Setja spurningamerki við að fjarlægja fjall „í heilu lagi úr íslenskri náttúru“

Náttúrufræðistofnun telur að skoða þurfi frá ýmsum hliðum þá staðreynd að fyrirhugað sé að „fjarlægja heilt fjall úr náttúru Íslands og flytja úr landi“. Framkvæmdaaðilinn Eden Mining segir Litla-Sandfell „ósköp lítið“ og minni á „stóran hól“.

Litla-Sandfell stendur um 95 metra upp úr Leitahrauni í Þrengslunum. Í því hefur verið starfrækt náma frá árinu 1965 en vinnslan hefur verið lítil undanfarin ár.
Litla-Sandfell stendur um 95 metra upp úr Leitahrauni í Þrengslunum. Í því hefur verið starfrækt náma frá árinu 1965 en vinnslan hefur verið lítil undanfarin ár.
Auglýsing

„Fyrir utan þau veru­legu óaft­ur­kræfu áhrif sem fram­kvæmdin mun hafa á jarð­minjar með hátt vernd­ar­gildi og lands­lag, vakna upp grund­vall­ar­spurn­ingar um tákn­ræna og sið­ferð­is­lega þýð­ingu þess að áber­andi fjall sé fjar­lægt í heilu lagi úr íslenskri nátt­úru.“

Þetta kemur fram í umsögn Nátt­úru­fræði­stofn­unar Íslands um mats­á­ætlun Eden Mining vegna fyr­ir­hug­aðrar efn­is­töku úr Litla-Sand­felli í Þrengsl­um. Áætl­anir fyr­ir­tæk­is­ins gera ráð fyrir að vinna allt fjall­ið, um 15 millj­ónir rúmmetra, á þrjá­tíu árum. Megin þorri efn­is­ins yrði fluttur út og nýttur til sem­ents­fram­leiðslu í stað flug­ösku sem fer að verða af skornum skammti með áform­uðum lok­unum kola­vera í Þýska­landi og víð­ar.

Auglýsing

Álit Skipu­lags­tofn­unnar á mats­á­ætl­un­inni, sem er eitt skref í umhverf­is­mati fram­kvæmda, liggur fyr­ir. Stofn­unin bendir á mörg atriði sem hún telur nauð­syn­legt að gerð verði ítar­leg grein fyrir í umhverf­is­mats­skýrslu, m.a. áhrif námu­vinnsl­unnar á lands­lag og ásýnd og á ferða­þjón­ustu og úti­vist.

­Fyr­ir­huguð efn­istaka er á mörkum fjar­svæðis og grann­svæðis vatns­vernd­ar. Grunn­vatns­straumur svæð­is­ins liggur til suð­urs þar sem eru vatns­ból íbúa Þor­láks­hafnar og vatns­taka í tengslum við ýmis­konar fyr­ir­tæki, s.s. átöpp­un­ar­verk­smiðja Iceland Glaci­al. Skipu­lags­stofnun segir brýnt að gerð verði grein fyrir því hvaða þættir séu lík­leg­astir til að hafa nei­kvæð áhrif á grunn­vatn og hvaða ráð­staf­anir verði við­hafðar til að koma í veg fyrir mengun þess. Einnig þurfi að gera grein fyrir losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda, þ.m.t. vegna flutn­inga til meg­in­lands Evr­ópu og meta áhrif fram­kvæmdar á lofts­lag.

Eden Mining ehf. í eigu Krist­ins Ólafs­sonar og Eiríks Ingv­ars Ingv­ars­son­ar. Fyr­ir­tækið starf­rækir einnig námu í Lamba­felli og á Hrauns­andi. Litla-Sand­fell er á jörð­inni Breiða­ból­stað sem er í eigu Kirkju sjö­unda dags aðventista. Söfn­uð­ur­inn á einnig landið þar sem Rauf­ar­hóls­helli er að finna. Eden Mining hefur skrifað undir samn­ing um að selja jarð­efnin úr námunni til Horn­steins ehf. sem tæki við því til vinnslu í verk­smiðju í Þor­láks­höfn. Sú verk­smiðja mun þurfa að fara í gegnum sjálf­stætt umhverf­is- og skipu­lags­ferli.

Litla-Sandfell er merkt með rauðum punkti fyrir miðju kortsins. Mynd: Úr matsáætlun Eden Mining

Í nálægð við Litla-Sand­fell eru þrjú svæði á nátt­úru­minja­skrá: Eld­borgir við Lamba­fell, Eld­borg undir Meitlum og Rauf­ar­hóls­hell­ir. „Þetta eru allt vin­sæl úti­vist­ar­svæði með mikil tæki­færi til fram­tíðar fyrir ferða­þjón­ust­u,“ segir í umsögn Nátt­úru­fræði­stofn­unar sem bendir enn­fremur á að Leita­hraun sem umlykur fjallið sé nútíma­hraun sem njóti sér­stakrar verndar sam­kvæmt nátt­úru­vernd­ar­lög­um.

Í umsögn stofn­un­ar­innar er svo fjallað um þá miklu ásókn sem orðin er í efni úr móbergs­mynd­unum hér á landi. Megi þar m.a. nefna nálægar efn­is­námur við Litla-Sand­fell eins og Lamba­fell og Ing­ólfs­fjall „en gíf­ur­lega miklu magni af efni hefur verið mokað úr þeim fjöllum á síð­ustu árum“.

Ekki sé æski­legt að til við­bótar við núver­andi efn­is­tökur hér á landi verði „farið í að moka burt heilu móbergs­fjöll­unum til útflutn­ings. Slík efn­istaka mun valda var­an­legum og óaft­ur­kræfum breyt­ingum á jarð­mynd­unum sem hafa hátt vernd­ar­gildi, ásamt breyt­ingum á lands­lagi. Litla-Sand­fell stendur stakt í nálægð við Þrengsla­veg. Þrátt fyrir að vera fremur lítið er það áber­andi kenni­leiti í lands­lag­inu og mjög aðgengi­legt t.d. göngu­fólki“.

Litla-Sandfell eins og það lítur út í dag (efri mynd) og ásýnd svæðisins þegar það yrði horfið. Mynd: Úr matsáætlun Eden Mining

Í svörum Eden Mining við umsögn­inni, sem birt eru á vef Skipu­lags­stofn­unar, segir að Litla-Sand­fell blasi vissu­lega við veg­far­endum á um fimm kíló­metra kafla á Þrengsla­vegi en það megi deila um hversu áber­andi það sé í íslenskri nátt­úru og „lík­lega geti aðeins „ör­lít­ill hluti lands­manna“ bent á það á korti. Litla-Sand­fell standi undir nafni, „það er ósköp lítið og minnir frekar á stóran hól“.

Nátt­úru­fræði­stofnun telur það áhyggju­efni hvernig efn­istaka á Íslandi sé að þró­ast út í útflutn­ing á hrá­efni í stórum stíl, s.s. hrá­efni fyrir sem­ents­fram­leiðslu. Horfa þurfi heild­stætt á efn­is­töku og efn­is­flutn­inga og sam­legð­ar­á­hrif mis­mun­andi fyr­ir­tækja.

Segja áhrif á nátt­úr­una verða mjög lítil

Í svörum Eden Mining við þessu er minnt á að í ára­tugi hafi verið flutt inn sem­ent, málmar og önnur efni frá öðrum löndum sem hafi stundað námu­gröft og jarð­efna­vinnslu. „Nú er komið að okkur að leggja eitt­hvað að mörkum og mun þetta fram­lag Íslend­inga hjálpa til við að minnka kolefn­islosun í heim­in­um. Við getum ekki ætl­ast til að aðrar þjóðir séu hvað eftir annað að taka á sig höggið og umhverfis­kostn­að­inn sem að neysla okkar veldur og snúa svo við þeim baki þegar kemur að því að leggja eitt­hvað til á mót­i.“

Náman mun að sögn fram­kvæmda­að­ila raska mjög litlum gróðri og hafa lítil áhrif á fugla og annað dýra­líf. „[Á]hrif á nátt­úr­una eru mjög lít­il, aðal­á­hrifin eru hug­lægt verð­mæti okkar mann­fólks sem fel­ast í ásýnd fells­ins.“

Auglýsing

Arnar Þor­valds­son, annar tveggja ein­stak­linga sem skil­aði athuga­semd við áform­in, segir að með þeim yrði nátt­úran skert að óþörfu. For­svars­menn Eden Mining taka ekki undir það og svara: „Fólkið sem mun búa í steyptu hús­unum sem búin eru til úr sem­enti eða fólkið sem keyrir yfir steypta brú er lík­lega ósam­mála því að þessi fram­kvæmd sé að óþörfu.“ Ef Íslend­ingar vilji „bara þiggja en ekki leggja neitt af mörkum og ætlist til að allar námur og efn­is­flutn­ingar fari fram í öðrum löndum á meðan við njótum afrakst­urs­ins þá kall­ast það græn­þvottur og útflutn­ingur á meng­un“.

Krafa Land­verndar kjána­leg

Í umsögn Land­verndar segir m.a. að ein­göngu yrði um fjár­hags­legan ávinn­ing fram­kvæmda­að­ila að ræða en engan sam­fé­lags­legan ávinn­ing „nema síður sé“. Í ljósi þess verði mat á umhverf­is­á­hrifum að vera mjög ítar­legt til að auð­velda leyf­is­veit­anda að taka upp­lýsta ákvörð­un. Því verði Skipu­lags­stofnun að gera mun rík­ari kröfur heldur en settar eru fram í drögum Eden Mining að mats­á­ætl­un.

„Skipu­lags­stofnun er hlut­laus opin­ber stofnun sem fram­fylgir lögum um mat á umhverf­is­á­hrifum fram­kvæmda og eiga allir að fá sömu með­ferð,“ segir í svörum for­svars­manna Eden Mining. „Að krefj­ast þess að Skipu­lags­stofnun setji ein­hverjar við­bót­ar­kröfur á íslenskt fyr­ir­tæki af því að það á fjár­hags­legra hags­muna að gæta (allir sem fram­kvæma umhverf­is­mat eiga fjár­hags­legra hags­muna að gæta) er bæði kjána­leg krafa en að sama skapi alvar­leg þar sem allir eru jafnir fyrir lögum og hinu opin­ber­a.“

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jón Ólafur Ísberg
Nýr þjóðhátíðardagur
Kjarninn 1. desember 2022
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið - „Það er enginn að fara hakka mig”
Kjarninn 1. desember 2022
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Sýndu þakklæti í verki 感恩图报
Kjarninn 1. desember 2022
Kísilverksmiðjan í Helguvík verður líklega flutt, eða fundið nýtt hlutverk, samkvæmt tilkynningu Arion banka.
„Allt útlit fyrir“ að kísilverið í Helguvík verði ekki gangsett á ný
Arion banki og PCC hafa slitið viðræðum um möguleg kaup PCC á kísilverksmiðjunni í Helguvík. Einnig hefur Arion sagt upp raforkusamningi við Landsvirkjun, þar sem framleiðsla kísils var forsenda samningsins.
Kjarninn 1. desember 2022
Dagur B. Eggertsson er sem stendur borgarstjóri í Reykjavík. Einar Þorsteinsson mun taka við því embætti síðar á kjörtímabilinu.
Sá hluti Reykjavíkurborgar sem rekinn er fyrir skattfé tapaði 11,1 milljarði á níu mánuðum
Vaxtakostnaður samstæðu Reykjavíkurborgar var 12,1 milljarði króna hærri en áætlanir gerðu ráð fyrir á fyrstu níu mánuðum ársins. Samstæðan skilar hagnaði, en einungis vegna þess að matsvirði félagslegs húsnæðis hækkaði um 20,5 milljarða króna.
Kjarninn 1. desember 2022
Nafnlausi tindurinn til hægri á myndinni. Efst eru Geirvörtur.
Vilja að nafnlausi tindurinn heiti Helgatindur
Nafnlaus tindur sem stendur um 60 metra upp úr ísbreiðu Vatnajökuls ætti að heita Helgatindur til heiðurs Helga Björnssyni jöklafræðingi, segir í tillögu sem sveitarstjórn Skafárhrepps hefur samþykkt fyrir sitt leyti.
Kjarninn 1. desember 2022
Íslandsbanki segir ekki hversu margir fengu flokkun sem hæfir fjárfestar á meðan að á útboðinu stóð
Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um söluferli Íslandsbanka kemur fram að fjárfestar sem voru ekki í viðskiptum við Íslandsbanka gátu sótt um og fengið flokkun sem „hæfir fjárfestar“ á þeim klukkutímum sem útboðið stóð yfir.
Kjarninn 1. desember 2022
Lilja D. Alfreðsdóttir, menningar- og viðskiptaráðherra.
Ríkisstjórnin samþykkti áframhaldandi styrkjagreiðslur til fjölmiðla en til eins árs
Áfram sem áður er ágreiningur innan ríkisstjórnar Íslands um styrki til einkarekinna fjölmiðla. Styrkjakerfið verður framlengt til eins árs í stað tveggja. Um er að ræða málamiðlun til að ná frumvarpinu úr ríkisstjórn.
Kjarninn 1. desember 2022
Meira úr sama flokkiInnlent