Sementið og kórónuveiran

Þótt mörg dönsk fyrirtæki séu meira og minna lömuð vegna COVID-19 gildir það ekki um gamalgróið fyrirtæki í Álaborg. 175 þúsund manns treysta á að starfsemi þess stöðvist ekki. Það framleiðir ekki spritt, sápu né andlitsgrímur.

Ástæða þess að fjórmenningarnir völdu Rørdal við Álaborg fyrir verksmiðjuna var ekki tilviljun. Á þessu svæði var, og er enn, auðveldur aðgangur að þeim jarðefnum.
Ástæða þess að fjórmenningarnir völdu Rørdal við Álaborg fyrir verksmiðjuna var ekki tilviljun. Á þessu svæði var, og er enn, auðveldur aðgangur að þeim jarðefnum.
Auglýsing

Ef spurt væri, hvað dettur þér í hug þegar þú heyrir orð­ið Ála­borg myndu lík­lega flestir nefna Áka­víti. Saga Ála­borgar Áka­vít­is­ins á sér­ langa sögu, heitir reyndar Taf­fel Akvavit, en gengur í dag­legu tali  undir nafn­inu Rød Aal­borg. Þessi vin­sæli snafs var fyrst fram­leiddur árið 1846 og upp­skriftin er enn sú sama. Og kannski ekki að ástæðu­lausu. Í vín­keppnum hefur „sá rauði“ (sem er glær, þrátt fyr­ir­ ­nafn­ið) nefni­lega margoft verið val­inn besta áka­víti í heimi.

En það er fleira sem ættað er frá Ála­borg og nágrenni en „sá rauð­i“. Árið 1889 komu fjórir menn saman á búgarð­inum Rør­dal fyrir aust­an­ Ála­borg og stofn­uðu fyr­ir­tæki. Tæp­ast hafa þeir rennt grun í að þetta ­fyr­ir­tæki, sem fékk nafnið Aal­borg Portland-Cem­ent-Fa­brik, yrði með tíð og tíma stór­fyr­ir­tæki, þekkt um víða ver­öld. Eins og nafnið gefur til kynna var ætl­un fjór­menn­ing­anna að fram­leiða sem­ent.

Sem­entið var ekki upp­finn­ing fjór­menn­ing­anna. Saga þess er í raun árþús­unda gömul og verður ekki rakin hér en segja má að sem­entið eins og við þekkjum það í dag sé afrakstur ótal til­rauna og aðferða í fjöl­mörg­um lönd­um. Orðið sem­ent (cem­ent) er komið úr lat­ínu en það mun hafa verið breski múr­ar­inn Jos­eph Aspdin sem fyrstur not­aði orðið Portland í þessu sam­hengi, árið 1824. Þá sótti hann um einka­leyfi á sem­ents­blöndu með þessu nafni. Lit­ur­inn á sem­ents­blönd­unni minnti hann á kalk­stein­inn á eyj­unni Portland á Suð­ur­-England­i. Til eru margar gerðir af sem­enti en sú sem  ­nefnd er Portland sem­ent er lang algeng­ust. Stein­steyp­an, eins og við þekkjum hana verður æ algeng­ara bygg­inga­efni á 19. öld og sú stein­steypu­öld stendur enn. Dan­irnir sem stofn­uðu Aal­borg Portland-Cem­ent-fa­brik fundu, eins og áður var nefnt, ekki upp „sem­ents­hjól­ið“ en þeir gripu tæki­færið og veðj­uð­u sann­ar­lega á réttan hest.

Auglýsing

Stað­ar­valið og græjurnar

Ástæða þess að fjór­menn­ing­arnir völdu Rør­dal við Ála­borg ­fyrir verk­smiðj­una var ekki til­vilj­un. Á þessu svæði var, og er enn, auð­veld­ur að­gangur að þeim jarð­efnum sem notuð eru við sem­ents­fram­leiðsl­una og ­stað­setn­ingin við Lima­fjörð­inn (Lim­fjor­den var ákjós­an­leg varð­andi flutn­inga á sem­ent­inu. Þeir félagar hugs­uðu stórt, þeir fylgd­ust grannt með tækninýj­ung­um og fundu sjálfir upp margt sem við­kom fram­leiðsl­unni.

Í upp­hafi voru brennslu­ofn­arnir sem not­aðir voru við fram­leiðsl­una tíu tals­ins, þeir voru eigin hönnun verk­smiðju­eig­end­anna. Árið 1909 voru settir upp í verk­smiðj­unni fjórir svo­nefndir snún­ings­ofn­ar. Þeir vor­u ­upp­finn­ing Edi­sons (1885). Snún­ings­ofnar komu í stað tíu ofna sem fyrir voru en af­kasta­geta nýju ofn­anna var marg­falt meiri en þeirra gömlu. Árs­fram­leiðslan jókst úr 55 þús­und tonnum í 115 þús­und tonn. Snún­ings­ofnar eru enn not­aðir við fram­leiðsl­una.Gamalt póstkort sem sýnir verksmiðju Aalborg Portland.

Þeir eru engin smá­smíði, lengsti ofn­inn er 180 metra lang­ur og í honum er hægt að brenna 5 þús­und tonn af jarð­efnum á hverjum degi, hit­inn í ofn­unum nær 15 hund­ruð gráð­um. Ótal tækninýj­ungar hafa litið dags­ins ljós á þeim 130 árum sem liðin eru frá stofnun fyr­ir­tæk­is­ins. Nefna má að árið 1990 var tekin í notkun fjar­varma­veita sem nýtir hita frá fram­leiðsl­unni, hún gat ­séð 15 þús­und íbúðum í Ála­borg fyrir upp­hit­un. Fjar­varma­veitan var síð­ar­ ­stækkuð og nú hitar hún ofn­ana í 35 þús­und íbúð­um.

Árleg fram­leiðsla sem­ents­verk­smiðj­unnar í Rør­dal nemur nú ­rúm­lega 2,3 millj­ónum tonna.  Þótt ­starf­semi Aal­borg Portland A/S (eins og fyr­ir­tækið heitir nú) hafi breyst mik­ið á þeim rúm­lega 130 árum sem liðin eru frá stofnun fyr­ir­tæk­is­ins eru höf­uð­stöðv­arnar enn á sama stað í Rør­dal. Tæknin hefur gert að verkum að ­starfs­fólk er mun færra en áður var. Starfs­menn í Rør­dal eru um 300 en sam­tals vinna 700 manns hjá fyr­ir­tæk­inu, í Dan­mörku. Aal­borg Portland A/S er auk þess ­með starf­semi í mörgum öðrum löndum en það er önnur saga.

175 þús­und störf í húfi

Yfir­stjórn Aal­borg Portland A/S hefur gripið til mik­illa ráð­staf­ana í verk­smiðj­unni í Rør­dal vegna COVID-19. Verk­smiðj­unn­i hefur verið skipt upp í tvö algjör­lega aðskilin vinnu­svæði og mjög strang­ar ­reglur gilda varð­andi stjórn­stöð­ina, sem Mich­ael Lund­gaard Thom­sen for­stjóri ­kallar „ the war room“. Í stjórn­stöð­inni vinna hverju sinni aðeins þrír menn en þaðan er allri fram­leiðsl­unni stjórn­að. Og það er mikið í húfi. For­stjór­inn ­sagði í við­tali við dag­blaðið Politi­ken að ef fram­leiðslan myndi raskast, eða ­stöðvast um tíma, myndi fyr­ir­tækið lifa af. En öðru máli gegnir um ­bygg­inga­iðn­að­inn.

„Ef steypu­fram­leiðslan stöðvast hér hjá okkur fer all­ur ­bygg­inga­iðn­að­ur­inn í Dan­mörku á hlið­ina tveimur dögum síð­ar. Þetta sýnir hvað þessi atvinnu­grein er við­kvæm og má við litlu,“ sagði for­stjór­inn. Og sam­kvæmt ­upp­lýs­ingum sem Politi­ken afl­aði sér er um að ræða 175 þús­und störf, og enn sem komið er mæta tug­þús­undir (orða­lag Politi­ken) til vinnu á hverjum degi, ólíkt því sem gildir um marg­ar, ef ekki flestar, aðrar atvinnu­grein­ar. „Ábyrgð okk­ar er mikil og við munum gera allt til að rísa undir henn­i.“

Mich­ael H. Niel­sen fram­kvæmda­stjóri Sam­taka danska ­bygg­inga­iðn­að­ar­ins, Dansk Byggeri, tekur undir með for­stjóra Aal­borg Portland A/S og segir mjög mik­il­vægt að bygg­inga­fyr­ir­tækin haldi sínu striki. „Og það er ekk­ert laun­ung­ar­mál að Aal­borg Portland A/S skiptir höf­uð­máli í þessu til­lit­i. Auð­vitað er margt annað mik­il­vægt í þessu til­lit­i,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn, „við höfum samið við Sam­band sveit­ar­fé­laga um að hægt verði að losna við ­bygg­inga­úr­gang á end­ur­vinnslu­stöðvar og eigum í við­ræðum við sam­tök ­bygg­inga­vöru­versl­ana um að tryggja að ekki verði skortur á vör­um. En af ein­stökum fyr­ir­tækjum er Aal­borg Portland A/S lang mik­il­vægast, því ef eitt­hvað ­fer úrskeiðis þar eigum við engra kosta völ og bygg­inga­iðn­að­ur­inn mun stöðvast. Það má ekki ger­ast,“ sagði fram­kvæmda­stjóri Dansk Byggeri.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Flestir Íslendingar breyttu ekki áfengisnotkun sinni í faraldrinum
Fimmtán prósent Íslendinga drukku oftar eða mun oftar en venjulega í mars og apríl en flestir breyttu þó ekki áfengisnotkun sinni á þessu tímabili.
Kjarninn 6. júní 2020
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata.
Björn Leví: Höfum hjakkað í sama farinu
„Á undanförnum árum höfum við verið að hjakka í sama farinu. Við höfum verið að nýta okkur þennan enn eina hvalreka sem ferðaþjónustan hefur verið,“ segir þingmaður Pírata.
Kjarninn 6. júní 2020
Leikhópurinn Lotta: Bakkabræður
Bakkabræður teknir í samfélagssátt
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Bakkabræður í uppsetningu Leikhópsins Lottu.
Kjarninn 6. júní 2020
Heil vika án nýrra smita
Nýgreind smit síðasta sólarhringinn: Núll. Greind smit síðustu sjö sólarhringa: Núll. Í dag eru tímamót í baráttu Íslendinga gegn COVID-19. Í baráttunni gegn litla gaddaboltanum, veirunni sem virðist ekki hafa tekist að finna líkama að sýkja í viku.
Kjarninn 6. júní 2020
Jói Sigurðsson, sem sést hér fyrir miðju á myndinni og Þorgils Sigvaldason, sem stendur lengst til hægri, fengu hugmyndina að CrankWheel árið 2014.
Hafa tekist á við vaxtarverki vegna heimsfaraldursins
CrankWheel er íslenskt nýsköpunarfyrirtæki sem hefur vaxið nokkuð að undanförnu vegna áhrifa kórónuveirufaraldursins, enda gerir tæknilausn fyrirtækisins sölufólki kleift að leysa störf sín af hendi úr fjarlægð.
Kjarninn 6. júní 2020
180⁰ Reglan
180⁰ Reglan
180° Reglan – Viðtal við Christof Wehmeier
Kjarninn 6. júní 2020
Víða í Bandaríkjunum standa yfir mótmæli í kjölfar morðsins á George Floyd.
Vöxtur Antifa í Bandaríkjunum andsvar við uppgangi öfgahægrisins
Bandarískir ráðamenn saka Antifa um að bera ábyrgð á því að mótmælin sem nú einkenna bandarískt þjóðlíf hafi brotist út í óeirðir. Trump vill að hreyfingin verði stimpluð sem hryðjuverkasamtök en það gæti reynst erfitt.
Kjarninn 6. júní 2020
Hugmyndir um að hækka vatnsborð Hagavatns með því að stífla útfall þess, Farið, eru ekki nýjar af nálinni.
Ber að fjalla um hugsanlega áfangaskiptingu Hagavatnsvirkjunar
Íslenskri vatnsorku ehf. ber að sögn Orkustofnunar að fjalla um hugsanlega áfangaskiptingu fyrirhugaðrar Hagavatnsvirkjunar í frummatsskýrslu. Þá ber fyrirtækinu einnig að bera saman 9,9 MW virkjun og fyrri áform um stærri virkjanir.
Kjarninn 6. júní 2020
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar