Árið 2014: Bárðarbunga bærir á sér

arid2014-holuhraun.jpg
Auglýsing

Ég er í dokt­ors­námi við Cambridgehá­skóla í Bret­landi og lenti í ótrú­legri atburða­rás þegar Bárð­ar­bunga fór að bæra á sér. Ég var nýbyrjuð í nám­inu þannig að Bárð­ar­bunga hefur yfir­tekið verk­efnið mitt. Ótrú­leg heppni að lenda í miðri hring­iðunni. Cambridge hefur verið með skjálfta­mæla­net á Öskju­svæð­inu síðan 2006 sem hefur hægt og rólega farið stækk­andi. Þegar aukin skjálfta­virkni í Bárð­ar­bungu hófst vildi svo vel til að ég var á Íslandi og við vorum með marga skjálfta­mæla í geymslu í Reykja­vík sem biðu þess að verða settir út um haust­ið. Við buðum því Veð­ur­stof­unni og Almanna­vörnum að samnýta nokkra af mæl­unum okkar til að fá betri upp­lýs­ingar um hvað var að ger­ast.

Allir voru mjög óró­legir því gos undir mörg hund­ruð metra þykkum jökli getur valdið stóru jök­ul­hlaupi. Sem betur fer hefur það ekki gerst þar sem kvikan rennur eftir neð­an­jarð­ar­gangi undir Dyngju­jökli og kemur upp í til­tölu­lega stöð­ugu hraun­gosi í Holu­hrauni NNA af Bárð­ar­bungu.

Vegna þess­ara jarð­hrær­ing­ana í Bárð­ar­bungu settum við upp fleiri skjálfta­mæla á Vatna­jökul og við enda kviku­gangs­ins í Holu­hrauni í lok ágúst, til að fá nákvæm­ari stað­setn­ingar á jarð­skjálft­unum undir jökl­inum og átta sig þannig betur á því hvar kvikan var að brjóta sér leið neð­an­jarð­ar. Við erum nú með 75 mæli­tæki á svæð­inu. Jarð­skjálfta­virknin í Vatna­jökli, og kviku­hlaupið þaðan yfir í Holu­hraun er merki­legur atburður á heims­vísu og með því að vera skráður af til­tölu­lega þéttu neti jarð­eðl­is­fræði­legra mæli­tækja m.a. frá Cambridgehá­skóla, Veð­ur­stofu Íslands og Jarð­vís­inda­stofnun háskól­ans hafa safn­ast mjög mik­il­væg vís­inda­gögn. Það er gríð­ar­lega merki­legt að sjá kviku­gang ferð­ast 45 km frá eld­stöð­inni út í sprungu­sveim­inn og fá svo gos í ofaná­lag.

Auglýsing

Það er gríð­ar­lega mikil vinna að setja upp og þjón­usta stórt skálfta­mæla­net. Þegar skjálfta­virknin hófst þann 17. ágúst fór ég með þyrlu Land­helg­is­gæsl­unnar og tækni­manni Veð­ur­stofu Íslands auk nokk­urra starfs­manna Alm­ana­varna að setja niður skjálfta­mæli á Vatna­jökli. Það tókst þrátt fyrir að stuttur tími hafi gef­ist til verks­ins, því var farið nokkrum dögum seinna á vélsleðum aftur uppá Vatna­jökul að setja niður fleiri skjálfta­mæla og GPS tæki fyrir Cambridgehá­skóla Veð­ur­stofu Íslands og Jarð­vís­inda­stofnun háskól­ans.

Margir skjálftamælar biðu þess að vera settir upp þegar Bárðarbunga fór að bæra á sér í sumar. (Mynd: Þorbjörg Ágústsdóttir) Margir skjálfta­mælar biðu þess að vera settir upp þegar Bárð­ar­bunga fór að bæra á sér í sum­ar. (Mynd: Þor­björg Ágústs­dótt­ir)

Cambridge-hóp­ur­inn var eini vísnda­hóp­ur­inn að störfum á lok­aða svæð­inu norðan Vatna­jök­uls og í Öskju þegar fyrsta gosið hófst uppúr mið­nætti 29. ágúst.Við vorum kölluð út rétt eftir mið­nætti til að athuga hvort bjarm­inn á vef­mynda­vél Mílu væri raun­veru­leg­ur. Við fórum strax á vett­fang og stað­festum það að gos væri hafið á um 600 metra langri sprungu í gömlu gíga­röð­inni í Holu­hrauni, norðan Dyngju­jök­uls. Gosið stóð í rúm­lega 4 klukku­stund­ir. Við tókum einnig fyrstu hraun­sýnin sem lög­reglan flutti með hraði í bæinn til efna­grein­ingar hjá Jarð­vís­inda­stofn­un. Þann 31. ágúst klukk­an 4 um morg­un­inn vorum við ræst út aft­ur. Þá var marg­falt stærra gos hafið í Holu­hrauni. Gossprungan mynd­aði um 1,5 km langan eld­vegg. Það var ótrú­leg upp­lifun að sjá svona stórt eld­gos og vera fyrst á stað­inn.

Stærsta meg­in­eld­stöð lands­ins



Jarð­skjálftar hafa mælst reglu­lega í Bárð­ar­bungu síðan mæl­ingar hófust fyrir meira en 40 árum. Það hefur því verið fylgst vel með Bárða­bungu frá upp­hafi mæl­inga. En Bárð­ar­bunga er stærsta meg­in­eld­stöð lands­ins með 80 km2 ísfylltri öskju og til­heyrir stærsta eld­stöðvakefi lands­ins sem er yfir 190 km á lengd. Á sögu­legum tíma hefur að með­al­tali gosið einu sinni á hverjum 50 árum, síð­ast 1862-1864, í sprungu­sveimnum suð­vestan Bárð­ar­bungu, þá rann Trölla­hraun 1.

Eldsum­brotin í Holu­hrauni eru nú þau mestu að rúm­máli síðan í Skaft­ár­eldum 1783–84. Þetta er því orð­inn mun stærri atburður en Kröflu­eldar 1975–1984. Hraunið er nú orðið rúm­lega 82 km2 að flat­ar­máli en um 1 km3 að rúm­máli. Holu­hraun­seldar eru þó ein­ungis brot af Skaft­ár­eld­um. Hraunið sem mynd­að­ist í Skaft­ár­eldum er um 600 km2 að flat­ar­máli og um 15 km3 að rúm­máli 2. Ómögu­legt er að segja hversu lengi gosið í Holu­hrauni var­ir. Enn er nokkur kraftur í gos­inu og hraunið stækk­ar, þó mun hægar en í upp­hafi. Einnig er tölu­verð skjálfta­vikrni í Bárð­ar­bungu auk þess sem askjan sjálf hefur sigið meira en 50 m.

Cambridgeháskóli hefur verið með skjálftamælanet á Öskjusvæðinu síðan 2006 sem Þorbjörg og samnemendur hennar hafa stuðst við í rannsóknum sínum á eldsumbrotunum norðan Vatnajökuls. (Mynd: Þorbjörg Ágústsdóttir) Cambridgehá­skóli hefur verið með skjálfta­mæla­net á Öskju­svæð­inu síðan 2006 sem Þor­björg og sam­nem­endur hennar hafa stuðst við í rann­sóknum sínum á eldsum­brot­unum norðan Vatna­jök­uls. (Mynd: Þor­björg Ágústs­dótt­ir)

Vís­inda­manna­ráð Almanna­varna hefur sett fram nokkrar hugs­an­legar atburða­r­ásir sem þeir telja að séu lík­legri en aðrar þó ekki sé hægt að úti­loka neitt og áfram verður að fylgj­ast náið með gos­inu og Bárð­ar­bungu sjálfri. Mögu­leik­arnir þrír sem taldir eru lík­leg­astir varð­andi fram­vind­una eru:



  1. Gosið í Holu­hrauni fjarar út og öskju­sig í Bárð­ar­bungu hætt­ir.


  2. Stórt öskju­sig í Bárð­ar­bungu. Gos í Holu­hrauni verður lang­vinnt eða vex. Mögu­legt er að sprungan leng­ist til suð­urs inn undir Dyngju­jökul og valdi jök­ul­hlaupum og gjósku­falli. Einnig er mögu­legt að sprungur opn­ist ann­ars staðar undir jökl­in­um.


  3. Stórt öskju­sig í Bárð­ar­bungu og gos í öskju­broti. Slíkt gos gæti brætt mik­inn ís og valdið veru­legu jök­ul­hlaupi. Ösku­fall gæti orðið nokk­urt.




Skjálfta­virknin í Bárða­bungu, sig­ið, fram­rás kviku­gangs­ins og eld­gosið eru saman ein­stakur atburður sem hefur mikla þýð­ingu fyrir fræði­menn. Aldrei hafa fleiri mæli­tæki verið til staðar né heldur fleiri teg­undir mæli­tækja. Einnig hefur verið hægt að fylgj­ast með gos­inu í miklu návigi sem er ómet­an­legt. Rann­sókn­irnar auka skiln­ing á hvernig eld­stöðin Bárð­ar­bunga hegðar sér; hvernig gangur ferð­ast um í jarð­skorp­unni á hvaða dýpi, hve hratt hann ferð­ast og hvernig hann breytir spenn­unni í jarð­skorp­unni og hefur áhrif á nær­liggj­andi eld­fjöll. Einn­ing veitir þetta fræði­mönnum mik­il­væga inn­sýn í hvernig jarð­skorpa mynd­ast á dýpi og á yfir­borði. En flestir svona kviku­gangar ná aldrei til yfir­borðs heldur kólna og frjósa djúpt í jarð­skorp­unni.

Hægt er að fylgj­ast með skjálfta­virkn­inni og fleiri mæl­ingum Veð­ur­stof­unnar á jarð­skjálfta­vefnum. Einnig er hægt að sjá áhuga­verðar myndir á fés­bók­ar­síðum Jarð­vís­inda­stofn­unar og Veð­ur­stofu Íslands.

Heim­ild­ir:



1 Sig­urður Þór­ar­ar­ins­son, 1972. Trölla­gígar og Trölla­hraun. Jök­ull, 22, bls 19-26.

2 Nátt­úruvá á Íslandi, eld­gos og jarð­skjálftar, 2013. Rit­stjór­ar: Júl­íus Sól­nes, Frey­steinn Sig­munds­son og Bjarni Bessa­son. Háskóla­út­gáfan, Reykja­vík.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Fjármálaráðuneytið segist ekki hafa yfirlit yfir fjársópseignirnar sem seldar voru leynilega
Fjármála- og efnahagsráðuneytið segist ekki hafa komið að ákvörðunum um ráðstöfun eigna sem féllu íslenska ríkinu í skaut vegna stöðugleikasamninga við kröfuhafa föllnu bankanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Frá brautarpalli við aðallestarstöðina í þýsku borginni Speyer. Ef til vill hafa einhverjir þessara farþega nýtt sér níu evru miðann.
Aðgangur að almenningssamgöngum í heilan mánuð fyrir níu evrur
Níu evru miðinn gildir í allar svæðisbundnar samgöngur í Þýskalandi til loka ágústmánaðar. Þetta samgönguátak er hluti af aðgerðapakka stjórnvalda vegna vaxandi verðbólgu og hækkandi orkuverðs en er einnig ætlað að stuðla að umhverfisvænni ferðavenjum.
Kjarninn 26. júní 2022
Steingrímur J. Sigfússon hætti á þingi í fyrrahaust. Síðan þá hefur hann verið skipaður til að leiða tvo hópa á vegum ríkisstjórnarinnar.
Steingrímur J., Óli Björn og Eygló skipuð í stýrihóp til að endurskoða örorkukerfið
Fyrrverandi formaður Vinstri grænna, þingmaður Sjálfstæðisflokks, fyrrverandi félagsmálaráðherra og aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar mynda stýrihóp sem á að endurskoða örorkulífeyriskerfið. Hópurinn á að skila af sér eftir tvö ár. Ingu Sæland er óglatt.
Kjarninn 26. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Veðurfræðingar án framtíðar!
Kjarninn 26. júní 2022
Heildartekjur fjarskiptafyrirtækja jukust um 6,1 milljarð í fyrra og voru 72,4 milljarðar
Farsímaáskriftum fjölgaði aftur í fyrra eftir að hafa fækkað í fyrsta sinn frá 1994 á árinu 2020. Tekjur fjarskiptafyrirtækjanna af sölu á farsímaþjónustu jukust gríðarlega samhliða þessari þróun.
Kjarninn 26. júní 2022
Anna Marsibil Clausen, ritstjóri hlaðvarpa hjá RÚV.
„Rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár“
Svokölluð fylgivörp, hlaðvörp um sjónvarpsefni, eru rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár að mati ritstjóra hlaðvarpa hjá RÚV.
Kjarninn 26. júní 2022
Harmsaga fílsins Happy
Hún er ekki persóna sem á rétt á frelsi segja dómstólar þrátt fyrir að henni hafi verið rænt frá fjölskyldu sinni, hún fönguð, bundin og barin. Misst einu vini sína í prísundinni og aldrei eignast afkvæmi.
Kjarninn 26. júní 2022
Fólk lagði blóm og kerti á götu í Stokkhólmi til minningar um sænska rapparann Einar sem var skotinn til bana í október í fyrra.
Sænskir ráðherrar í læri hjá Dönum
Á meðan morðum sem framin eru með skotvopnum fækkar í mörgum Evrópulöndum fjölgar þeim í Svíþjóð. Í Danmörku fækkar slíkum morðum og nú vilja Svíar læra af Dönum hvernig hægt sé að draga úr glæpum af þessu tagi.
Kjarninn 26. júní 2022
Meira úr sama flokkiInnlent
None