Er nauðsynlegt að einkavæða heilsugæsluna?

Auglýsing

Það er ljós­ara en svo að færa þurfi fyrir því rök, að ­ís­lensk heilsu­gæsla stendur orðið illa undir nafni. Ég sem hér sit við lykla­borð er sjálf not­andi heilsu­gæslu á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og þekki vissu­lega best til þar. En það sem ég heyri frá lands­byggð­inni hljómar ekki mikið bet­ur. Í þetta atriði ætla ég því ekki að eyða púðri, heldur gefa mér þá for­sendu að hér er vandi og hér þarf breyt­ing­ar.

Um langt ára­bil hefur verið þrýst­ingur á aukna einka­væð­ing­u til að leysa hnút heilsu­gæsl­unn­ar. Sá þrýst­ingur kemur lík­lega fyrst og fremst frá fag­hópi lækna. Læknar í heilsu­gæslu eru vel­flestir sér­mennt­aðir í heim­il­is­lækn­ingum – þeir eru semsé sér­fræð­ingar. Þeir bera kjör sín og atvinnu­tæki­færi saman við kjör ann­arra sér­fræð­inga í sinni stétt og finnst sinn hlutur heldur rýr: laun sam­kvæmt launa­töflu op­in­berra starfs­manna. Býst ég við. Kannske ein­hverjar sporsl­ur, en ekki tæki­færi til neins stór­gróða.

Því hafa lengi verið sterkar raddir þeirra á meðal að til­ þess að fá lækna til að starfa á svið­inu verði að veita þeim tæki­færi til að ­stunda sjálf­stæðan rekst­ur, með öðrum orðum að breyta rekstr­inum úr opin­berum í einka­rekst­ur.

Auglýsing

Einka­væð­ing. Orðið hefur þunga póli­tíska þýð­ingu, afstaða til þess skiptir mönnum í and­stæða hópa, það er eig­in­lega gild­is­hlað­ið. Fyr­ir­ suma hljómar það sem gull og ger­semar, meðan aðrir fyll­ast ótta um hag sinn eða á­hrif á sam­fé­lag­ið. Ég skal alveg við­ur­kenna það hér og nú: ég er ­fé­lags­hyggju­mann­eskja, bæði að upp­runa og öll lífs­reynsla mín hefur styrkt þá ­sýn. Því finnst mér heilla­væn­legra fyrir almenn­ing að ýmis grunn­þjón­usta sé rekin af opin­berum aðilum og starf­semin stjórn­ist þá von­andi fremur af þörf­um ­fólks og almanna­heill en gróða­sjón­ar­mið­um, hvort sem þar eiga í hlut lækn­ar, ágæt­ir ­sam­starfs­menn mínir mest­alla mína starfsævi, eða aðr­ir.

Ég er sem­sagt á móti einka­væð­ingu heilsu­gæsl­unn­ar. Svona al­mennt. En eig­in­lega liggur mér aðeins annað á hjarta, þó nátengt. Mig lang­ar ­nefni­lega að spyrja að því hvort, fyrst svona erfitt er að fá heilsu­gæslulækna til starfa, séu þá mögu­lega ein­hverjir aðrir sem geti innt störf þessi af hendi. Eig­in­lega er ég að skrif­a þetta af því að ég er orðin úrkula vonar um að stétt­ar­fé­lagið mitt, Félag ­ís­lenskra hjúkr­un­ar­fræð­inga, gangi fram fyrir skjöldu um þetta, að mínu mat­i, ­þjóð­þrifa­mál.

Það er nefni­lega til fag­hópur hjúkr­un­ar­fræð­inga sem á enskri ­tungu nefn­ast „nurse prac­t­it­ioner­s“. Ef til vill mætti kalla slíkan fag­mann lækn­inga­hjúkr­un­ar­fræð­ing. Ótta­leg­t orð­skrípi, en þau tíðkast nú breið­ari spjót en það. Aug­lýsi hér með eft­ir lipr­ari hug­mynd­um.

