Sementið og kórónuveiran

Þótt mörg dönsk fyrirtæki séu meira og minna lömuð vegna COVID-19 gildir það ekki um gamalgróið fyrirtæki í Álaborg. 175 þúsund manns treysta á að starfsemi þess stöðvist ekki. Það framleiðir ekki spritt, sápu né andlitsgrímur.

Ástæða þess að fjórmenningarnir völdu Rørdal við Álaborg fyrir verksmiðjuna var ekki tilviljun. Á þessu svæði var, og er enn, auðveldur aðgangur að þeim jarðefnum.
Ástæða þess að fjórmenningarnir völdu Rørdal við Álaborg fyrir verksmiðjuna var ekki tilviljun. Á þessu svæði var, og er enn, auðveldur aðgangur að þeim jarðefnum.
Auglýsing

Ef spurt væri, hvað dettur þér í hug þegar þú heyrir orð­ið Ála­borg myndu lík­lega flestir nefna Áka­víti. Saga Ála­borgar Áka­vít­is­ins á sér­ langa sögu, heitir reyndar Taf­fel Akvavit, en gengur í dag­legu tali  undir nafn­inu Rød Aal­borg. Þessi vin­sæli snafs var fyrst fram­leiddur árið 1846 og upp­skriftin er enn sú sama. Og kannski ekki að ástæðu­lausu. Í vín­keppnum hefur „sá rauði“ (sem er glær, þrátt fyr­ir­ ­nafn­ið) nefni­lega margoft verið val­inn besta áka­víti í heimi.

En það er fleira sem ættað er frá Ála­borg og nágrenni en „sá rauð­i“. Árið 1889 komu fjórir menn saman á búgarð­inum Rør­dal fyrir aust­an­ Ála­borg og stofn­uðu fyr­ir­tæki. Tæp­ast hafa þeir rennt grun í að þetta ­fyr­ir­tæki, sem fékk nafnið Aal­borg Portland-Cem­ent-Fa­brik, yrði með tíð og tíma stór­fyr­ir­tæki, þekkt um víða ver­öld. Eins og nafnið gefur til kynna var ætl­un fjór­menn­ing­anna að fram­leiða sem­ent.

Sem­entið var ekki upp­finn­ing fjór­menn­ing­anna. Saga þess er í raun árþús­unda gömul og verður ekki rakin hér en segja má að sem­entið eins og við þekkjum það í dag sé afrakstur ótal til­rauna og aðferða í fjöl­mörg­um lönd­um. Orðið sem­ent (cem­ent) er komið úr lat­ínu en það mun hafa verið breski múr­ar­inn Jos­eph Aspdin sem fyrstur not­aði orðið Portland í þessu sam­hengi, árið 1824. Þá sótti hann um einka­leyfi á sem­ents­blöndu með þessu nafni. Lit­ur­inn á sem­ents­blönd­unni minnti hann á kalk­stein­inn á eyj­unni Portland á Suð­ur­-England­i. Til eru margar gerðir af sem­enti en sú sem  ­nefnd er Portland sem­ent er lang algeng­ust. Stein­steyp­an, eins og við þekkjum hana verður æ algeng­ara bygg­inga­efni á 19. öld og sú stein­steypu­öld stendur enn. Dan­irnir sem stofn­uðu Aal­borg Portland-Cem­ent-fa­brik fundu, eins og áður var nefnt, ekki upp „sem­ents­hjól­ið“ en þeir gripu tæki­færið og veðj­uð­u sann­ar­lega á réttan hest.

Auglýsing

Stað­ar­valið og græjurnar

Ástæða þess að fjór­menn­ing­arnir völdu Rør­dal við Ála­borg ­fyrir verk­smiðj­una var ekki til­vilj­un. Á þessu svæði var, og er enn, auð­veld­ur að­gangur að þeim jarð­efnum sem notuð eru við sem­ents­fram­leiðsl­una og ­stað­setn­ingin við Lima­fjörð­inn (Lim­fjor­den var ákjós­an­leg varð­andi flutn­inga á sem­ent­inu. Þeir félagar hugs­uðu stórt, þeir fylgd­ust grannt með tækninýj­ung­um og fundu sjálfir upp margt sem við­kom fram­leiðsl­unni.

