„Nýr ógnvaldur“ við heilsu manna kominn fram á suðvesturhluta Íslands

Lungnalæknir segir að lítið sé vitað um langtímaáhrif vegna gasmengunar í lágum styrk til lengri tíma og áhrif kvikugasa í mjög miklum styrk í skamman tíma á langtímaheilsu. Nauðsynlegt sé að rannsóknir hefjist sem fyrst.

Eldgos hófst í Geldingadölum í Fagradalsfjalli þann 19. mars síðastliðinn.
Eldgos hófst í Geldingadölum í Fagradalsfjalli þann 19. mars síðastliðinn.
Auglýsing

Mik­il­vægt er að vand­aðar vís­inda­rann­sóknir fari fram á áhrifum gasmeng­unar á heilsu manna svo að hægt sé að skera úr um áhrif þeirra á heilsu, bæði til lengri og skemmri tíma. Nauð­syn­legt er að slíkar rann­sóknir hefj­ist sem fyrst.

Þetta kemur fram í grein Gunn­ars Guð­munds­sonar, lungna­læknis við lungna­deild Land­spít­ala og lækna­deild Háskóla Íslands, „Eld­gos og eitr­aðar loft­teg­und­ir“ í nýjasta riti Lækna­blaðs­ins.

Fram kemur í máli hans að kom­inn sé fram nýr ógn­valdur við heilsu manna á suð­vest­ur­hluta Íslands, eitr­aðar loft­teg­undir sem ber­ast frá eld­stöð­inni í Fagra­dals­fjalli á Reykja­nesskaga. Vitað sé að þær geta valdið aukn­ingu á önd­un­ar­færa­ein­kennum og notkun inn­önd­un­ar­lyfja. Minna sé vitað um lang­tíma­á­hrif vegna gasmeng­unar í lágum styrk til lengri tíma og áhrif kvikugasa í mjög miklum styrk í skamman tíma á lang­tíma­heilsu.

Auglýsing

Eins og alþjóð veit hófst eld­gos í Geld­inga­dölum í Fagra­dals­fjalli þann 19. mars síð­ast­lið­inn og hafa margar gossprungur opn­ast á þessu tíma­bili. Fjöldi fólks hefur lagt leið sína að gos­inu en engin hætta stafar að byggð vegna þess.

Áhrif loft­teg­unda á heilsu­far manna mis­mun­andi

Gunnar rekur laus­lega sögu eld­gosa á Íslandi en hann segir að frá því að Ísland byggð­ist hafi orðið fjölda­mörg eld­gos á Íslandi. Þau hafi leitt til eyði­legg­ingar á híbýlum manna, búferla­flutn­inga, mat­ar­skorts, og búfjár­fellis vegna eyði­legg­ingar á beit­ar­landi og eitrana. Þau hafi einnig valdið sjúk­dómum og slysum sem leitt hafa til dauðs­falla. Eld­gos hafa áhrif á umhverfi sitt með rennsli hrauna, gjósku­falli og útstreymi kvikugasa.

„Kvika er berg­bráð með upp­leystum loft­teg­und­um. Gasið losnar úr kvik­unni í gosopi og þegar kvika storknar á yfir­borði og í gasmekki. Helstu gas­teg­und­irnar eru vatns­gufa (H2O), koldí­oxíð (CO2) og brenni­steins­dí­oxíð (SO2) og yfir­leitt er lang­mest af þeirri fyrst­nefndu. Einnig losnar vetni (H2), brenni­steins­vetni (H2S), kolmónoxíð (CO), og í litlu magni brenni­steinn (S2), metan­gas (CH4), vetnisklóríð eða salt­sýra (HCl) og vetn­is­flú­oríð eða flú­or­sýra (HF),“ skrifar hann.

Bendir hann á að áhrif þess­ara loft­teg­unda á heilsu­far manna séu mis­mun­andi. Íslenskar reglu­gerðir skil­greini heilsu­vernd­ar­mörk og vinnu­vernd­ar­mörk meng­andi loft­teg­unda í and­rúms­lofti fyrir íbúa Íslands. Hann segir að heilsu­vernd­ar­mörk séu hugsuð fyrir almenn­ing, bæði börn og full­orðna, sjúka sem heil­brigða. Þeim sé ætlað að vera við­miðun fyrir hvað telst skað­legt fyrir ein­stak­ling­inn til lengri tíma. Vinnu­vernd­ar­mörk séu hæsta leyfi­lega með­al­tals­mengun í and­rúms­lofti starfs­manna, gefið upp fyrir 8 klukku­stundir og einnig fyrir 15 mín­útna við­veru. „Í nátt­úru­ham­förum eins og eld­gosum getur loft­mengun farið langt yfir bæði þessi mörk,“ segir hann.

Aukn­ing á komum á heilsu­gæslu vegna önd­un­ar­færa­ein­kenna

Gunnar útskýrir að áhrifum loft­teg­unda megi skipta í tvennt. „Í fyrsta lagi eru loft­teg­undir sem erta slím­húðir og húð. Í lágum styrk­leika valda þær ert­ingu í augum og efri hluta önd­un­ar­færa. Í hærri styrk valda þær ert­ingu og bruna í húð og í enn hærri styrk hafa þær áhrif á neðri hluta önd­un­ar­færa og geta valdið lungna­bjúg vegna bráðs lungnaskaða. Dæmi um slíkar loft­teg­undir eru brenni­steins­dí­oxíð og brenni­steins­sýra. Í öðru lagi eru loft­teg­undir sem valda köfnun vegna áhrifa á flutn­ing súr­efnis og frumu­önd­un. Dæmi um þær eru koldí­oxíð og kolmónoxíð,“ skrifar hann.

