Segir íslenska neytendur fá meira úrval og gæði vegna dóms EFTA-dómstóls

EFTA-dómstóllinn í Lúxemborg hefur komist að þeirri niðurstöðu að bann íslenskra stjórnvalda við innflutningi á fersku kjöti, ferskum eggjum og vörum úr ógerilsneyddri mjólk samrýmist ekki EES-samningnum. Misjöfn viðbrögð hafa verið við dómnum í morgun.

Kjöt, ostur og egg.
Auglýsing

EFTA-­dóm­stóll­inn í Lúx­em­borg hefur kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að íslenska leyf­is­veit­inga­kerfið fyrir inn­flutn­ing á hrárri og unn­inni kjöt­vöru, eggjum og mjólk sam­rým­ist ekki ákvæðum EES-­samn­ings­ins. Dóm­stóll­inn telur að það sé ósam­rým­an­legt fimmtu grein til­skip­un­ar­innar að skil­yrða inn­flutn­ing á slíkum vör­u­m. Hann felldi dóm í tveimur málum í morgun sem Eft­ir­lits­stofnun EFTA höfð­aði gegn íslenska rík­inu og voru sam­einuð í mál­flutn­ingi fyrir dóm­stóln­um.

Ólafur Steph­en­sen, fram­kvæmda­stjóri Félags atvinnu­rek­enda, segir að dóm­ur­inn þýði að íslenskir neyt­endur fái meira úrval og meiri gæði. Hann fagnar nið­ur­stöð­unni og það gera Sam­tök versl­unar og þjón­ustu einnig. Bænda­sam­tök Íslands lýsa aftur á móti yfir áhyggjum sínum í frétta­til­kynn­ingu sem þau sendu frá sér í kjöl­farið og telja nið­ur­stöð­una geta valdið miklu tjóni.

Í til­kynn­ingu dóm­stóls­ins segir að hann líti svo á að íslensk lög­gjöf feli í sér bann við inn­flutn­ingi á hrárri kjöt­vöru, eggjum og mjólk. Hins vegar mæli lög­gjöfin fyrir um að inn­flutn­ingur á slíkum vörum geti verið heim­ill að ákveðnum skil­yrðum upp­fyllt­um. Dóm­stóll­inn taldi að þetta leyf­is­veit­inga­kerfi fæli í sér eft­ir­lit með dýra­heil­brigði í skiln­ingi til­skip­unar Evr­ópu­sam­bands­ins um dýra­heil­brigð­is­eft­ir­lit í við­skiptum innan banda­lags­ins, en hún hefur verið tekin upp í EES-­samn­ing­inn. Þetta kemur fram í frétt FA

Auglýsing

Gagn­rýna tregðu stjórn­valda

Sam­tök versl­unar og þjón­ustu sendu þann 6. des­em­ber 2011 kvörtun á Eft­ir­lits­stofnun EFTA vegna inn­leið­ingar íslenskra stjórn­valda á reglu­gerð ESB um almennar meg­in­reglur og kröfur sam­kvæmt lögum um mat­væli, um stofnun Mat­væla­ör­ygg­is­stofn­unar Evr­ópu og um máls­með­ferð vegna öryggis mat­væla. Íslensk lög­gjöf felur í sér inn­flutn­ings­tak­mark­anir á fersku kjöti, unnu sem óunnu, kældu sem frosnu, sem og inn­mat og slát­ur­úr­gang hvort sem um ræðir svína-, nauta-, lamba-, geita- eða ali­fugla­kjöt eða kjöt af villtum dýrum og ýmsum mjólk­ur­vör­um. Inn­flytj­endur verða sam­kvæmt gild­andi lögum að sækja um leyfi og leggja fram marg­vís­leg gögn til Mat­væla­stofn­un­ar.

Sam­kvæmt SVÞ telja þau bann þetta ganga gegn ákvæðum EES-­samn­ings­ins varð­andi frjálsa vöru­flutn­inga og að eft­ir­lits­kerfi hér á landi með inn­flutn­ingi á kjöti feli í sér landamæra­eft­ir­lit sem er ekki í sam­ræmi við lög­gjöf EES-­samn­ings­ins. Að mati SVÞ hefur ekk­ert komið fram um að íslenskum stjórn­völdum sé ekki unnt að gæta að heil­brigði manna og dýra innan ramma mat­væla­lög­gjafar EES-­samn­ings­ins. Þá hafi stjórn­völd ekki sýnt fram á með rök­studdum hætti að inn­lendum hags­munum sé ógnað með inn­flutn­ingi á fersku kjöti en sam­kvæmt mat­væla­lög­gjöf EES-­samn­ings­ins eru ríkar kröfur gerðar til áhættu­mats og öryggis mat­væla og hvílir rík ábyrgð á fram­leið­endum kjöts hvað þetta varð­ar.

SVÞ benda á að dóm­ur­inn er til sam­ræmis við dóm Hér­aðs­dóms Reykja­vík­ur, og ráð­gef­andi álits EFTA-­dóm­stóls­ins í því til­tekna máli, frá því í nóv­em­ber 2016 þar sem eitt aðild­ar­fé­laga sam­tak­anna lét reyna á umræddar tak­mark­an­ir. Íslenska ríkið áfrýj­aði því máli til Hæsta­réttar og má vænta dóms vorið 2018.  

Í frétta­til­kynn­ing­unni fagna Sam­tök versl­unar og þjón­ustu nið­ur­stöðu EFTA-­dóm­stóls­ins sem er enn einn áfanga­sigur í bar­áttu sam­tak­anna í máli þessu sem hófst með kvörtun SVÞ árið 2011. Að sama skapi gagn­rýna SVÞ tregðu stjórn­valda að bregð­ast við rök­studdum og mál­efna­legum nið­ur­stöðum dóm­stóla í mál­inu. Skora sam­tökin á stjórn­völd og nýtt þing að taka á mál­inu í sam­ræmi við þjóð­rétt­ar­legar skuld­bind­ingar íslenska rík­is­ins. Er það krafa SVÞ að inn­flutn­ingur á fersku kjöti, sem unnið er í sam­ræmi við strangar sam­evr­ópskar kröfur og undir eft­ir­liti ann­arra EES-­ríkja, verði heim­il­aður hér á landi í sam­ræmi við EES-lög­gjöf.

Meira úrval og meiri gæði

Ólafur StephensenEn hvað mun þetta þýða fyrir neyt­end­ur? Ólafur Steph­en­sen, fram­kvæmda­stjóri Félags atvinnu­rek­enda, segir í sam­tali við Kjarn­ann að í fyrsta lagi þýði þessi dómur að íslenskir neyt­endur fái meira úrval og meiri gæði. Kjöt­inn­flytj­endur muni geta flutt inn gæða­kjöt og ostar sem ekki hafa sést áður í íslenskum búðum muni koma á mark­að. Hann segir að sam­keppni á sölu á ferskum eggjum muni aukast og inn­flutn­ingur á líf­rænum vörum, til að mynda eggjum og kjöti, muni aukast. Þetta ætti að stuðla að hag­stæð­ara verði og meira úrvali. 

Í fram­haldi af dómi EFTA-­dóm­stóls­ins í morgun hvetur Félag atvinnu­rek­enda stjórn­völd til að hætta þegar í stað vís­vit­andi brotum á EES-­samn­ingnum og afnema bann við inn­flutn­ingi á fersku kjöti, eggjum og vörum úr óger­il­sneyddri mjólk.

„Þessi nið­ur­staða EFTA-­dóm­stóls­ins hefur verið fyr­ir­séð lengi og kemur ekki á óvart. Þegar Alþingi ákvað á sínum tíma að við­halda inn­flutn­ings­banni gagn­vart ferskum búvörum var það að brjóta EES-­samn­ing­inn vís­vit­and­i,“ segir Ólaf­ur. „Nú getur íslenska ríkið ekki lengur dregið lapp­irnar í þessu máli. Það þarf ein­fald­lega að afnema inn­flutn­ings­bannið og leyfa inn­flutn­ing á fersku kjöti, eggjum og mjólk­ur­vörum úr óger­il­sneyddri mjólk. Það er sjálf­sagt að Ísland beiti sömu var­úð­ar­ráð­stöf­unum til að hindra salmon­ellu- og kam­fýló­bakt­ersmit og hin nor­rænu ríkin gera. Til þess að það megi verða, þarf að vinna und­ir­bún­ings­vinnu sem íslensk stjórn­völd hefðu átt að vera byrjuð á fyrir löngu og er ámæl­is­vert að hefur ekki verið gert, í ljósi þess að lengi hefur legið fyrir hvernig nið­ur­staðan yrði í þessum dóms­mál­um. Það hlýtur að verða eitt af fyrstu verkum nýrrar rík­is­stjórnar að gera gang­skör að því að Ísland upp­fylli samn­ings­skuld­bind­ingar sínar í þessum efn­um.“

Nið­ur­staðan getur valdið miklu tjóni

Bænda­sam­tök Íslands telja nið­ur­stöð­una geta valdið miklu tjóni. Þetta kemur fram í frétta­til­kynn­ingu sam­tak­anna. Þar segir að um sé að ræða þýð­ing­ar­mikið hags­muna­mál íslensks land­bún­aðar en fjöl­margir hafi bent á þá áhættu sem felst í auknum inn­flutn­ingi á hráu kjöti, óger­il­sneyddum mjólk­ur­vörum og hráum eggj­um. Þrátt fyrir mótrök fjölda aðila úr heil­brigð­is­geir­an­um, bænda og búvís­inda­manna og fleiri sem vara við óheftum inn­flutn­ingi þá kom­ist EFTA-­dóm­stóll­inn að annarri nið­ur­stöðu.

„Bænda­sam­tök Íslands harma nið­ur­stöðu dóm­stóls­ins en þau hafa um ára­bil barist gegn inn­flutn­ingi á hráu kjöti, óger­il­sneyddum mjólk­ur­vörum og hráum eggj­um. Að mati sam­tak­anna mun nið­ur­staða dóms­ins að óbreyttu geta valdið íslenskum land­bún­aði miklu tjóni og ógnað bæði lýð­heilsu og búfjár­heilsu. Ísland er ekki aðili að evr­ópskum trygg­ing­ar­sjóðum sem bæta tjón ef upp koma alvar­legar sýk­ingar í land­bún­aði og þyrfti rík­is­valdið ásamt bændum að bera slíkar byrð­ar,“ segir í til­kynn­ing­unn­i. 

Sindri SigurgeirssonSindri Sig­ur­geirs­son, for­maður Bænda­sam­tak­anna, segir dóm­inn valda von­brigðum en bændur muni ekki gef­ast upp. „Við höfum barist í þessum málum um ára­bil og erum núna að skoða næstu skref í sam­vinnu við okkar lög­fræð­inga og ráð­gjafa. Hvað sem öðru líður þá munum við áfram verja okkar stöðu sem er ein­stök. Það hefur komið skýrt fram í umræðu um þessi mál að okkar fær­ustu vís­inda­menn í sýkla­fræði og bæði manna- og búfjár­sjúk­dómum hafa varað sterk­lega við inn­flutn­ingi á hráu kjöti og öðrum þeim vörum sem geta borið með sér smit. Við eigum hreina og heil­brigða búfjár­stofna og erum heppin að því leyti að mat­væla­sýk­ingar eru fátíðar hér­lend­is. Það er bein­línis skylda okkar að við­halda þeirri góðu stöð­u,“ segir Sindri.

Íslenska rík­inu ber að breyta lögum

Í frétta­til­kynn­ingu frá atvinnu- og nýsköp­un­ar­ráðu­neyt­inu segir að í lögum um dýra­sjúk­dóma og varnir gegn þeim og í reglu­gerð um varnir gegn því að dýra­sjúk­dómar og sýktar afurðir ber­ist til lands­ins sé kveðið á um leyf­is­veit­inga­kerfi fyrir inn­flutn­ingi á hráum kjöt­vörum, hráum eggjum og eggja­vörum og vörum úr þeim og óger­il­sneyddri mjólk. 

Íslensk stjórn­völd hafi verið þeirrar skoð­unar að leyf­is­veit­inga­kerfið sam­ræmd­ist EES-­samn­ingnum og hafi þeim sjón­ar­miðum verið haldið uppi í málsvörnum íslenska rík­is­ins. EFTA-­dóm­stóll­inn komst hins vegar að annarri nið­ur­stöð­u. 

Einnig segir í til­kynn­ing­unni að rétt sé að taka fram að þessi dómur fjallar ekki um það magn sem flutt er inn af kjöti, eggjum og mjólk til lands­ins, ein­göngu það heil­brigð­is­eft­ir­lit sem við­haft er við inn­flutn­ing á þessum vör­u­m. 

„Ljóst er að fram til þessa hafa íslensk stjórn­völd brotið gegn EES samn­ingum og þurfa nú að gera sitt ítrasta á þessu sviði til að upp­fylla þær skuld­bind­ingar sem Ísland hefur und­ir­geng­ist. Sam­kvæmt samn­ingi EFTA-­ríkj­anna um stofnun eft­ir­lits­stofn­unar og dóm­stóls skulu hlut­að­eig­andi EFTA-­ríki gera nauð­syn­legar ráð­staf­anir til að fram­fylgja dómum EFTA-­dóm­stóls­ins. Íslenska rík­inu ber sam­kvæmt þessu að breyta lögum og reglum til sam­ræmis við nið­ur­stöðu dóms­ins. Íslensk stjórn­völd munu vinna að því að heim­ildir EES-­samn­ings­ins um eft­ir­lit með inn­flutn­ingi á dýra­af­urðum verði nýtt­ar, til dæmis varð­andi salmon­ellu. Þessu tengdu verður áfram unnið að úrvinnslu á til­lögum starfs­hóps um aðgerðir til að draga úr útbreiðslu sýkla­lyfja­ó­næmra bakt­ería á Ísland­i,“ segir í til­kynn­ingu ráðu­neyt­is­ins. 

Bára Huld Beck
#metoo – Eftir hverju er verið að bíða?
Kjarninn 24. júní 2018
Rut Guðnadóttir
Viltu vera memm?
Kjarninn 24. júní 2018
Viðhorf íslenskra kvenna jákvætt gagnvart erfðaráðgjöf og erfðaprófi
Samkvæmt íslenskri rannsókn er viðhorf íslenskra kvenna jákvætt gagnvart erfðaráðgjöf og erfðaprófi vegna BRCA-stökkbreytinga en um helmingur virðist hafa áhyggjur af skertum rétti til sjúkratrygginga í kjölfar jákvæðrar niðurstöðu.
Kjarninn 24. júní 2018
Fanney Birna Jónsdóttir
Fjórflokkur Dags
Kjarninn 24. júní 2018
Gamla ráðhúsið í Randers
Danskur eftirlíkingarmiðbær í Kína
Er nokkuð 1. apríl sagði Anne Mette Knattrup framkvæmdastjóri ferðamála í Randers á Jótlandi þegar hún frétti að í Kína stæði til að reisa nákvæma eftirlíkingu miðbæjarins í Randers. En þetta var ekki 1. aprílfrétt og Kínverjum er full alvara.
Kjarninn 24. júní 2018
Áhrif Bláu plánetunnar láta á sér kræla
Eftir frumsýningu heimildaþátta BBC um lífríkið í hafinu hefur fólk í Bretlandi og víðar tekið við sér og ákveðin vitundarvakning virðist hafa átt sér stað. Sir David Attenborough segist vera furðulostinn yfir viðbrögðunum.
Kjarninn 23. júní 2018
Mænusótt snýr aftur
Þrátt fyrir jákvæð teikn á lofti um að mænusótt myndi brátt heyra sögunni til þá bárust þau tíðindi fyrir skömmu að veiran hefði greinst í Venesúela.
Kjarninn 23. júní 2018
Sama hver lausnin á vandamálum leigumarkaðsins er mun ekkert breytast nema að afstaða Íslendinga til húsnæðisleigu breytist.
Hvernig er hægt að gera leigumarkaðinn öruggari?
Leigumarkaðurinn á Íslandi er óstöðugur og hefur hækkað hratt á undanförnum árum. Hvaða ástæður liggja að baki því og hvernig getum við bætt hann að mati sérfræðinga?
Kjarninn 23. júní 2018
Meira úr sama flokkiInnlent