Þessi fag­hópur varð fyrst til í guðseig­in­landi USA – af ­ná­kvæm­lega sömu ástæðum og nú ríkja hér: það vant­aði lækna í almenna þjón­ust­u. ­Fyrst voru þessir hjúkr­un­ar­fræð­ingar eins konar fram­leng­ing lækn­is­ins, ­yf­ir­leitt mennt­aðir með nokk­urs konar „skemmri skírn“ hjá lækni (líkt og ­ljós­mæður á Íslandi í eina tíð), og starf­semi þeirra var því svip­lík störf­um lækn­is­ins, bara ekki eins víð­tæk. For­ystu­mönnum banda­rískra hjúkr­un­ar­fræð­inga ­féll þetta illa. Þeir sögðu sem svo: við störfum eftir hug­mynda­fræði hjúkr­un­ar, og hún er í mörgu ólík hug­mynda­fræði lækn­inga. (Nú skal ég játa að þessi mun­ur er meira af sögu­legum rótum runn­inn, öll verka­skipt­ing hjúkr­unar og lækn­inga er til­orðin út frá hefð­bundnum kynja­mis­mun fyrri tíma og í reynd ættu þessi störf að vera eitt og hið sama, með sínar sér­greinar og sam­eig­in­lega hug­mynda­fræð­i. En þó sér­vitur sé get ég ekki skrúfað tím­ann aftur um nokkur hund­ruð ár og svona hafa hlut­irnir þróast, hér erum við í dag). – Þetta varð til þess að ­starfið lækn­inga­hjúkr­un­ar­fræð­ingur þró­að­ist meira sjálf­stætt hvað hug­mynda­fræði og ýmis­legt verk­lag snerti, en hélt á­fram að vera í fram­kvæmd þetta: hjúkr­un­ar­fræð­ingur sem einnig gerir margt af því sem sam­kvæmt hefð hefur verið á hendi lækna. Dæmi um slíkt er: að ávísa lyfj­um, að panta rann­sóknir og bregð­ast við nið­ur­stöðu þeirra, almenn lík­ams­skoð­un, við­töl að sjálf­sögðu og ýmis­legt fleira.

Það hefur verið mis­jöfn útfærsla á þessu. Mér vit­an­lega er þó ævin­lega læknir í bak­hönd­inni sem reglu­lega er leitað til um ráð­gjöf og ­eft­ir­lit með störfum lækn­inga­hjúkr­un­ar­fræð­ings­ins. Ég hef ekki undir höndum tölur um fjölda né útbreiðslu þess­arrar starfs­stétt­ar, ­nema hvað ég þyk­ist vita að örfáir íslenskir hjúkr­un­ar­fræð­ingar hafi þessa ­mennt­un, en eru auð­vitað ekki að nýta hana í starfi. Námið er yfir­leitt 2ja ára við­bót­ar­nám, líkt og fram­halds­menntun til meist­ara­náms. „Nurse prac­t­it­ioner­s“ eru við­ur­kennd starfs­stétt í Banda­ríkj­unum og Bret­landi og vafa­laust tölu­vert víð­ar.

Ég sé ekki betur en að þetta sé – sagt á mæltu máli – al­ger­lega grá­upp­lagt. Pen­ing­arnir sem færu í að mennta hóp hjúkr­un­ar­fræð­inga til að verða lækn­inga­hjúkr­un­ar­fræð­ingar eru litlir borið saman við ávinn­ing­inn. Hjúkr­un­ar­fræð­ingar tækju þessu náms- og starfstæki­færi fagn­andi, ég tel að und­ir­bún­ings­menntun og starfs­reynsla þeirra myndi nýt­ast feiki­vel í heilsu­gæslu nú­tím­ans sem ein­kenn­ist svo mjög af félags­legum og geð­rænum vanda­mál­um, en bæð­i ­menntun og hug­mynda­fræði hjúkr­unar leggur mikla áherslu á sam­skipti og heild­ræna sýn – mun meiri en menntun lækna með fyllstu virð­ingu fyrir þeirri ­mik­il­vægu fag­stétt. Því tel ég að not­end­urnir yrðu mjög ánægðir að fá þenn­an val­kost.

Og lækn­arn­ir? Jú, þeir væru lausir undan þeirri byrði að þurfa að helga sig heilsu­gæslu og hafa ekki nógu góða aðstöðu til að koma sér­ ­upp eigin rekstri. Að sjálf­sögðu yrðu áfram læknar í heilsu­gæsl­unni, mjög lík­lega bara svipað margir og eru þar núna. Svo, alveg í alvöru, er þetta ekki einmitt svona „allir vinna“ lausn?

Kannski væri að vísu eng­inn að græða neitt rosa mikla ­pen­inga. En erum við ekki líka öll á móti græðg­i­svæð­ing­unni?

Höf­undur er hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Velferðarnefnd Alþingis hefur verið að funda stíft um breytingar á sóttvarnalögum undanfarna daga.
Vonast til að hægt verði að klára sóttvarnalögin í næstu viku
„Ég hef væntingar til þess að klára málið í næstu viku,“ segir Ólafur Þór Gunnarsson þingmaður VG og varaformaður velferðarnefndar. Helga Vala Helgadóttir formaður nefndarinnar segist ekki skilja ákvörðun ríkisstjórnarinnar um skylduskimun á landamærum.
Kjarninn 15. janúar 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Tvöföld landamæraskimun verður skylda strax í dag
Ríkisstjórnin samþykkti á fundi sínum í dag að afnema möguleikann á því að þeir sem til landsins koma fari í sóttkví í stað tvöfaldrar skimunar með 5 daga sóttkvi. „Neyðarúrræði“ sem tekur gildi strax í dag, segir heilbrigðisráðherra.
Kjarninn 15. janúar 2021
Auður Jónsdóttir
Góðborgarablindan
Kjarninn 15. janúar 2021
Jóhanna Vigdís Guðmundsdóttir
Hey Siri, talarðu íslensku? En þú Embla?
Kjarninn 15. janúar 2021
Steingrímur J. Sigfússon, forseti Alþingis.
Hefur ekki áhyggjur af sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka
Forseti Alþingis neitar því að sporin hræði – og að sala Íslandsbanka sé sambærileg einkavæðingunni fyrir hrun. Lagaumhverfið sé gjörbreytt og aðstæður allt aðrar. Þó sé ekki óeðlilegt að velta upp spurningum og það eigi fólk einmitt að gera.
Kjarninn 15. janúar 2021
Drög að nýrri loftslagsáætlun Reykjavíkurborgar hafa verið kynnt.
Boða að malbiki verði flett upp í Reykjavík í nýrri loftslagsstefnu
Á meðal aðgerða sem lagðar eru fram í drögum að nýrri loftslagsáætlun Reykjavíkurborgar er að malbiki verði flett upp og bílastæðum í borgarlandi fækkað um 2 prósent á ári. Samgöngur eru langveigamesti þátturinn í kolefnislosun borgarinnar.
Kjarninn 14. janúar 2021
Gylfi Magnússon, prófessor við viðskiptafræðideild HÍ og fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra.
Þyrfti róttækar breytingar til að fá almenning aftur að hlutabréfamarkaðnum
Stjórnvöld gætu leyft launþegum að fjárfesta beint í verðbréfum fyrir viðbótarlífeyrissparnað til að laða almenning að hlutabréfamarkaðnum, samkvæmt grein fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
Kjarninn 14. janúar 2021
Logi Einarsson formaður Samfylkingar hefur óskað eftir því að þing komi saman á morgun til að gera breytingar á sóttvarnalögum.
Samfylkingin vill að Alþingi komi saman og styrki sóttvarnalög
Formaður Samfylkingarinnar hefur óskað eftir því að boðað verði til aukaþingfundar á morgun til þess að gera breytingar á sóttvarnalögum, sem renna myndum lagastoðum undir þær aðgerðir sem sóttvarnalæknir hefur lagt til á landamærunum.
Kjarninn 14. janúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None