„Mesta bráða­hættan skap­ast af loft­teg­undum sem eru þyngri en and­rúms­loftið og geta því borist með jörðu og fyllt svæði sem eru lægri, eins dældir og dali í nátt­úr­unni eða kjall­ara húsa. Brenni­steins­dí­oxíð og koldí­oxíð eru dæmi um slíkar loft­teg­und­ir. Í eld­gos­inu í Holu­hrauni árið 2015 kom upp mikið magn brenni­steins­dí­oxíðs,“ skrifar hann og bætir því við að nýlega hafi verið birtar greinar um áhrif þess á heilsu manna.

Þar komi fram að aukn­ing hafi orðið á komum á heilsu­gæslu vegna önd­un­ar­færa­ein­kenna og meira verið leyst út af inn­önd­un­ar­lyfj­um. „Þar kom fram að loft­mengun getur varað lengur en áður var talið, meðal ann­ars vegna þess að kviku­gösin geta verið til staðar lengur en talið var.“

Gos í Holuhrauni 13. sept. 2014. Stærsti gígurinn kallaðist Baugur og reis um 560 m yfir umhverfið. Smærri gígarnir kölluðust Baugsbörn. Mynd: Wiki Commons/Ahjartar

Gunnar bendir á að emb­ætti land­lækn­is, Almanna­varn­ir, Veð­ur­stofa Íslands, Umhverf­is­stofnun og fleiri aðilar standi að nákvæmri vöktun eld­stöðv­anna í Geld­inga­döl­um. Þannig hafi mæla­kerfi Umhverf­is­stofn­unar sem mælir loft­mengun verið stór­aukið og upp­lýs­inga­flæði frá þeim verið bætt stór­lega. Veð­ur­stofa Íslands upp­færir dag­lega spá varð­andi gasmengun vegna eld­goss­ins við Fagra­dals­fjall og birti spálíkan sem sýnir brenni­steins­mengun í byggð fyrir næstu 72 tíma.

Enn fremur fylgist emb­ætti land­læknis náið með heilsu­fari þeirra sem búa næst gos­s­töðv­unum og lyfja­notkun þeirra.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Myndir af börnum í Austur-Kongó með alvarleg einkenni apabólu.
Fimm staðreyndir um apabólu
Apabóla er orð sem Íslendingar höfðu fæstir heyrt þar til nýverið er tilfelli af þessum sjúkdómi hófu að greinast í Evrópu og Norður-Ameríku. Sjúkdómurinn er hins vegar vel þekktur í fátækustu ríkjum heims þar sem þúsundir sýkjast árlega.
Kjarninn 19. maí 2022
Sonja Ýr Þorbergsdóttir formaður BSRB
„Hlutverk hins opinbera er að tryggja öllum húsnæðisöryggi“
Formaður BSRB segir að margt sé til bóta í tillögunum starfshóps um aðgerðir og umbætur á húsnæðismarkaði – og gefi ástæðu til hóflegrar bjartsýni um betri tíma.
Kjarninn 19. maí 2022
Árni Guðmundsson
Af þreyttasta frumvarpi Íslandssögunnar
Kjarninn 19. maí 2022
Jóhannes Þór Skúlason er framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar.
Vilja margföldun á framlagi ríkisins til rannsókna í ferðaþjónustu
Samtök ferðaþjónustunnar gagnrýna framsetningu á framlögum til ferðamála í umsögn sinni við fjármálaáætlun. Samtökin óska eftir 250 milljón króna árlegri hækkun framlaga til rannsókna í greininni á gildistíma áætlunarinnar.
Kjarninn 19. maí 2022
Húsnæðisstuðningur skuli fyrst og fremst nýtast þeim sem á þurfa að halda
Ljóst er að staða leigjenda út frá húsnæðisöryggi og byrði húsnæðiskostnaðar er lakari en þeirra sem eiga eigin íbúð. Aðgerða er þörf sem miða m.a. að því að lækka byrði húsnæðiskostnaðar hjá efnaminni leigjendum, samkvæmt nýrri skýrslu.
Kjarninn 19. maí 2022
Margar kvartanir byggðar „á misskilningi“
UN Women lýsa yfir þungum áhyggjum af aðstæðum einstaklinga sem hingað hafa leitað að skjóli og eru hluti af búsetuúrræði ÚTL á Ásbrú. Samkvæmt ÚTL hefur aðstaðan verið í stöðugri endurskoðun undanfarna rúma tvo mánuði.
Kjarninn 19. maí 2022
Þórður Snær Júlíusson
Að vinna þegar maður tapar
Kjarninn 19. maí 2022
Claudia Ashanie Wilson, Eiríkur Rögnvaldsson, Eliza Reid, Eyrún Ólöf Sigurðardóttir, Gísli Pálsson og Sema Erla Serdaroglu
Kynþáttamörkun
Kjarninn 19. maí 2022
Meira úr sama flokkiInnlent