Vill Costco og IKEA-áhrif á landbúnað til að lækka eitt hæsta matvælaverð í heimi

Ráðherra í ríkisstjórn segir það ekki náttúrulögmál að vera með hæsta matvöruverð í heimi. Tímabært sé að horfast í augu við þann kostnað sem vernd á landbúnaði bakar neytendum, láta hagsmuni almennings ráða för og breyta kerfinu.

kjarninn_hringbraut_2014_04_12_thorsteinn.jpg
Auglýsing

Þorsteinn Víglundsson, félags- og jafnréttismálaráðherra, segir að fátt geti betur tryggt Íslendingum samkeppnishæft matvælaverð en aukin samkeppni í landbúnaði. Það sé löngu tímabært að horfast í augu við þann mikla kostnað sem vernd gagnvart slíkri samkeppni veldur íslenskum neytendum. Það sé ekkert náttúrulögmál að við séum með eitt hæsta matvælaverð í heimi og þau miklu áhrif sem innkoma Costco á íslenskan smásölumarkað, og áhrif IKEA á vöruverð á sínum markaði hérlendis, sýni hversu mikilvæg öflug og góð samkeppni sé fyrir lífsskilyrði okkar. „Það er löngu tímabært að breyta þessu. Látum hagsmuni almennings ráða för.“ Þetta kemur fram í stöðuuppfærslu sem Þorsteinn birti í gær.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, endurskipaði í sam­ráðs­hóp um end­ur­skoðun búvöru­samn­inga í lok janúar síðastliðins. Sam­kvæmt fréttatilkynningua var sér­stak­lega horft til þess að auka vægi umhverf­is- og neyt­enda­sjón­ar­miða í hópn­um, sem á að ljúka störfum sínum fyrir árslok 2019. Nýir búvörusamningar voru samþykktir á Alþingi í fyrrahaust, í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, og gilda til tíu ára. Áætlaður kostn­aður rík­­is­­sjóðs vegna þeirra er 13-14 millj­­arðar króna á ári og þeir festa þá verndar- og niðurgreiðslustefnu sem ríkt hefur í íslenskum landbúnaði kyrfilega í sessi næstu árin. Í þessum tölum er ekki tekið tillit til viðbótarkostnaðar neytenda vegna kerfisins, en matarkarfan hérlendis er ein sú dýrasta í heimi, og mun dýrari en það sem greitt er fyrir hana í nágrannalöndum okkar. Björt fram­­tíð greiddi ein stjórn­­­mála­­flokka í heild sinni atkvæði gegn samn­ing­un­­um, og rauk nægjanlega mikið upp í fylgi í kjölfarið til að tryggja sér áframhaldandi veru á þingi. Flokkurinn myndaði í kjölfarið ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki, öðrum þeirra flokka sem stóðu að gerð og undirritun nýrra búvörusamninga, og Viðreisn, sem Þorsteinn og Þorgerður Katrín sitja bæði á þingi fyrir.

Auglýsing
Í stjórn­­­ar­sátt­­mála nýrrar rík­­is­­stjórnar eru engar koll­­steypur í land­­bún­­aði. Þar segir að end­­ur­­skoðun búvöru­­samn­ings verði grunnur að nýja sam­komu­lagi við bænd­­ur, sem miðað er við að ljúki eigi síðar en árið 2019. Í sátt­­mál­­anum segir að af hálfu stjórn­­­valda verði „hvatt til að vægi almenn­­ari stuðn­­ings verði auk­ið, svo sem til jarð­­rækt­­­ar, fjár­­­fest­ing­­ar, nýsköp­un­­ar, umhverf­is­verndar og nýlið­un­­ar, en dregið úr sér­­tækum búgreina­­styrkj­­um. End­­ur­­skoða þarf ráð­­stöfun inn­­­flutn­ings­kvóta og greina for­­sendur fyrir frá­­vikum frá sam­keppn­is­lögum fyrir mjólk­ur­­iðn­­að­inn og gera við­eig­andi breyt­ing­­ar.“

Vill Costco og IKEA áhrifin á landbúnað

Undanfarna mánuði hefur Costco hrisst verulega upp í íslenskum dagvörumarkaði. Fyrirtækið opnaði verslun sína í Garðabæ í maí og fyrstu vikurnar var nánast fullt út að dyrum alla daga. Í könnun sem gerð var um miðjan júni, innan við mánuði eftir opnun Costco, kom fram að 43 pró­sent lands­manna sögðust hafa farið í Costco frá því að verslunin opn­aði. Önnur 49 pró­sent sögðust ætla að fara við tæki­færi en ein­ungis 7,7 pró­sent lands­manna sögðust að þeir ætli ekki að fara. Áhrif Costco hafa verið víðtæk. Þannig hefur stærsta smásölufyrirtæki landsins Hagar, sem reka meðal annars verslanir Bónus og Hagkaupa, tvívegis sent frá sér aðkomuviðvörun vegna samdráttar í sölu sem rekja má til opnunar Costco. Hlutabréfaverð í Högum hefur lækkað um tæp 35 prósent á tæpum þremur mánuðum.

Þorsteinn segir í stöðuuppfærslu sinni að þau miklu áhrif sem innkoma Costco á íslenskan smásölumarkað hefur haft sýni hversu mikilvæg öflug og góð samkeppni er fyrir lífsskilyrði okkar. „Áhrifa Costco gætir víða, hvort sem horft er til verðlagningar heimilistækja, hjólbarða, fatnaðar, eldsneytis eða matvæla. IKEA er annað dæmi um erlenda verslunarkeðju sem hefur haft mikil og góð áhrif á vöruverð hér á landi og áhugavert verður að fylgjast með áhrifum H&M á íslenska fataverslun þegar fyrsta verslunin opnar síðar í þessum mánuði.

Erlend samkeppni veitir innlendum aðilum nauðsynlegt aðhald, lækkar vöruverð fyrir okkur öll og tryggir meira vöruúrval en ella. Við eigum sífellt að leitast við að tryggja sem mesta samkeppni til að tryggja sem lægst vöruverð og mestan kaupmátt. Um það eru flestir landsmenn vafalítið sammála. Við viljum að lífskjör hér á landi standist samanburð við nágrannalönd okkar á öllum sviðum samfélagsins, hvort sem horft er til launa, vaxtakostnaðar eða vöruverðs.“

Þorsteinn segir að þetta leiði hugann að ýmsum þeim mörkuðum sem enn búa við ríka vernd frá samkeppni og það háa verð sem íslenskir neytendur greiði fyrir þá vernd. Matvörumarkaðurinn sé þar augljóst dæmi. Með stöðuuppfærslu sinni birtir hann mynd sem sýni grófan samanburð á kostnaði matarkörfunnar eftir löndum. Matvöru sé skipt í tvo flokka, innlenda matvörur sem nýtur ríkrar innflutningsverndar, (mjólk, kjöt og ostar) og aðra matvöru sem nýtur lítillar eða engrar verndar (innlend og erlend). Á myndinni sem Þorsteinn birtir má sjá að kostnaður matarkörfunnar hér á landi trónir á toppinum í þessum samanburði. 

Myndin sem Þorsteinn birti með stöðuuppfærslu sinni.„Hár kostnaður þeirra matvæla sem njóta ríkrar verndar skýrir stærstan hluta þess munar. Það er hins vegar mun minni verðmunur er á milli landa þegar kemur að þeim vörum sem búa við lítt eða óhefta samkeppni. Það sýnir ótvírætt kosti samkeppninnar, ekki aðeins hér á landi heldur ekki síður í samanburðarlöndunum.

Fátt gæti betur tryggt Íslendingum samkeppnishæft matvælaverð en aukin samkeppni í landbúnaði. Það er löngu tímabært að horfast í augu við þann mikla kostnað sem verndin veldur íslenskum neytendum. Það er ekkert náttúrulögmál að við séum með eitt hæsta matvælaverð í heimi. Það er löngu tímabært að breyta þessu. Látum hagsmuni almennings ráða för.“

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Vigdís Fríða Þorvaldsdóttir
Er vegan börnum mismunað í skólum á Íslandi?
Kjarninn 17. maí 2021
Katrín mun ræða málefni Ísraels og Palestínu við Blinken og Lavrov í vikunni
Málefni Ísraels og Palestínu voru rædd á þingi í dag. Þingmenn Pírata og Viðreisnar kölluðu eftir því að stjórnvöld tækju af skarið og fordæmdu aðgerðir Ísraela í stað þess að bíða eftir öðrum þjóðum. Forsætisráðherra mun tala fyrir friðsamlegri lausn.
Kjarninn 17. maí 2021
Fjölskylda á flótta hefst við úti á götu í Aþenu, höfuðborg Grikklands.
Útlendingastofnun setur hælisleitendum afarkosti: Covid-próf eða missa framfærslu
Útlendingastofnun er farin að setja fólki sem synjað er um vernd þá afarkosti að gangast undir COVID-próf ellegar missa framfærslu og jafnvel húsnæði. Í morgun var sýrlenskum hælisleitanda gert að pakka saman. „Hvar á hann að sofa í nótt?“
Kjarninn 17. maí 2021
Eurovision-hópurinn fékk undanþágu og fór fram fyrir í bólusetningu
RÚV fór fram á það við sóttvarnaryfirvöld að hópurinn sem opinbera fjölmiðlafyrirtækið sendi til Hollands til að taka þátt í, og fjalla um, Eurovision, myndi fá bólusetningu áður en þau færu. Við því var orðið.
Kjarninn 17. maí 2021
ÁTVR undirbýr nú lögbannsbeiðni á starfsemi vefverslana með áfengi.
ÁTVR ætlar að fara fram á lögbann á vefverslanir og undirbýr lögreglukæru
Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins telur nauðsynlegt að fá úr því skorið hjá dómstólum hvort innlendar vefverslanir sem selja áfengi milliliðalaust til neytenda séu að starfa löglega, eins og rekstraraðilar þeirra vilja meina.
Kjarninn 17. maí 2021
Jónas Þór Þorvaldsson er framkvæmdastjóri Kaldalóns.
Kaldalón ætlar að skrá sig á aðallista Kauphallar Íslands árið 2022
Kaldalón hefur selt fasteignaþróunarverkefni í Vogabyggð og keypt tekjuberandi eignir í staðinn. Arion banki ætlar að sölutryggja fimm milljarða króna í nýtt hlutafé í tengslum við skráningu Kaldalóns á markað.
Kjarninn 17. maí 2021
Tækifæri í rafmyntaiðnaði til staðar meðan rafmyntir halda velli að mati ráðherra
Líklega mun hið opinbera nýta sér bálkakeðjutækni þegar fram líða stundir samkvæmt svari fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn um rafmyntir. Ekki er þó enn útlit fyrir að rafmyntir taki við af hefðbundinni greiðslumiðlun í bráð.
Kjarninn 17. maí 2021
Viðar Hjartarson
Glæpur og refsing – Hugleiðingar vegna nýfallins dóms
Kjarninn 17. maí 2021
Meira úr sama flokkiInnlent