Í upp­hafi voru brennslu­ofn­arnir sem not­aðir voru við fram­leiðsl­una tíu tals­ins, þeir voru eigin hönnun verk­smiðju­eig­end­anna. Árið 1909 voru settir upp í verk­smiðj­unni fjórir svo­nefndir snún­ings­ofn­ar. Þeir vor­u ­upp­finn­ing Edi­sons (1885). Snún­ings­ofnar komu í stað tíu ofna sem fyrir voru en af­kasta­geta nýju ofn­anna var marg­falt meiri en þeirra gömlu. Árs­fram­leiðslan jókst úr 55 þús­und tonnum í 115 þús­und tonn. Snún­ings­ofnar eru enn not­aðir við fram­leiðsl­una.Gamalt póstkort sem sýnir verksmiðju Aalborg Portland.

Þeir eru engin smá­smíði, lengsti ofn­inn er 180 metra lang­ur og í honum er hægt að brenna 5 þús­und tonn af jarð­efnum á hverjum degi, hit­inn í ofn­unum nær 15 hund­ruð gráð­um. Ótal tækninýj­ungar hafa litið dags­ins ljós á þeim 130 árum sem liðin eru frá stofnun fyr­ir­tæk­is­ins. Nefna má að árið 1990 var tekin í notkun fjar­varma­veita sem nýtir hita frá fram­leiðsl­unni, hún gat ­séð 15 þús­und íbúðum í Ála­borg fyrir upp­hit­un. Fjar­varma­veitan var síð­ar­ ­stækkuð og nú hitar hún ofn­ana í 35 þús­und íbúð­um.

Árleg fram­leiðsla sem­ents­verk­smiðj­unnar í Rør­dal nemur nú ­rúm­lega 2,3 millj­ónum tonna.  Þótt ­starf­semi Aal­borg Portland A/S (eins og fyr­ir­tækið heitir nú) hafi breyst mik­ið á þeim rúm­lega 130 árum sem liðin eru frá stofnun fyr­ir­tæk­is­ins eru höf­uð­stöðv­arnar enn á sama stað í Rør­dal. Tæknin hefur gert að verkum að ­starfs­fólk er mun færra en áður var. Starfs­menn í Rør­dal eru um 300 en sam­tals vinna 700 manns hjá fyr­ir­tæk­inu, í Dan­mörku. Aal­borg Portland A/S er auk þess ­með starf­semi í mörgum öðrum löndum en það er önnur saga.

175 þús­und störf í húfi

Yfir­stjórn Aal­borg Portland A/S hefur gripið til mik­illa ráð­staf­ana í verk­smiðj­unni í Rør­dal vegna COVID-19. Verk­smiðj­unn­i hefur verið skipt upp í tvö algjör­lega aðskilin vinnu­svæði og mjög strang­ar ­reglur gilda varð­andi stjórn­stöð­ina, sem Mich­ael Lund­gaard Thom­sen for­stjóri ­kallar „ the war room“. Í stjórn­stöð­inni vinna hverju sinni aðeins þrír menn en þaðan er allri fram­leiðsl­unni stjórn­að. Og það er mikið í húfi. For­stjór­inn ­sagði í við­tali við dag­blaðið Politi­ken að ef fram­leiðslan myndi raskast, eða ­stöðvast um tíma, myndi fyr­ir­tækið lifa af. En öðru máli gegnir um ­bygg­inga­iðn­að­inn.

„Ef steypu­fram­leiðslan stöðvast hér hjá okkur fer all­ur ­bygg­inga­iðn­að­ur­inn í Dan­mörku á hlið­ina tveimur dögum síð­ar. Þetta sýnir hvað þessi atvinnu­grein er við­kvæm og má við litlu,“ sagði for­stjór­inn. Og sam­kvæmt ­upp­lýs­ingum sem Politi­ken afl­aði sér er um að ræða 175 þús­und störf, og enn sem komið er mæta tug­þús­undir (orða­lag Politi­ken) til vinnu á hverjum degi, ólíkt því sem gildir um marg­ar, ef ekki flestar, aðrar atvinnu­grein­ar. „Ábyrgð okk­ar er mikil og við munum gera allt til að rísa undir henn­i.“

Mich­ael H. Niel­sen fram­kvæmda­stjóri Sam­taka danska ­bygg­inga­iðn­að­ar­ins, Dansk Byggeri, tekur undir með for­stjóra Aal­borg Portland A/S og segir mjög mik­il­vægt að bygg­inga­fyr­ir­tækin haldi sínu striki. „Og það er ekk­ert laun­ung­ar­mál að Aal­borg Portland A/S skiptir höf­uð­máli í þessu til­lit­i. Auð­vitað er margt annað mik­il­vægt í þessu til­lit­i,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn, „við höfum samið við Sam­band sveit­ar­fé­laga um að hægt verði að losna við ­bygg­inga­úr­gang á end­ur­vinnslu­stöðvar og eigum í við­ræðum við sam­tök ­bygg­inga­vöru­versl­ana um að tryggja að ekki verði skortur á vör­um. En af ein­stökum fyr­ir­tækjum er Aal­borg Portland A/S lang mik­il­vægast, því ef eitt­hvað ­fer úrskeiðis þar eigum við engra kosta völ og bygg­inga­iðn­að­ur­inn mun stöðvast. Það má ekki ger­ast,“ sagði fram­kvæmda­stjóri Dansk Byggeri.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ingrid Kuhlman
Dánaraðstoð: Óttinn við misnotkun er ástæðulaus
Kjarninn 4. desember 2021
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands, ásamt Agnesi M. Sigurðardóttur, biskup Íslands.
Sóknargjöld lækka um 215 milljónir króna milli ára
Milljarðar króna renna úr ríkissjóði til trúfélaga á hverju ári. Langmest fer til þjóðkirkjunnar og í fyrra var ákveðið að hækka tímabundið einn tekjustofn trúfélaga um 280 milljónir króna. Nú hefur sú tímabundna hækkun verið felld niður.
Kjarninn 4. desember 2021
Íbúðafjárfesting hefur dregist saman á árinu, á sama tíma og verð hefur hækkað og auglýstum íbúðum á sölu hefur fækkað.
Mikill samdráttur í íbúðafjárfestingu í ár
Fjárfestingar í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis hefur dregist saman á síðustu mánuðum, samhliða mikilli verðhækkun og fækkun íbúða á sölu. Samkvæmt Hagstofu er búist við að íbúðafjárfesting verði rúmlega 8 prósentum minni í ár heldur en í fyrra.
Kjarninn 4. desember 2021
„Ég fór með ekkert á milli handanna nema lífið og dóttur mína“
Þolandi heimilisofbeldis – umkomulaus í ókunnugu landi og á flótta – bíður þess að íslensk stjórnvöld sendi hana og unga dóttur hennar úr landi. Hún flúði til Íslands fyrr á þessu ári og hefur dóttir hennar náð að blómstra eftir komuna hingað til lands.
Kjarninn 4. desember 2021
Kynferðisleg áreitni og ofbeldi í álverunum og verklag þeirra
Alls hafa 27 tilkynningar borist álfyrirtækjunum þremur, Fjarðaáli, Norðuráli og Rio Tinto á síðustu fjórum árum. Kjarninn kannaði þá verkferla sem málin fara í innan fyrirtækjanna.
Kjarninn 4. desember 2021
Inga Sæland er hæstánægð með nýja vinnuaðstöðu Flokks fólksins og ljóst er á henni að það skemmir ekki fyrir að Miðflokkurinn neyðist til að kveðja vinnuaðstöðuna vegna mjög dvínandi þingstyrks.
Inga Sæland tekur yfir skrifstofur Miðflokksins og kallar það „karma“
„Hvað er karma, ef það er ekki þetta?“ segir Inga Sæland um flutninga þingflokks Flokks fólksins yfir í skrifstofuhúsnæði Alþingis þar sem níu manna þingflokkur Miðflokksins, sem í dag er einungis tveggja manna, var áður til húsa.
Kjarninn 3. desember 2021
Pawel Bartoszek
Samráðið er raunverulegt
Kjarninn 3. desember 2021
Ásmundur Einar Daðason mun taka við málinu gegn Hafdísi Helgu Ólafsdóttur af Lilju Alfreðsdóttur. Hér eru þau saman á kosningavöku Framsóknarflokksins í september.
Ásmundur Einar tekur við málarekstri Lilju gegn Hafdísi
Nýr mennta- og barnamálaráðherra Framsóknarflokksins hefur fengið í fangið mál sem varðar brot forvera hans í embætti og samflokkskonu gegn jafnréttislögum. Það bíður hans að taka ákvörðun um hvort málarekstri fyrir Landsrétti skuli haldið til streitu.
Kjarninn 3. desember 2021
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar