Áforma 200 MW vindorkuver á einu helsta varpsvæði rjúpunnar á Íslandi

Vindorkuver Qair á Melrakkasléttu yrði innan alþjóðlega mikilvægs fuglasvæðis, á svæði sem tilnefnt hefur verið á náttúruminjaskrá og á flatlendri sléttunni og því sjást víða að.

Vindmyllur hafa farið hækkandi með árunum. Á Melrakkasléttu yrðu þær um 200 metra háar í hæstu stöðu. Á myndinni má sjá mann ganga innan um vindmyllur í Belgíu.
Vindmyllur hafa farið hækkandi með árunum. Á Melrakkasléttu yrðu þær um 200 metra háar í hæstu stöðu. Á myndinni má sjá mann ganga innan um vindmyllur í Belgíu.
Auglýsing

Nátt­úru­fræði­stofnun Íslands (NÍ) getur ekki tekið undir þær stað­hæf­ingar sem fram koma í til­lögu fyr­ir­tæk­is­ins Qair Iceland að mats­á­ætlun fyr­ir­hug­aðs vind­orku­vers á Mel­rakka­sléttu um að stað­setn­ingin hafi verið valin að teknu til­liti til fjar­lægða frá nátt­úru- og menn­ing­arminj­um, íbúa­byggð og ferða­manna­stöð­um. „Á Mel­rakka­sléttu, Hóla­heiði og innan fyr­ir­hug­aðs fram­kvæmda­svæð­is, eru margar merkar nátt­úru­minjar og fyr­ir­bæri er varða jarð­minjar, fugla og vist­gerð­ir. Svæðið er lítt raskað, þar eru miklar víð­áttur og fjöl­breyti­legt lands­lag. Á svæð­inu eru miklir fram­tíð­ar­mögu­leikar fyrir ferða­mennsku og úti­vist,“ segir í ítar­legri umsögn stofn­un­ar­innar við til­lög­una.

Auglýsing

Orku­verið yrði innan alþjóð­lega mik­il­vægs svæðis (IBA) fyrir æður, ritu, kríu, álku, lóm og himbrima á varp­tíma og á far­tíma fyrir rauð­bryst­ing, sand­erlu, send­ling og tildru. Strönd Mel­rakka­sléttu er auk þess mik­il­vægur við­komu­staður far­fugla á leið milli Evr­ópu og Græn­lands­/Kanada.

Þá hefur Nátt­úru­fræði­stofnun Íslands lagt til að Mel­rakka­slétta fari á fram­kvæmda­á­ætlun nátt­úru­minja­skrár sem á að njóta for­gangs um frið­lýs­ingu eða friðun á næstu árum. Mel­rakka­slétta er til­nefnd á skrána vegna ferskvatns­vist­gerða, fjöru­vist­gerða og fugla.

­Fyr­ir­tækið Qair Iceland ehf. áformar að láta reisa allt að 200 MW vind­orku­ver innan 3.330 hekt­ara lands á hinni flat­lendu Mel­rakka­sléttu og er verk­efnið kennt við örnefnið Hnota­stein. Gert er ráð fyrir að vind­myll­urn­ar, sem yrðu um 34 tals­ins, verði reistar í tveimur áföng­um. Fram­kvæmda­svæðið er innan sveit­ar­fé­lags­ins Norð­ur­þings á Norð­ur­landi eystra. Nálæg­asta íbúa­byggð er bónda­býli í 2,9 kíló­metra fjar­lægð og næsti þétt­býl­is­staður er Kópa­sker, í um 6,5 km fjar­lægð.

Qair Iceland ehf (áður Quadran Iceland Develop­ment ehf.) er dótt­ur­fé­lag franska fyr­ir­tæk­is­ins Qair SA. Vind­orku­verið á Mel­rakka­sléttu var einn af þeim 34 virkj­ana­kostum í vind­orku sem bár­ust verk­efn­is­stjórn fjórða áfanga ramma­á­ætl­un­ar. Af þeim voru níu á vegum Qair. Hins vegar mat stjórnin það svo að nægj­an­leg gögn hefðu aðeins fylgt fimm kost­anna. Vind­orku­ver við Hnota­stein var ekki þeirra á með­al.

