Vonin kveikt með tæknifrjóvgun og staðgöngumæðrun

Norðlægi hvíti nashyrningurinn er í raun útdauður. Síðasta karldýrið er fallið. En nú hefur tekist með fordæmalausri aðgerð að búa til lífvænlega fósturvísa sem setja á upp í annarri deilitegund þessara einstöku risa.

Mohammed Doyo, starfsmaður Ol Pejeta-garðsins í Kenía, ásamt Najin og Fatu, tveimur síðustu norðlægu hvítu nashyrningunum.
Mohammed Doyo, starfsmaður Ol Pejeta-garðsins í Kenía, ásamt Najin og Fatu, tveimur síðustu norðlægu hvítu nashyrningunum.
Auglýsing

Að vera ein­stak­ur, einn sinnar teg­und­ar, er stundum sagt til­ að slá fram­úr­skar­andi fólki gull­hamra. Þegar þetta orða­lag var notað um nas­hyrn­ing­inn Súdan var mein­ingin öllu bók­staf­legri. Hann var síð­asta karl­dýr norð­læga hvíta nas­hyrn­ings­ins í gjör­vallri ver­öld­inni. Er hann dró and­ann í síð­asta sinn fyrir tveimur árum mátti nán­ast heyra jarð­ar­búa and­varpa í upp­gjöf.

Hann var far­inn. Sá síð­asti. Mann­fólkið hafði útrýmt deili­teg­und nas­hyrn­inga sem komu fyrst  fram á sjón­ar­sviðið fyrir um 50 millj­ónum ára. Teg­und sem hafði eins og allt annað sem lifir haft sínu mik­il­væga hlut­verki að gegna í vist­kerf­in­u. 

Auglýsing

En ver­andi vel yfir tonn á þyngd, stand­andi á beit bróð­ur­part­inn úr sól­ar­hringnum og eign­ast aðeins eitt afkvæmi í einu og það á nokk­urra ára fresti, var ekki bein­línis styrkur þegar menn­irnir hófu að ­þrengja að búsvæðum nas­hyrn­inga í Afr­íku, vopn­aðir byssum og lás­bog­um. 

Stund­um voru þeir ein­fald­lega fyr­ir. Seinna komst sú þjóð­saga á kreik að úr horn­um þeirra mætti vinna frygð­ar­lyf.  Og það var gert. Í stórum stíl. Þótt ítrekað væri bent á með­ ­rann­sóknum að sama efni væri í nas­hyrn­ings­hornum og nöglum manna. Það er því ­jafn kynörvandi að naga á sér tánegl­urnar og gleypa mulið nas­hyrn­ings­horn.

Og þá voru eftir tveir

Áður en Súdan kvaddi þennan heim, 45 ára og því sadd­ur líf­daga, hafði hans verið gætt af vopn­uðum vörðum í friðlandi í Ken­ía. Þangað hafði hann verið fluttur úr dýra­garði í Tékk­landi. Hann var eft­ir­sótt­ur, veiði­þjófar ásæld­ust horn hans. Í friðland­inu hafði verið reynt án ár­ang­urs að koma honum til fylgilags við kven­dýr. Eftir dauða hans eru aðeins t­veir nas­hyrn­ingar af deili­teg­und­inni á lífi í heim­inum og þeir eru báðir kven­kyns, ­mæðgurnar Najin og Fatu.

En vonin var ekki öll úti. Í ágúst á síð­asta ári urð­u ­merki­leg tíma­mót er vís­inda­menn söfn­uðu egg­frumum úr kven­dýr­unum tveimur og frjóvg­uðu þau á rann­sókn­ar­stofu með sæði sem þeir höfðu varð­veitt úr Súdan og þrem­ur öðrum karl­dýr­um. Til urðu í fyrsta sinn tveir fóst­ur­vísar að norð­lægum hvít­u­m nas­hyrn­ing­um. Þessi aðgerð var svo end­ur­tekin í des­em­ber síð­ast­liðnum og um jólin tókst að búa til enn einn fóst­ur­vís­inn.

View this post on Instagram

Photo by @amivitale. A consortium of sci­ent­ists from Leibniz Institute for Zoo and Wild­life Res­e­arch (@leibn­izizw) #Avan­tea, @OlPejeta Conservancy, @KenyaWild­lifeS­ervice and @SafariPark­Dvur­Kra­love cond­uct the second ever pickup of immat­ure egg cells (oocyt­es) on the last two northern white rhinos on the planet, Najin and Fatu. The oocytes were tran­sported immedi­ately to the Avan­tea Laboratory in Italy where they were incubated, mat­ured and fer­til­ized. One viable embryo was created. That embryo joins the two others created this past Aug­ust. Cur­rent­ly, they are stored in liquid nitrogen. The plan is to attempt a trans­fer into a sur­rogate southern white rhino mother this year.. ⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀ Human­ity is now one step closer to sav­ing this anci­ent species from certain ext­inct­ion, thanks to the work of this incredi­ble team. Learn more, inclu­ding how to get invol­ved, by foll­owing @BioR­escue_Project and click­ing on the link in my profile. ⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀ @bmbf.bund @leibnizgemeinschaft @MinistryOfTourism­And­Wild­lifeKE @nat­geo @nat­geoima­gecollect­ion @thephotosoci­ety @ni­konusa @pho­tography.­for.­good #NorthernWhiteR­hinos #ni­konambassa­dor #northernwhiter­hinos #dont­lett­hemd­isapp­ear #ni­konnofilter #ni­kon­love #kenya #rhinos #sa­ver­hinos

A post shared by Ami Vitale (@a­mivita­le) on



Þetta eykur mjög svo lík­urnar á því að bjarga meg­i ­teg­und­inni frá algjörri útrým­ingu. Til stendur að end­ur­taka egg­heimt­una úr Na­jin og Fatu nokkrum sinnum í við­bót áður en þær verða of gaml­ar.

Fatu og Najin búa í Ol Pejeta-friðland­inu í Kenía þar sem Súdan eyddi sínum síð­ustu árum. Til að sækja eggin þarf að svæfa þær og um leið og aðgerðin er afstaðin er flogið með kyn­frum­urnar á rann­sókn­ar­stofu á Ítal­íu.

Um jólin tókst að frjóvga eitt eggja Fatu. Sæðið var úr nas­hyrn­ingnum Suni sem drapst árið 2014.  Fóst­ur­vísir­inn er nú geymdur í kæli á rann­sókn­ar­stof­unni ítölsku í fljót­andi köfn­un­ar­efn­i á­samt fóst­ur­vís­unum tveimur sem urðu til síð­asta haust.

Fósturvísarnir þrír eru nú geymdir á rannsóknarstofu á Ítalíu.

Najib Bala­la, ráð­herra nátt­úru- og ferða­mála í Ken­ía, seg­ir ­rík­is­stjórn­ina mjög ánægða með hvernig til hefur tek­ist. Verk­efnið er styrkt af ­stjórn­völdum þar í landi og að því koma vís­inda­menn frá Ken­ía, Tékk­land­i, Þýska­landi og Ítal­íu. „Ég hvet vís­inda­menn­ina til að halda áfram að þró­a ­tækn­ina og upp­finn­ing­arn­ar, ekki aðeins svo að hægt verði að bjarga þess­ari ­dýra­teg­und heldur einnig öðrum sem standa frammi fyrir sam­bæri­legri ógn,“ sagð­i Balala.

En hvert verður fram­hald­ið? Hver verða örlög fóst­ur­vísanna?

Svörin við þessum spurn­ingum eru nokkuð óvenju­leg. Norð­læg­u, hvítu nas­hyrn­ing­arnir tveir sem eftir lifa eru komnir af léttasta skeiði og því er stefnt að því að setja fóst­ur­vís­ana upp í annarri deili­teg­und hvítra nas­hyrn­inga, hinni suð­lægu. Um óvenju­lega stað­göngu­mæðrun verður því sann­ar­lega að ræða. 

Und­ir­bún­ing­ur að þeim kafla björg­un­ar­að­gerð­ar­innar er þegar haf­inn. Valin verð­ur­ ­stað­göngu­móðir úr  hópi kven­dýra hvíta, suð­læga nas­hyrn­ings­ins í Ol Pejeta-friðland­inu og von­ast er til að hin kven­dýrin styðj­i við upp­eld­ið, ef þar að kem­ur, með nær­veru sinni.

Stúlka snertir styttu af nashyrningnum Súdan í New York.

Hin suð­læga teg­und, sem kalla má frænku hinnar norð­lægu, er einnig á válista líkt og allar aðrar nas­hyrn­ings­teg­undir heims­ins. Á síð­asta ári var því ákaft fagnað er nas­hyrn­ings­kýrin Vikt­oría í dýra­garð­inum í San Di­ego fæddi kálf sem get­inn var með tækni­frjóvg­un. Það jók von vís­inda­manna að hin mik­il­væga en vanda­sama aðgerð að bjarga hinni norð­lægu teg­und frá útrým­ing­u væri fram­kvæm­an­leg.  

Enn eru þó ýmis ljón í veg­in­um. Að búa til fóst­ur­vís­ana er að­eins eitt skref á langri leið að settu mark­miði. Tak­ist að koma fóst­ur­vís­un­um ­upp er alls óvíst að með­gangan, sem tekur heila átján mán­uði, heppn­ist vel. Einnig er ljóst að ekki verður hægt að við­halda heilli teg­und alfarið með­ kyn­frumum tveggja kven­dýra og fjög­urra karl­dýra.

Gangi áætlanir vísindamannanna eftir gæti norðlægur hvítur nashyrningskálfur fæðst fyrir árið 2022.

Vís­inda­menn­irnir ætla því líka að freista þess að búa til­ kyn­frumur úr stofn­frumum sem safnað var úr tólf norð­læg­um, hvítum nas­hyrn­ing­um áður en þeir drápust. Þeir segja að til­raun­irnar allar séu mik­il­vægar og þarfar til að bjarga teg­undum í útrým­ing­ar­hættu seinna meir en minna á að besta leið­in til að við­halda teg­und sé að auka lífs­gæði henn­ar, hætta veiðum og ágangi að ­bú­svæð­um.

Bjart­sýni vís­inda­mann­anna er það mikil á þess­ari stundu að þeir von­ast til að velja stað­göngu­móður úr hópi suð­lægu, hvítu nas­hyrn­ing­anna bráð­lega og setja fóst­ur­vís­ana upp á þessu ári. Gangi allt að óskum gæti því ­lít­ill nas­hyrn­ingskálf­ur, af norð­lægu, hvítu deili­teg­und­inni, dregið and­ann í fyrsta sinn fyrir árið 2022.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Magnús Halldórsson
Raskaði rónni
Kjarninn 18. febrúar 2020
Maní og fjölskylda
Skora á íslensk stjórnvöld að sýna mannúð
Stjórn Solaris fordæmir yfirvofandi brottvísun á Maní, 17 ára trans drengs frá Íran, og skorar á íslensk stjórnvöld að sýna mannúð og tryggja að hann fá hér skjól og vernd.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Bankasýslan vill að bankaráð dragi úr fjárhagslegri áhættu Landsbankans vegna nýrra höfuðstöðva
Fjármála- og efnahagsráðherra hefur svarað skriflegri fyrirspurn þingmanns Miðflokksins um byggingu nýrra höfuðstöðva Landsbankans, sem munu kosta að minnsta kosti um tólf milljarða. Þar er staðfest að ákvörðunin hafi ekki verið borin undir hluthafafund.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Kristján Þór Júlíusson er sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Ráðherra er ekki að skoða að takmarka sölu á orkudrykkjum
Þrátt fyrir að embætti Landlæknis telji að banna eigi sölu á ákveðnum tegundum orkudrykkja er ráðherra matvælaeftirlits ekki sömu skoðunar. Til að meta neyslu ungmenna á orkudrykkjum sem innihalda koffín verður framkvæmd neyslukönnun á meðal ungmenna.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Helmingur landsmanna telur fréttir af alvarleika hlýnunar jarðar réttar
Karlar halda frekar en konur að fréttir af alvarleika hlýnunar jarðar séu almennt ýktar, en um þriðjungur karla telur þær vera það.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Lögðu fram tillögur að lausn kjaradeilu – Aftur fundað á morgun
Fundi vegna kjaradeilu félagsmanna Eflingar og Reykjavíkurborgar er lokið. „Samninganefnd Eflingar hefur fundað stíft síðustu daga ásamt starfsfólki og trúnaðarmönnum til að útfæra og ná sátt um tillögur,“ segir í tilkynningu Eflingar.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Lilja Alfreðsdóttir er mennta- og menningarmálaráðherra.
Ráðuneytið leggur til breytingar á frumvarpi um stuðning við einkarekna fjölmiðla
Ef tillögur sérfræðingar mennta- og menningarmálaráðuneytisins verða teknar til greina mun endurgreiðsluhlutfall á ritsjórnarkostnaði einkarekinna fjölmiðla hækka og sjónarmiðum héraðsfréttamiðla mætt til að gera þá styrkjahæfa.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Kristbjörn Árnason
Nú er háð mikilvægasta kjarabaráttan um áratugaskeið.
Leslistinn 18. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiErlent