Konur aðeins þriðjungur viðmælanda íslenskra fjölmiðla

Hlutur kvenna í fréttum hér á landi er rýrari en annars staðar á Norðurlöndum. Ekki er afgerandi kynjaskipting eftir málefnasviðum í íslenskum fréttum, ólíkt því sem tíðkast víðast hvar annars staðar.

Valgerður Jóhannsdóttir og Finnborg Salome Steinþórsdóttir eru höfundar greinarinnar Kynjaslagsíða í fréttum: Um fjölbreytni og lýðræðishlutverk fjölmiðla.
Valgerður Jóhannsdóttir og Finnborg Salome Steinþórsdóttir eru höfundar greinarinnar Kynjaslagsíða í fréttum: Um fjölbreytni og lýðræðishlutverk fjölmiðla.
Auglýsing

Kynjaslag­síðu körlum í vil gætir í frétta­flutn­ingi íslenskra fjöl­miðla og er þessi slag­síða meiri en ætla mætti miðað við stöðu kvenna innan íslensks sam­fé­lags almennt. Þetta er meðal nið­ur­staða Val­gerðar Jóhanns­dótt­ur, lekt­ors í blaða- og frétta­mennsku við stjórn­mála­fræði­deild Háskóla Íslands og Finn­borgar Sal­ome Stein­þórs­dótt­ur, nýdokt­ors í kynja­fræði við sömu deild. Nið­ur­stöður sam­an­burð­ar­rann­sóknar Val­gerðar og Finn­borgar má finna í grein­inni Kynjaslag­síða í frétt­um: Um fjöl­breytni og lýð­ræð­is­hlut­verk fjöl­miðla sem er birt í nýjasta tölu­blaði rit­rýnda tíma­rits­ins Stjórn­mál og stjórn­sýsla.

Fram kemur í grein þeirra Val­gerðar og Finn­borgar að aðeins þriðj­ungur við­mæl­enda í fréttum séu konur og að hlutur kvenna í fréttum hér­lendis sé rýr­ari en ann­ars staðar á Norð­ur­lönd­un­um. Samt sem áður virð­ist ekki vera afger­andi kynja­skipt­ing eftir mál­efna­sviðum í fréttum þó víða ann­ars staðar megi greina slíkan mun. „Rann­sóknir hafa sýnt fram á kynjuð mál­efna­svið í frétt­um, þar sem karlar eru í meiri­hluti við­mæl­enda í „hörð­um“ fréttum og konur koma oft­ast fram í tengslum við „mjúk­ar“ frétt­ir,“ segir í skýrsl­unni en til „harðra“ frétta telj­ast fréttir sem tengj­ast stjórn­mál­um, alþjóða­málum og efna­hags­mál­um. Hinar svoköll­uðu „mjúku“ fréttir tengj­ast aftur á móti félags­mál­um, lífs­stíl, heilsu og mennt­un.

„Fáar konur eru í hlut­verki sér­fræð­inga og álits­gjafa í frétt­um, sem er ekki í sam­ræmi við stöðu kvenna í sam­fé­lag­inu. Nið­ur­stöð­urnar benda til þess að ráð­ast þurfi í aðgerðir til að stuðla að jafn­rétti og fjöl­breytni í fjöl­miðlum ef fjöl­miðlar eiga að sinna lýð­ræð­is­hlut­verki sínu sem skyld­i,“ segir í grein­inni.

Auglýsing

Þörf á verk­lags­reglum og leið­bein­ingum fyrir fjöl­miðla­fólk

Val­gerður og Finn­borg segja að nauð­syn­legt sé þetta vanda­mál með heild­rænum hætti, meðal ann­ars „út frá lagaum­hverf­inu, kerf­is­lægum þáttum og menn­ing­ar­legum þátt­um. Stjórn­völd þurfi að setja sér stefnur sem ávarpa áskor­an­irnar sér­stak­lega og fjöl­miðlar þurfi að inn­leiða verk­lags­reglur og leið­bein­ingar fyrir starfs­fólk.“

Rann­sóknin er hluti af alþjóð­legri vötkun sem nefn­ist Gender and Media Mon­itor­ing Project (GMMP) en hún er lang­lífasta og umfangs­mesta rann­sókn á hlut og birt­ing­ar­mynd kvenna og karla í frétta­miðl­um. Fyrsta rann­sóknin var gerð árið 1995 í 71 landi og hefur verið end­ur­tekin á fimm ára fresti síð­an. Ísland hefur tekið þátt í rann­sókn­inni frá upp­hafi er frá er skilið árið 2005. Í síð­ustu rann­sókn sem fram­kvæmd var árið 2020 voru frétta­miðlar í 116 löndum vaktað­ir.

„Vökt­unin felst í að greina umfjöllun í helstu frétta­miðlum þátt­töku­landa einn til­tek­inn dag og draga þannig upp „dæmi­gerða“ mynd af hlut og birt­ing­ar­mynd kynj­anna,“ segir í grein­inni um fram­kvæmd­ina. Rann­sóknin náði til tveggja prent­miðla; Frétta­blaðs­ins og Morg­un­blaðs­ins, tveggja ljós­vaka­miðla sem halda úti frétta­stof­um; RÚV ann­ars vegar og Stöð 2 og Bylgj­unnar hins veg­ar, og sjö vin­sæl­ustu vef­miðla lands­ins en þeir eru dv.is, fretta­bla­did.is, kjarn­inn.is, mbl.is, ruv.is, stund­in.is og vis­ir.­is.

Konur eru 57 pró­sent við­mæl­enda í inn­lendum fréttum

Meðal nið­ur­staðna vökt­un­ar­innar var að þriðj­ungur frétt­anna í íslenskum frétta­miðlum þann dag sem vökt­unin náði til (29. sept­em­ber 2020) var skrif­aður eða fluttur af kon­um. Þetta hlut­fall er mun lægra hér á landi en víð­ast hvar ann­ars stað­ar. Með­al­talið á heims­vísu er 37 pró­sent og í Evr­ópu er hlut­fallið 41 pró­sent. Í nor­rænum sam­an­burði kom Ísland verst út ásamt Dan­mörku.

Líkt og áður segir er hlut­fall við­mæl­enda einnig þriðj­ungur en annað er uppi á ten­ingnum þegar litið er til við­mæl­enda í inn­lendum frétt­um, þar mælist hlut­fallið 57 pró­sent. Vera kann að stærsta frétta­mál vökt­un­ar­dags­ins setji strik í reikn­ing­inn og hafi áhrif á þetta hlut­fall til hækk­un­ar. „Hvort nið­ur­stöð­urnar bendi til þátta­skila hér á landi eða hvort þetta sé til­fallandi, og þá til­komið vegna þess að vökt­un­ar­dag­inn voru kynntar Covid-19-að­gerðir þar sem for­sæt­is­ráð­herra og ráð­herra ferða­mála voru áber­andi í frétt­um, á eftir að koma í ljós,“ segir í grein­inni. Á þessum tíma var Katrín Jak­obs­dóttir for­sæt­is­ráð­herra, Lilja D. Alfreðs­dóttir var ráð­herra ferða­mála og að auki má nefna að Svan­dís Svav­ars­dóttir var heil­brigð­is­ráð­herra.

Hlut­fall kvenna í erlendum fréttum er aftur á móti áhyggju­efni að mati grein­ar­höf­unda, það mæld­ist ein­ungis sex pró­sent í vökt­un­inni.

„Af­ger­andi fáar“ konur í hlut­verki sér­fræð­inga og álits­gjafa

Í lokakafla grein­ar­innar segir að á Íslandi starfi hlut­falls­lega fleiri konur við fjöl­miðla en eru í fréttum „og end­ur­speglar það, líkt og fyrri rann­sókn­ir, að ekki eru bein tengsl á milli hlutar kvenna í blaða- og frétta­mennsku og fjölda og birt­ing­ar­mynda kvenna í fjöl­miðl­u­m.“

Þar segir einnig að nið­ur­stöð­urnar bendi til þess að meiri kynjaslag­síða sé í íslenskum frétta­miðlum en ætla mætti miðað við stöðu kvenna í íslensku sam­fé­lagi. Þannig eru „af­ger­andi fáar“ konur í hlut­verki sér­fræð­inga og álits­gjafa í frétt­um. Þrátt fyrir að það sé í takt við erlendar rann­sókn­ir. Það er engu að síður áhyggju­efni en líkt og höf­undar benda á hafa konur verið meiri­hluti háskóla­nema í tæp­lega fjóra ára­tugi, þeim hefur farið fjölg­andi í hópi sér­fræð­inga auk þess sem konur gegna leið­andi stöðum í opin­bera geir­anum og í fjölda­hreyf­ingum launa­fólks.

Val­gerður og Finn­borg benda á að kynja­mun­ur­inn rími við hug­myndir Lynn Weber um kynjuð valda­tengsl „og hvernig ráð­andi hóp­ur­inn, í þessu til­felli karl­ar, hefur greið­ari aðgang póli­tískum og hug­mynda­fræði­legum auði sam­fé­lags­ins. Fjar­vera kvenna í hlut­verki sér­fræð­inga og álits­gjafa í frétt­um, þrátt fyrir að fjöldi þeirra búi yfir mik­illi þekk­ingu og reynslu, getur end­ur­speglað hvernig ósýni­leg við­mið fyrir það hlut­verk eru sniðin að ráð­andi hópi karla. Full ástæða er til að skoða sér­stak­lega hvað veldur því að sér­fræði­þekk­ing kvenna virð­ist ekki skila sér í fjöl­miðla í sama mæli og þekk­ing og álit karla.“

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Flensusprautan gagnast vel gegn alvarlegum veikindum af inflúensu.
Mikill veikindavetur framundan
COVID-19, inflúensa og RS-veiran. Margir smitsjúkdómar á kreiki á sama tíma kalla á aukna varúð. Alþjóða heilbrigðismálastofnunin hvetur yfirvöld til að vera vel á verði og almenning til að gæta að persónulegum sóttvörnum sínum.
Kjarninn 6. desember 2022
Kristrún Frostadóttir formaður Samfylkingarinnar á blaðamannafundinum í dag.
Vilja færa 13 milljarða í kjarabætur til almennings með sértækum skattahækkunum
Samfylkingin kynnti í dag breytingatillögur við fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Flokkurinn leggur til að um 17 milljarðar króna verði sóttir með sértækum skattahækkunum til þess að fjármagna almennar kjarabótaaðgerðir fyrir launafólk.
Kjarninn 6. desember 2022
Jóhannes Hraunfjörð Karlsson
Ponzi-leikur eða fjárfesting til framtíðar?
Kjarninn 6. desember 2022
Lenya Rún Taha Karim, varaþingmaður Pírata.
„Þau hefðu bara átt góðan séns á því að fá hæli á Íslandi“
Hælisleitendur, sem vísað var úr landi í lok október, eru í hópi þeirra sem eiga rétt á að mál þeirra verði tekin til efnislegrar meðferðar samkvæmt nýjum úrskurði kærunefndar útlendingamála.
Kjarninn 6. desember 2022
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri.
Borgarstjóri lagði til að nær allar breytingatillögur minnihlutans yrðu felldar
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri lagði til að nær allar breytingatillögur minnihluta borgarstjórnar við fjárhagsáætlun borgarinnar yrðu felldar. Búast má við því að umræðan um hagræðingu í Reykjavíkurborg standi fram á kvöld.
Kjarninn 6. desember 2022
Sérstaklega á að styrkja landsbyggðarmiðla sem framleiða sjónvarpsefni.
100 milljóna framlag vegna reksturs fjölmiðla á landsbyggðinni sem framleiða fyrir sjónvarp
Ein breyting var gerð á framlögum til fjölmiðla milli fyrstu og annarrar umræðu fjárlaga. Meirihluti stjórnarflokkanna ætlar að setja 100 milljónir króna í styrki vegna „reksturs fjölmiðla á landsbyggðinni sem framleiða eigið efni fyrir sjónvarpsstöð.“
Kjarninn 6. desember 2022
„Atvinnulífið hefur ekki sýnt vott af samfélagsábyrgð á miklum óvissutímum“
Formaður VR segir atvinnulífið hafa nýtt sér viðkvæma stöðu í samfélaginu, Þar sem verðbólga er há og vextir í hæstu hæðum, til að skapa sér „fordæmalaust góðæri á kostnað almennings.“
Kjarninn 6. desember 2022
Gæti verið að ein hæð úr SAS-hótelinu í Kaupmannahöfn leynist á hafsbotni?
Hótelið á hafsbotni
Í áratugi hafa gengið sögur um að á hafsbotni norðan við Helsingjaborg í Svíþjóð liggi stærðar steypuhlunkur sem átti að vera hluti eins þekktasta hótels á Norðurlöndum. En skyldi þetta nú vera rétt?
Kjarninn 6. desember 2022
Meira úr sama flokkiInnlent