Tappi í ramma­á­ætl­un­ar­ferli

Mikil stífla hefur mynd­ast í ramma­á­ætl­un­ar­ferl­inu þar sem þings­á­lykt­un­ar­til­laga að þriðji áfangi áætl­un­ar­innar hefur enn ekki verið sam­þykkt á Alþingi, rúm­lega fjórum og hálfu ári eftir að hún var fyrst lögð fram. Verk­efn­is­stjórn fjórða áfanga náði svo, m.a. vegna þess­ara tafa, ekki að ljúka sinni vinnu. Öll kynn­ing á til­lögum henn­ar, sem birtar voru 30. mars er skip­un­ar­tíma hennar lauk, er því enn eftir og loka­skýrsla, sem lögum sam­kvæmt á að afhenda umhverf­is­ráð­herra, ekki til­bú­in.

Auglýsing

Orku­stofnun hefur um ára­bil gert ágrein­ing um það að ramma­á­ætlun fjalli um hug­myndir að vind­orku­virkj­unum líkt og þær sem nýta eiga vatns­afl og jarð­varma. Til að taka af vafa þar um kynnti umhverf­is­ráð­herra í upp­hafi árs drög að breyt­ingu á lögum um ramma­á­ætl­un, svo að kveðið verði sér­stak­lega á um vind­orku í lög­unum og að hug­myndir að vind­orku­verum, 10 MW eða meira að afli, heyri undir ramma­á­ætl­un.

Vegna þess­arar óvissu sem skap­ast hefur er skipu­lags­ferli nokk­urra afl­mik­illa vind­orku­vera þegar hafið hjá sveit­ar­fé­lögum eða þau komin áleiðis í umhverf­is­mats­ferl­inu líkt og það sem áformað er að reisa á Hóla­heiði á Mel­rakka­sléttu.

Vind­orku­ver falla undir lög um mat á umhverf­is­á­hrifum og til­laga að mats­á­ætlun er eitt fyrsta skrefið í slíku ferli. Kynn­ing­ar­tíma til­lög­unnar er lokið en Skipu­lags­stofnun er enn að vinna í mál­inu.

Um 200 metrar á hæð

Vind­myll­urnar 34 sem fyr­ir­hugað er að reisa á Hóla­heiði yrðu um 200 metra háar í hæstu stöðu og þver­mál spað­anna 167 metr­ar. Þetta er þó meðal þeirra þátta sem enn eru óljósir þar sem ekki er búið að ákveða hvaða teg­und yrði fyrir val­inu. Undir hverri og einni vind­myllu þyrfti svo að vera um 30 fer­metra steyptur grunn­ur. Þá er gert ráð fyrir að á fram­kvæmda­svæð­inu verði lagðir nýir veg­ir, sam­tals um sautján kíló­metrar að lengd. Við hverja vind­myllu yrðu vinnu­plön fyrir krana, 160 metrar á lengd og 14 m á breidd.

Vindorkuverkefnið er kennt við örnefnið Hnotastein sem er á forni póstleið milli Öxarfjarðar og Þistilfjarðar. Mynd: Úr tillögu að matsáætlun

Nátt­úru­fræði­stofnun segir í umsögn sinni að í til­lögu Qair að mats­á­ætlun vegna mats á umhverf­is­á­hrifum vind­orku­vers­ins að Hnota­steini sé ekki lagt mikið upp úr umhverf­is­á­hrifum á jarð­minj­ar. Bent er í því sam­bandi á að ætl­unin sé að reisa orku­verið að mestu á nútíma­hrauni sem njóti sér­stakrar verndar í nátt­úru­vernd­ar­lög­um. Þar að auki séu stöðu­vötn og tjarnir innan svæð­is­ins sem einnig njóta vernd­ar. Sam­kvæmt lög­unum beri að forð­ast að raska þessum nátt­úru­fyr­ir­bærum nema að brýna nauð­syn beri til.

Stofnun vekur einnig athygli á því að ekki sé rétt hjá skýrslu­höf­undum að flokkun hins alþjóð­lega mik­il­væga fugla­svæðis byggi aðeins á sjó­fugla­byggð­um. Þar séu auk þess mik­il­vægir vetr­ar,- og við­komu- og fjaðra­fell­is­stað­ir, auk mik­il­vægra varp­svæða fyrir himbrima og fálka sem verpa og/eða nýta svæðið við Hnota­stein til fæðu­öfl­un­ar. Þá eru þar mik­il­vægar varp- og upp­eld­is­stöðvar rjúpu en þær eru meðal þeirra teg­unda sem rann­sóknir sýni að sé sér­stak­lega hætt við að fljúga á hindr­an­ir. „Í ljósi þessa verður að gera ríkar kröfur til rann­sókna á fugla­lífi í tengslum við fyr­ir­hug­aða fram­kvæmd“ og leggur stofn­unin til að minnsta kosti tveggja ára athug­an­ir.

Víð­ernin ein­kenni Mel­rakka­sléttu

Í athuga­semdum SUNN – Sam­taka um nátt­úru­vernd á Norð­ur­landi segir að allan rök­stuðn­ing vanti í til­lög­una fyrir þörf á að reisa 200 MW virkjun á Íslandi á næstu árum, hvað þá nokkrar slík­ar. Í til­lögu Qair kemur fram að vind­orku­verið verði ein­ungis reist „ef kaup á þeirri raf­orku sem þar verður fram­leidd eru tryggð“.

Á kortinu eru merkt inn svæði sem njóta sérstakrar verndar á Melrakkasléttu. Sléttan öll hefur einnig verið tilnefnd á náttúruminjaskrá, m.a. vegna fuglalífs. Mynd: Úr tillögu að matsáætlun

Ferða­þjón­ustu­sam­tökin Norð­ur­hjari benda á að ósnortin víð­erni séu eft­ir­sótt meðal ferða­manna og eitt af því sem ein­kenni Mel­rakka­sléttu „Með vind­orku­garð­inum er stóru ósnortnu víð­erni raskað og mögu­leikar ferða­manna og íbúa til að njóta þess minnka veru­lega þar sem áhrifa og sjón­meng­unar gætir á stóru svæð­i.“

María Hrönn Gunn­ars­dóttir frá Kópa­skeri segir í sinni athuga­semd ríka ástæðu til að fram­setn­ing virkj­ana­hug­mynd­ar­innar sé gagn­særri svo íbúar eigi þess kost að meta ávinn­ing sveit­ar­fé­lags­ins á móti þeirri röskun sem hlýst af fram­kvæmd og rekstri vind­orku­vers­ins. Hún fjallar um 200 metra hæð vind­myll­anna og rifjar til við­mið­unar upp að Hall­gríms­kirkju­turn sé 74 metrar og því „rétt rúm­lega þriðj­ungur hámarks­stærðar hverrar vind­myllu í hæstu stöð­u“. Vind­myll­urnar yrðu „gríð­ar­stór­ar“ og myndu sjást víða að frá lág­lendri Mel­rakka­slétt­unni.

Mæl­ingar í dag segja ekk­ert til um fram­tíð­ina

Gunnar Ein­ars­son, sem á land að fyr­ir­hug­uðu fram­kvæmda­svæði, vekur sér­staka athygli á fugla­líf­inu í sinni athuga­semd. Hann bendir á að fyrir árið 1950 hafi verið „feyki­mik­ið“ af rjúpu á þessum slóð­um. „Þegar við komum hingað 1982 var miklu minna af henni en samt veru­legur fjöldi. Þarna á heið­inni þar sem vind­myllu­garð­ur­inn á að rísa, voru oft margir hópar með hund­rað rjúpum eða meira. Núna hefur stofn­inn hrun­ið. Fálkum hefur líka fækkað enda rjúpan aðal­fæða hans.“ Hann skrifar svo að mæl­ingar sem gerðar eru í dag segi ekk­ert til um stofn­stærð í fram­tíð­inni. „Vind­myll­urnar yrðu „gríð­ar­stór“ mann­virki sem myndu breyta upp­lifun af land­inu langt út fyrir landa­merki jarða sem þær rísa á. Vind­orku­verið yrði „hættu­legur fugl­um, algjör­lega óþarfur til að fram­leiða þá orku sem við þurfum og myndi valda mjög mik­illi umhverf­is­röskun og allt að óþörfu.“

Í miðju kortsins er framkvæmdasvæðið fyrirhugaða og litirnir tákna hversu margar vindmyllur munu sjást frá ákveðnum stöðum. Fjólibláu litnir tákna flestar myllur. Mynd: Úr tillögu að matsáætlun

Í umsögn Veð­ur­stof­unnar er bent á að í til­lög­unni sé ekk­ert fjallað um vinda­far né aðra þætti veð­ur­fars nema að mjög stutt­lega sé minnst á mæl­ingar á vindi. Þá skorti umfjöllun um nátt­úru­vá, s.s. aftaka­veður og jarð­skjálfta.

Nátt­úru­vernd­ar­nefnd Þing­ey­inga segir í sinni umsögn að í til­lög­unni komi fram að fram­kvæmda­að­ili hygg­ist end­ur­meta flokkun svæð­is­ins sem alþjóð­lega mik­il­vægs fugla­svæð­is. „Það er varla í verka­hring fram­kvæmda­að­ila að end­ur­meta flokkun svæð­is­ins á þann hátt. Inn­lendar fag­stofn­anir þar sem starfa inn­lendir líf­fræð­ingar og fugla­fræð­ingar eru mun betur til þess falln­ar.“

Bendir nefndin á að Mel­rakka­slétta sé eitt helsta varp­svæði rjúpu á Íslandi og að hún, auk stærri fugla á borð við himbrima, lóm og fálka, sé sér­stak­lega við­kvæm fyrir áflugi á vind­myll­ur.

Vind­orku­ver á Hóla­heiði á Mel­rakka­sléttu mun hafa gríð­ar­leg áhrif á lands­lag og ásýnd svæð­is­ins og valda mik­illi sjón­meng­un, bæði á byggðu og óbyggðu svæði, segir enn­fremur í umsögn nefnd­ar­inn­ar. „Mel­rakka­sléttan er flat­lend og er flatneskjan eitt að stað­ar­ein­kennum svæð­is­ins og um leið eitt helsta aðdrátt­ar­afl þess með til­liti til ferða­þjón­ust­u.“

Auglýsing

Þá sé Hóla­heiði nyrsti hluti af stærsta víð­ern­is­svæði lands­ins utan víð­erna mið­há­lend­is­ins. „Ferða­þjón­usta er vax­andi atvinnu­grein á Mel­rakka­sléttu, í Þistil­firði og á Langa­nesi en þar hefur meðal ann­ars verið lögð áhersla á fugla­tengda ferða­þjón­ustu auk ann­arrar nátt­úru­tengdrar ferða­þjón­ustu. [...] Vind­myllur á svona stóru svæði á Hóla­heiði myndu sjást langt að og hafa veru­leg nei­kvæð áhrif á útsýni og upp­lifun ferða­manna sem heim­sækja svæð­ið.“

Á þessu stigi er óvíst hvenær fram­kvæmdir við upp­setn­ingu vind­orku­vers­ins að Hnota­steini gætu hafist, segir í til­lögu Quar. Gert ráð fyrir að fram­kvæmdir muni í heild­ina taka um 12 mán­uði sem lík­lega myndu dreifast yfir tveggja ára tíma­bil. Að því loknu er áætlað að rekstur vind­orku­garðs­ins geti haf­ist og standi yfir í að minnsta kosti 25 ár.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar