Frumvarp um Þjóðarsjóð lagt aftur fram – Yrði stofnaður um áramót

Frumvarp um stofnun Þjóðarsjóðs, sem á að taka við arðgreiðslum frá orkufyrirtækjum ríkisins, hefur verið lagt aftur fram. Ekki hefur verið einhugur um hvort að um sé að ræða góða nýtingu á fjármagninu, sem getur hlaupið á hundruð milljörðum á fáum árum.

Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Auglýsing

Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, hefur á ný lagt fram frum­varp um stofnun Þjóð­ar­sjóðs fyrir Alþingi. Verði frum­varpið að lögum mun sjóð­ur­inn taka til starfa í upp­hafi næsta árs, en inn í hann eiga að renna allar arð­greiðslur orku­fyr­ir­tækja í eigu hins opin­bera. Þjóð­ar­sjóð­ur­inn á svo að fjár­festa fyrir það fé erlend­is. Um er að ræða, að minnsta kosti að uppi­stöðu, arð­greiðslur úr Lands­virkjun en for­stjóri fyr­ir­tæk­is­ins hefur sagt að það ætti að geta greitt um 110 millj­arða króna til rík­is­ins á árunum 2020 til 2026. 

Í frétta­skýr­ingu sem Kjarn­inn birti um Þjóð­ar­sjóð­ar­hug­mynd­ina í febr­úar síð­ast­liðnum kom fram að á 10 til 20 árum ættu heild­ar­eignir Þjóð­ar­sjóðs­ins að geta farið upp í allt að tæp­lega 400 millj­arða króna, miðað við 3,5 pró­sent ávöxtun á ári. 

Sjóðnum er ætlað að gegna því meg­in­hlut­verki að verða eins konar áfalla­vörn fyrir þjóð­ina þegar rík­is­sjóður verður fyrir fjár­hags­legri ágjöf í tengslum við meiri háttar ófyr­ir­séð áföll á þjóð­ar­hag, ann­að­hvort vegna afkomu­brests eða vegna kostn­aðar við við­bragðs­ráð­staf­anir sem stjórn­völd hafa talið óhjá­kvæmi­legt að grípa til í kjöl­far áfalls eða til að varna því. „Hér er átt við skakka­föll sem eru fátíð en sagan sýnir að geta riðið yfir á nokk­urra ára­tuga fresti, m.a. stór­felldar nátt­úru­ham­farir sem gætu stórlaskað byggð, sam­göngu­inn­viði, vatns­afls- og jarð­hita­virkj­anir og stór­iðju­ver, alvar­leg meng­un­ar- eða umhverf­isslys, vist­kerf­is­breyt­ing­ar, sjúk­dóms­far­aldra eða önnur áföll, og valdið þung­bæru efna­hags­legu tjóni umfram þann skaða sem tryggður er með öðrum hætti, svo sem með Nátt­úru­ham­fara­trygg­ingu Íslands.“

Fimm manna stjórn skipuð

Sam­kvæmt frum­varp­inu verður fimm manna yfir­stjórn skipuð af fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra yfir sjóðn­um. Þar stendur að stjórn­ar­menn skuli „búa yfir mennt­un, sér­fræði­þekk­ingu og starfs­reynslu til að geta gegnt stjórn­ar­setu til­hlýði­lega og skal þar einkum horft til reynslu og þekk­ingar á fjár­mála­mark­aði og hag­fræði.

Auglýsing
Stjórnarmenn skulu vera lög­ráða og hafa gott orð­spor og mega aldrei hafa verið sviptir for­ræði á búi sínu eða, í tengslum við atvinnu­rekst­ur, hlotið dóm fyrir fjár­muna­brot sam­kvæmt almennum hegn­ing­ar­lög­um, lögum á sviði fjár­mála­mark­aðar eða öðrum lögum sem varða starf­semi félaga, eða sætt íþyngj­andi stjórn­valds­við­ur­lögum sem ein­stak­lingar eða fyr­ir­svars­menn lög­að­ila á fram­an­greindum svið­um. Stjórn­ar­menn mega ekki taka að sér eða hafa með höndum nein störf sem geta verið til þess fallin að draga óhlut­drægni þeirra í efa.“

Þrír stjórn­ar­mann­anna yrðu til­nefndir af Alþingi, einn af for­sæt­is­ráð­herra en fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, nú Bjarni Bene­dikts­son, myndi skipa for­mann stjórn­ar­innar án til­nefn­ing­ar. Sá yrði skip­aður til fimm ára en aðrir stjórn­ar­menn til þriggja ára í senn. Hver stjórn­ar­maður mætti ein­ungis vera skip­aður tví­vegis í röð. 

Alþingi þarf að sam­þykkja

Stjórn Þjóð­ar­sjóðs­ins á síðan að fram­fylgja og útfæra nánar fjár­fest­ing­ar­stefnu sjóðs­ins sem ráð­herra setur í reglu­gerð að feng­inni til­lögu stjórn­ar. Sér­stak­lega er til­greint í frum­varp­inu að ekki megi fjár­festa í fjár­mála­gern­ingum sem „gefnir eru út af fyr­ir­tækjum eða stofn­unum sem stunda eða eru við­riðin starf­semi sem stang­ast á við góða siði eins og nánar skal til­greint í fjár­fest­ing­ar­stefn­unn­i.“ 

Óheim­ilt verður að fjár­festa í verð­bréfum eða öðrum fjár­mála­gern­ingum útgefnum í íslenskum krónum eða útgefnum af aðilum með lög­heim­ili á Íslandi eða í eigu erlends aðila sem íslenskir aðilar eiga meira en tvo hund­raðs­hluta í. Þá má ekki stofna til inn­lána hjá íslenskum bönkum og bannað verður að veð­setja eigur sjóðs­ins, að frá­töldum veð­trygg­ingum sem settar eru í tengslum við við­skipti í kaup­höllum eða til trygg­ingar lán­töku eða afleiðu­samn­ing­um.

Auglýsing
Tilgangur sjóðs­ins er, líkt og áður sagði, að vera örygg­is­vent­ill ef rík­is­sjóður verður fyrir veru­legum fjár­hags­legum skakka­föllum af völdum „ófyr­ir­séðs áfalls sem þjóð­ar­búið hefur orðið fyrir eða sem stafa af því að stjórn­völd hafa óhjá­kvæmi­lega þurft að gera ráð­staf­anir til að bregð­ast við slíku áfall­i.“

Við slíkar aðstæður má taka allt að helm­ing eigna sjóðs­ins og nýta til að takast á við það áfall, að því skil­yrði upp­fylltu að áfallið svari til að minnsta kosti fimm pró­sent af með­al­tekjum und­an­far­innar þriggja rekstr­ar­ára. Sér­stök mats­nefnd á að fara yfir hvort að það skil­yrði sé upp­fyllt og ef svo er þá leggur fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra fyrir Alþingi þings­á­lykt­un­ar­til­lögu um úthlutun úr Þjóð­ar­sjóði, sem þarf að sam­þykkja hana. 

Ekki allir sam­mála hug­mynd­inni

Hug­myndir um upp­setn­ingu Þjóð­ar­sjóðs hafa verið umdeild­ar, meira að segja innan rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dótt­ur, sem nú leggur frum­varpið fram sem stjórn­ar­frum­varp. Sig­urður Ingi Jóhanns­son, for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins, lýsti því til að mynda yfir snemma á þessu ári að hægt væri að nýta arð­greiðslur frá Lands­virkjun til að fjár­magna tug millj­arða vega­fram­kvæmd­ir, fremur að horfa til veggjalda. Í útvarps­við­tali á Bylgj­unni í febr­úar sagði hann: „Við vitum að arð­greiðslur eru að koma frá­ Lands­­virkj­un, ekki síst á næstu árum. Við höfum verið að ræða það að setja það í Þjóð­­ar­­sjóð. Er kannski skyn­­sam­­legra að nota það í ein­hver ár við upp­­­bygg­ingu vega­­kerf­is­ins? Er það meiri ávinn­ingur fólg­inn í því og gera svo eitt­hvað í þess­­ari gjald­­töku í 4-5 ár?“

Yngvi Örn Krist­ins­son, hag­fræð­ingur hjá Sam­tökum fjár­mála­fyr­ir­tækja, skrif­aði grein sem birt­ist í Kjarn­anum í maí síð­ast­liðnum þar sem hann gagn­rýndi stofnun Þjóð­ar­sjóðs. Þar stóð meðal ann­ars: „Mót­­sagna­­kennt virð­ist að ætla ráð­stafa um tæpum 15 -20 millj­­örðum á ári í Þjóð­­ar­­sjóð sem fjár­festur yrði alfarið í erlendum verð­bréfum (stefnt er að því að Þjóð­­ar­­sjóður nái 250 – 300 millj­­arða króna stærð á 15 – 20 árum skv. minn­is­­blaði Fjár­­­mála- og efna­hags­ráðu­­neyt­is) á meðan ekki er til fé í rík­­is­­sjóði til þess að standa undir þeim útgjöldum sem nefnd hafa verið að ofan. Spurn­ing hver er til­­­gangur þess að safna sjóðum erlendis vegna óskil­­greindrar þarfar (fjár­­hags­­leg áföll) á meðan ofan­­greind sem öll eru til þess fallin að auka hag­­sæld og vel­­ferð þarf að fjár­­­magna með sköttum gjöldum eða lán­tök­­um. Þá virð­ist einnig skyn­­sam­­legt að rík­­is­­sjóður greiði upp skuld sína við líf­eyr­is­­sjóði opin­berra starfs­­manna áður en upp­­­bygg­ing væri hafin á Þjóð­­ar­­sjóð.“

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kristbjörn Árnason
Röddin aftan úr myrkviðum fortíðarinnar
Leslistinn 12. nóvember 2019
Wikileaks birtir 30 þúsund skjöl um Samherja
Stundin, Al Jazeera, Wikileaks og Kveikur RÚV hafa í samstarfi unnið að umfjöllun um mútugreiðslur Samherja í Afríku.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Samherji fjallaði sérstaklega um spill­ingu og mútur í árs­reikn­ingi
Í nýjasta ársreikningi Samherja segir að fyrirtækið ætli að setja sér skrifleg viðmið um sið­ferði, spill­ingu, mann­rétt­indi og mútur á árinu 2019. Nú er Samherji ásakaður um spillingu og mútur í Namibíu.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson eru helstu stjórnendur og eigendur Samherja.
Samherji sagður hafa mútað ráðherrum til að komast yfir kvóta í Afríku
Í Kveiki í kvöld sagðist fyrrverandi yfirmaður hjá Samherja í Namibíu hafa tekið þátt í að greiða mútur til háttsettra ráðamanna í landinu til að tryggja Samherja kvóta. Það hafi verið gert með aðkomu Þorsteins Más Baldvinssonar, forstjóra Samherja.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Vilhjálmur Egilsson formaður hæfnisnefndar
Tíu umsækjendur eru um stöðu varaseðlabankastjóra á sviði fjármálastöðugleika.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Borghildur Sölvey Sturludóttir
Fegurðin býr í fólkinu
Kjarninn 12. nóvember 2019
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir – Hárið
Kjarninn 12. nóvember 2019
Logi Einarsson, formaður Samfylkingarinnar.
Ríkisframlög til Samfylkingarinnar nær fjórfölduðust í fyrra
Framlög úr ríkissjóði til Samfylkingarinnar voru 89 milljónir í fyrra sem er nær fjórfalt hærri upphæð en árið 2017. Framlög ríkissjóðs til stjórnmálaflokka voru hækkuð á síðasta ári að til­­­lögu sex flokka sem sæti eiga á Alþing­i.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiInnlent