.“

Póli­tísk átök um tölur

Í nóv­em­ber 2015 birti Morg­un­blaðið frétt þar sem sagði að alls hafi 3.210 íslenskir rík­is­borg­arar flutt frá Íslandi á fyrstu níu mán­uðum árs­ins 2015, eða um 1.130 fleiri en fluttu til þess. Brott­fluttir íslenskir rík­is­borg­ara umfram heim­komna hefðu ein­ungis fimm sinnum verið fleiri sam­kvæmt gagna­grunni Hag­stofu Íslands, sem nær til 1961. Það voru árin 1970, 1995, 2009, 2010 og 2011. Öll þau ár komu hins vegar í kjöl­far kreppu­ára, þ.e. ára þar sem sam­dráttur ríkti í íslensku hag­kerfi. Það er ekki raunin nú, þar sem hag­vöxtur hefur verið hér­lendis frá árinu 2011. Því er ekki um kreppu­flutn­inga að ræða.

Þar var einnig rætt við Ásgeir Jóns­son, dós­ent í hag­fræði við Háskóla Íslands. Hann segir að það virð­ist eitt­hvað djúp­stæð­ara á ferð­inni og að vís­bend­ingar séu um að margt háskóla­fólk flytji úr landi. Bat­inn á vinnu­mark­aði, sem átt hefur sér stað á und­an­förnum árum, hefði ekki skilað sér til mennt­aðs fólks nema að tak­mörk­uðu leyti.

Hag­stofa Íslands brást við frétt­inni með því að birta í lok nóv­em­ber þar sem sagði að engarmark­verðar breyt­ingar hafi átt sér stað á hlut­falli íslenskra rík­is­borg­ara sem fluttu til og frá land­inu á mis­mun­andi ald­urs­bili árið 2015 borið saman við sam­bæri­legt hlut­fall áranna 1986 til 2014. Aukin fjöldi brott­fluttra er ekki umfram það sem telja má eðli­lega sveiflu miðað við fyrri ár. 

Jóhannes Þór Skúla­son, aðstoð­ar­maður Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­sonar for­sæt­is­ráð­herra, og Sig­urður Már Jóns­son, upp­lýs­inga­full­trúi rík­is­stjórn­ar­inn­ar,vís­uðu báðir til fréttar Hag­stof­unnar í stöðu­upp­færslum á Face­book í kjöl­far­ið. Jó­hannes Þór sagði að þá geti fólk „hætt að fabúlera um að ungt fólk sé að flýja rík­is­stjórn og Kaf­ka­íska" spill­ingu á Íslandi miklu meira en áður. Hag­stofan segir nefni­lega að það sé barasta ekk­ert þannig.“ 



Sagði frétt Hag­stofu stórfurðu­lega

Gylfi Magn­ús­son, dós­ent við Háskóla Íslands og fyrrum efna­hags- og við­skipta­ráð­herra, bland­aði sér einnig í umræð­urnar og sagði leið­rétt­ing­una sem Hag­stofa Íslands sendi frá sér vegna fréttar Morg­un­blaðs­ins um fólks­flutn­inga frá Íslandi hafi verið „stórfurðu­leg“ og skildi ekk­ert í því af hverju Hag­stofan láti slíka frétt frá sér. Gylfi sagði tölur Hag­stof­unnar tala skýru máli. „Frá 1961 hafa brott­fluttir með íslenskt rík­is­fang verið að með­al­tali 0,18% af fólks­fjölda á hverju ári. Árið 2013 var hlut­fallið komið niður í 0,01% en hefur síðan farið ört hækk­andi. Í fyrra var það 0,23%, þ.e. meira en í með­al­ári og miðað við fyrstu þrjá árs­fjórð­unga þessa árs verður hlut­fallið 0,46% í ár - sem er tala sem áður hefur yfir­leitt bara sést í efna­hag­skrepp­um. Brott­flutn­ingur íslenskra rík­is­borg­ara í ár stefnir í að verða meiri en í krís­unni 2008 til 2012.

Kjarn­inn birti í kjöl­farið Pæl­ingu dags­ins þar sem spurt var hvort Hag­stofa Íslands hafi verið að bregð­ast við póli­tískum þrýst­ingi með frétt sinni.  Ólafur Hjálm­ars­son hag­stofu­stjóri brást við með því að skrifa aðsenda grein þar sem hann neitað því.

For­sæt­is­ráð­herra gagn­rýnir þá sem héldu brot­flutn­ingi fram

Sig­mundur Davíð gerði svo ofan­greind skoð­ana­skipti, og umræðu um þau, að umfjöll­un­ar­efni í ára­móta­grein sinni í Morg­un­blað­inu. Þar sagði hann að, eins und­ar­legt og það væri, virtist afmark­aður en hávær hópur fólks eiga erfitt með að sætta sig við góðar frétt­ir. Jákvæð þróun veki hjá hópnum gremju, hún sé litin horn­auga og tor­tryggð á allan mögu­legan hátt. Þetta sé sá hópur fólks sem getur ekki sætt sig við að jákvæðir hlutir ger­ist ef þeir ger­ast ekki í krafti hinnar einu „réttu“ hug­mynda­fræði.

Svo sagði for­sæt­is­ráð­herra: Lýsandi dæmi um þetta birt­ist fyrir fáeinum vikum þegar hópi fólks gramd­ist mjög að Hag­stofa Íslands skyldi benda á að engin mark­verð breyt­ing hefði orðið á hlut­falli íslend­inga, á mis­mun­andi ald­urs­bili, sem fluttu frá land­inu árið 2015. Raunar reynd­ist hlut­fall brott­fluttra undir 40 ára aldri lágt í sam­an­burði við liðin ár og ára­tug­i. 

Áður hafði hinu gagn­stæða verið haldið fram og mikið úr því gert. -Loks­ins var búið að finna eitt­hvað sem kall­ast gat nei­kvæð þró­un, hald­reipi í straumi jákvæðrar þró­unar sam­fé­lags­ins. Reyndar var alltaf ljóst að mun fleiri hefðu flutt til lands­ins en frá því árið 2015 en hald­reipið fólst í þeirri kenn­ingu að óvenju margir ungir íslenskir rík­is­borg­arar væru að flytja frá land­in­u. 

Þegar Hag­stofan birti svo töl­fræði sem sýndi hið rétta,­tölur sem ættu að hafa verið flestum fagn­að­ar­efni, brást nei­kvæði hóp­ur­inn hinn versti við og gengu sumir jafn­vel svo langt að ráð­ast á Hag­stof­una fyrir það eitt að birta töl­fræði­legar stað­reynd­ir. Stofn­unin var sökuð um að hafa falsað töl­urnar og það hlyti hún að hafa gert vegna póli­tísks þrýst­ings. Svo langt voru sumir til í að ganga til að verja hina nei­kvæðu heims­mynd sína að þeir voru til­búnir til að beita emb­ætt­is­menn ógn­un­um, -emb­ætt­is­menn hjá stofnun sem birtir töl­fræði. Þar skyldu menn búast við árásum ef birtar yrðu tölur sem ekki féllu að hinni dökku heims­mynd."

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Óðinn Jónsson
Níræða Ríkisútvarpið
Kjarninn 5. desember 2020
Af þeim 2.333 íbúðum sem byggingaraðilarnir hyggjast reisa eru 1.368 á höfuðborgarsvæðinu og 965 á landsbyggðinni.
78 aðilar vilja byggja 2.333 íbúðir
Húsnæðis- og mannvirkjastofnun segir áhyggjur af því að kröfur hlutdeildarlána kæmu í veg fyrir að sótt yrði um þau og hagkvæmt húsnæði byggt, virðast hafa verið óþarfar.
Kjarninn 5. desember 2020
Rannsókn á undanskotum vegna fjárfestingarleiðarinnar stutt á veg komin
Mál tengt einstaklingi sem grunaður er um að hafa skotið undan fjármagnstekjum með því að nýta sér fjárfestingarleið Seðlabanka Íslands fór frá skattrannsóknarstjóra til héraðssaksóknara í maí. Þar er rannsókn þess stutt á veg komin.
Kjarninn 5. desember 2020
Verksmiðjutogarinn Heinaste er búinn að fara í slipp og heitir nú Tutungeni.
Árs kyrrsetningu lokið og togari seldur en andvirðinu haldið eftir í Namibíu
Samherji sagði frá því í vikunni að togarinn Heinaste væri laus úr vörslu namibískra yfirvalda og hefði verið seldur í þokkabót. Ekki fylgdi þó fréttatilkynningu fyrirtækisins að söluandvirðinu yrði haldið sem tryggingu á bankareikningi í Namibíu.
Kjarninn 5. desember 2020
Magn kókaíns í frárennsli höfuðborgarinnar fjórfaldaðist milli áranna 2016 og 2018. Í sumar hafði verulega dregið úr því miðað við apríl í fyrra.
Mun minna kókaín í skólpinu í kórónuveirufaraldri
Kórónuveirufaraldurinn hefur breytt mynstri fíkniefnanotkunar í Reykjavík, segir doktorsnemi sem hefur í fimm ár rannsakað magn ólöglegra fíkniefna í frárennsli borgarinnar. Magn kókaíns í skólpinu var 60 prósent minna í júní en í apríl í fyrra.
Kjarninn 5. desember 2020
Rússneska bóluefnið Spútnik V er á leið í dreifingu. Um helgina geta Moskvubúar í forgangshópum fengið fyrri sprautu sína.
Spútnik sprautað í Rússa: Hefja bólusetningu í stórum stíl eftir helgi
Um helgina hefjast bólusetningar á forgangshópum í Moskvu með bóluefninu Spútnik V. Tvær milljónir skammta eru sagðar til. Reuters-fréttastofan segir suma ríkisstarfsmenn upplifa þrýsting um að taka þátt í klínískum tilraunum á virkni bóluefnisins.
Kjarninn 4. desember 2020
Sigurjón Njarðarson
Fullveldið
Kjarninn 4. desember 2020
Haukur Logi Karlsson
Innansveitarkronikan og evrópska réttarríkið
Kjarninn 4. desember 2020
Meira úr sama flokkiInnlent
None