Réttarstaða brotaþola bætt þó biðtíminn sé enn „óásættanlegur“

Nýsamþykktar breytingar á lögum um meðferð sakamála og lögum um fullnustu refsinga munu ef til vill auka tiltrú þolenda á réttarkerfinu að sögn talskonu Stígamóta en til að gera kerfið „boðlegt fyrir þolendur“ þarf að stytta málsmeðferðatíma verulega.

Steinunn Gyðu- og Guðjónsdóttir er talskona Stígamóta.
Steinunn Gyðu- og Guðjónsdóttir er talskona Stígamóta.
Auglýsing

Tals­verðar breyt­ingar hafa orðið á rétt­ar­stöðu brota­þola í kyn­ferð­is­brota­málum eftir að lögum um með­ferð saka­mála og lögum um fulln­ustu refs­inga var breytt undir lok nýlok­ins þing­vetr­ar. Vonir eru bundnar við að þetta muni færa brota­þolum kyn­ferð­is­of­beldis rétt­lát­ari máls­með­ferð í gegnum rétt­ar­kerf­ið, að sögn Stein­unnar Gyðu- og Guð­jóns­dótt­ur, tals­konu Stíga­móta, en hún segir í sam­tali við Kjarn­ann að sam­tökin hefðu engu að síður viljað sjá fleiri atriði rata inn í nýsam­þykkt laga­breyt­inga­frum­varp.

Frum­varpið sem um ræðir var lagt fram af Jóni Gunn­ars­syni dóms­mála­ráð­herra í mars og sam­þykkt á loka­metrum þings­ins, um miðjan mán­uð. Með breyt­ing­unum sem gerðar eru á lögum um með­ferð saka­mála og lögum um fulln­ustu refs­inga er leit­ast við að bæta rétt­ar­stöðu brota­þola, fatl­aðs fólks og aðstand­enda.

Frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð sakamála og lögum um fullnustu refsinga var lagt fram af Jóni Gunnarssyni dómsmálaráðherra í mars. Mynd: Bára Huld Beck

Í grein­ar­gerð frum­varps­ins segir að það hafi tekið miklum breyt­ingum frá eldra frum­varpi í kjöl­far umsagna. „Tekið var til­lit til umsagna um rétt brota­þola til aðgangs að gögnum á rann­sókn­ar­stigi, til að vera við­staddur lokað þing­hald, til að leggja spurn­ingar milli­liða­laust fyrir skýrslu­gjafa við með­ferð máls fyrir dómi og leggja þar fram sönn­un­ar­gögn, til að ávarpa dóm í lok aðal­með­ferðar sem og um auk­inn rétt brota­þola til upp­lýs­inga um gæslu­varð­hald, áfrýjun og til­högun afplán­unar dóm­fellda.“

Hafa kallað eftir því að þolendur fái aðild að málum sínum

Stein­unn Gyðu- og Guð­jóns­dótt­ir, tals­kona Stíga­móta, segir að með nýju frum­varpi hafi orðið tals­verðar breyt­ingar á rétt­ar­stöðu brota­þola, líkt og áður seg­ir. Hún bendir á að ekki sé búið að tryggja öll þau rétt­indi þolenda kyn­ferð­is­of­beldis sem sam­tökin hafa kallað eft­ir, til að mynda að þolendur fái aðild að málum sín­um.

Auglýsing

„Það hefur auð­vitað skap­ast tals­verð umræða um það að þolendur ofbeldis eigi að fá aðild að málum sínum í rétt­ar­kerf­inu en það er almennt ekki þannig í saka­mál­um. Venju­lega er þetta ríkið gegn brota­mann­in­um. Í ljósi þess að ofbeld­is­mál eru yfir­leitt mjög sér­stök mál, yfir­leitt stendur brota­maður brota­þola nærri og brota­þoli hefur mjög ríka hags­muni af því að rann­sóknin fari vel fram. Því hefur orðið þessi krafa um að brota­þoli fái aðild. Það gerð­ist ekki í þess­ari laga­setn­ing­u,“ segir Stein­unn.

Lögin tryggja bættan aðgang að upp­lýs­ingum

Með nýju lög­unum sé ríkið þó að reyna að tryggja brota­þola sam­bæri­leg rétt­indi og fáist með aðild að máli, upp að vissu marki. „Þarna fær brota­þoli rétt­indi í gegnum rétt­ar­gæslu­mann­inn sinn til þess að fá nán­ari upp­lýs­ingar um mál á rann­sókn­ar­stigi og það finnst okkur mjög mik­il­vægt,“ segir Stein­unn og bætir því við að í sumum málum sem felld hafi verið niður hefðu brota­þolar getað lagt fram frek­ari sönn­un­ar­gögn ef þeir hefðu haft sama aðgang að upp­lýs­ingum og nýju lögin tryggja.

Brota­þoli fær nú rétt til þess að bæði sitja í dóm­sal og að leggja fram spurn­ingar í gegnum rétt­ar­gæslu­mann en áður var það háð sam­þykki sak­born­ings hvort þol­andi fengi að að sitja í dóm­sal. Þetta breytir miklu að sögn Stein­unn­ar: „Hingað til hefur þessi rétt­ar­gæslu­maður ein­göngu verið þarna til þess að flytja skaða­bóta­kröfu brota­þola. Það hefur verið hans eina hlut­verk. Núna fær brota­þoli rödd inn í saka­málið með þessu. Þannig ef að brota­þol­inn upp­lifir ein­hvern veg­inn að sak­sókn­ar­inn sé ekki að spyrja réttu spurn­ing­anna eða sé ekki að fá allt fram þá getur brota­þol­inn lagt fram spurn­ingar í gegnum sinn rétt­ar­gæslu­mann.“

Jákvæðar breyt­ingar en langur bið­tími „kerf­is­lægur vandi“

Spurð að því hvort að þolendur muni eiga auð­veld­ara með að sækja rétt sinn í kjöl­far laga­breyt­ing­anna segir Stein­unn að þær auki ef til vill til­trú brota­þola á kerf­inu að ein­hverju leyti, sér­stak­lega heim­ildin sem tryggir betri aðgang þolenda að upp­lýs­ingum um mál sín. „Það sem brota­þolar hafa verið að upp­lifa er að þeir fara og leggja fram kæru og svo upp­lifa þeir það að allt vald sé hrifsað af þeim í kjöl­far­ið. Þá sé þetta ekki lengur þeirra mál, heldur mál rík­is­valds­ins gegn sak­born­ingi og það eina sem þau eiga að gera er að koma með ein­hvern fram­burð. Það er ömur­leg upp­lifun í kjöl­far þess að hafa verið beitt ofbeldi, þar sem allt vald er tekið af manni, þá vill maður einmitt fá ein­hverja vald­efl­ingu út úr því að fara og kæra brot. Það hefur ekki verið staðan hingað til.“

Stein­unn segir að breyt­ing­arn­ar, sem séu af hinu góða, muni þegar upp er staðið að öllum lík­indum ekki hafa mikil áhrif á upp­lifun brota­þola af kerf­inu á meðan máls­með­ferð­ar­tím­inn er eins langur og raun ber vitni. „Á meðan staðan er enn þá sú að þú ferð og kærir nauðgun og sak­born­ingur er kall­aður inn í skýrslu­töku sex til níu mán­uðum seinna þá breytir það engu hvort þú fáir ein­hverjar upp­lýs­ingar á þessu tíma­bili. Þessi bið­tími er óásætt­an­leg­ur. Þetta eru jákvæðar breyt­ingar en það er bara annar kerf­is­lægur vandi sem þarf að laga til þess að gera þetta kerfi boð­legt fyrir þolend­ur,“ segir Stein­unn Gyðu- og Guð­jóns­dóttir tals­kona Stíga­móta.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meghan og Harry kynntust á Instagram. Hljómar kannski ekki eins og ævintýri, enda hafa þau sagt skilið við slík, að minnsta kosti konungleg ævintýri.
Sannleikur Harrys og Meghan – frá þeirra eigin sjónarhorni
Harry og Meghan fundu sig knúin til að segja „sinn eigin sannleika“ af samskiptum þeirra við konungsfjölskylduna og ákvörðun þeirra að segja skilið við allar konunglega skyldur. Sannleikurinn er nú aðgengilegur á Netflix en sitt sýnist hverjum.
Kjarninn 9. desember 2022
Ingrid Kuhlman
Sjö tegundir hvíldar
Kjarninn 9. desember 2022
Tillaga Andrésar Inga Jónsson, þingmanns Pírata, um að fresta umræðu um breytingu á lögum um útlendinga fram yfir áramót var felld við upphaf þingfundar. Stjórnarandstaðan sakar meirihlutann um að setja fjölda mála í uppnám með þessu.
Segja stjórnarmeirihlutann stilla öryrkjum upp á móti útlendingum
Tillaga þingmanns Pírata um að taka af dagskrá frumvarp um alþjóðlega vernd var felld á Alþingi. Stjórnarandstöðuþingmenn segja það fáránlegt að afgreiða eigi frumvarpið áður en eingreiðsla til öryrkja verði tekin fyrir á þingi.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Ekki upplýst formlega en leitað til hennar „í krafti vináttu og persónulegra tengsla“
Forsætisráðherra segir að hún hafi ekki verið upplýst formlega um að ráðherra hafi sýnt af sér vanvirðandi framkomu. Þegar leitað sé til hennar sem trúnaðarvinar sé um persónuleg málefni að ræða sem kalli ekki á að hún setji þau í farveg stjórnsýslumála.
Kjarninn 9. desember 2022
Hægt er að horfa á sjónvarp með ýmsum hætti.
Myndlyklum í útleigu fækkað um 25 þúsund á fimm árum
Þeim sem leigja myndlykla fyrir nokkur þúsund krónur á mánuði af fjarskiptafyrirtækjum til að horfa á sjónvarp hefur fækkað um tíu þúsund á einu ári. Fleiri og fleiri kjósa að horfa á sjónvarp í gegnum app.
Kjarninn 9. desember 2022
Hér sést annar mannanna vera leiddur inn í héraðsdóm eftir handtöku í september.
Búið að birta ákæru gegn tveimur mönnum fyrir að skipuleggja hryðjuverk
Í september voru tveir menn handteknir grunaðir um að hafa ætlað að fremja hryðjuverk á Íslandi. Þeir eru taldir hafa ætlað að ráðast að Alþingi og nafngreindum stjórnmálamönnum. Búið er að birta lögmönnum þeirra ákæru.
Kjarninn 9. desember 2022
Litla-Sandfell stendur um 95 metra upp úr Leitahrauni í Þrengslunum.
Náma í Litla-Sandfelli veldur „miklum neikvæðum umhverfisáhrifum“
Skipulagsstofnun telur Eden Mining vanmeta umhverfisáhrif námu í Litla-Sandfelli. Að fjarlægja fjall velti upp þeirri hugmynd „hvort verið sé að opna á þá framtíðarsýn að íslenskar jarðmyndanir verði í stórfelldum mæli fluttar út til sementsframleiðslu“.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fullyrt að stjórnvöld hafi breytt reglugerð til að aðstoða Pussy Riot eftir beiðni Ragnars
Mikil leynd hefur ríkt yfir því hverjir hafa fengið útgefin sérstök íslensk vegabréf á grundvelli reglugerðarbreytingar sem undirrituð var í vor. Nú er fullyrt að hennii hafi verið breytt eftir að Ragnar Kjartansson leitaði til Katrínar Jakobsdóttur.
Kjarninn 9. desember 2022
Meira úr sama flokkiInnlent