Auglýsing

Á Íslandi eru um 130 þús­und heim­ili. Stjórn­völd gera ráð fyrir að um 2.300 íbúðir verði byggðar á næstu fjórum árum í almennu íbúða­kerfi, sem ­kall­ast Leigu­heim­ili, og er fyr­ir­myndin sótt til Dan­merk­ur.

Þar er rót­gróin hefð fyrir leigu­mark­aði, enda landið með kjöl­fest­u ­byggð á einu stærsta borg­ar­svæði Norð­ur­land­anna, Kaup­manna­hafn­ar­svæð­inu. Þar ­búa um 2,5 millj­ónir manna eða tæp­lega átta sinnum fleiri en á Íslandi.

Veru­leiki borg­ar­svæða

Leigu­mark­aðir eru sterk­astir í borg­ar­byggðum um allan heim, og einkum og sér í lagi þar sem fjöl­býl­is­húsa­byggðir eru sem þéttast­ar. Leigu­mark­að­ur­inn í land­inu á sér langa sögu, sem teygir sig aftur um nokkur hund­ruð ár, þeg­ar ­stoð­grind skipu­lags Kaup­manna­hafnar varð til. 

Auglýsing

Þetta svipar til grunn­ins að baki fast­eigna­mörk­uðum í borgum víða um heim, hvort sem horft til er Banda­ríkj­anna eða Evr­ópu. Það er hluti af veru­leika borg­ar­sam­fé­laga að vera með rót­gró­inn ­leigu­mark­að, sem oft er rek­inn af stórum fast­eigna­fé­lög­um, sem ýmist eru í eigu einka­fjár­festa, hins opin­bera (ríkis eða sveit­ar­fé­laga) eða stétt­ar­fé­laga. En reglu­verkið er mis­jafnt og aðstæður mis­mun­andi.

Leigu­heim­ila­kerfið var kynnt fyrir aðilum í bygg­ing­ar­iðn­aði á Grand hót­eli í vik­unni.

Gert er ráð fyrir því að þessar ódýru leig­u­í­­búð­ir verði 20 til 30 pró­­sentum ódýr­­ari en mark­aðs­verð á leig­u­­mark­aði er í dag, að því er fram kom í máli Eyglóar Harð­ar­dótt­ur, ráð­herra hús­næð­is­mála.

Með­al­tekjur og undir

Skil­yrði er fyrir því að íbúð­­irnar séu leigðar til­ ­fólks með með­­al­­tekjur og und­ir, en það má ekki segja íbúum upp leig­unni þó að tekjur heim­il­is­ins fari yfir hámarkið á meðan þeir eru íbúar þar. Tekju­­mörk­in ­fyrir ein­stak­l­ing eru ríf­­lega 395 þús­und krónur á mán­uði, en 554 þús­und ­fyrir pör.

Fyrir hvert barn hækka mörkin um tæp­­lega hund­rað ­þús­und krón­­ur. 

Íbúða­lána­­sjóður á að halda utan um þetta nýja ­kerfi, sem er ekki hluti af félags­­­lega hús­næð­is­­kerf­inu. Sjálfs­­eigna­­stofn­an­ir, sveit­­ar­­fé­lög og lög­­að­ilar munu geta reist ódýrar leig­u­í­­búðir í þessum til­­gangi og fengið 30% stofn­fram­lag frá ríki og sveit­­ar­­fé­lögum til þess. ­Ríkið mun styðja um 18% og sveit­­ar­­fé­lög 12%, og skil­yrði fyrir stuðn­­ingn­um verður að leigt sé út til fólks með með­­al­­tekjur eða lægri tekj­­ur.

Hver vinnur í lottó­inu?

Öll kerfi hafa sína kosti og galla, enda aðstæð­ur­ ­fólks mis­jafnar þegar kemur að skuld­bind­ingu á fast­eigna­mark­aði, hvort sem það er vegna kaupa eða leigu.

En Leigu­heim­ili eru með einn aug­ljósan ókost sem fróð­legt verður að sjá hvernig á að leysa þannig að sann­girni og jafn­ræði sé ­gætt. Það snýr að því, hvernig fólk verður valið til að búa í þessum nýju ­nið­ur­greiddu íbúð­um? Hóp­ur­inn sem fellur innan þeirra skil­yrða sem sett eru, er ­miklu stærri en svo að hann kom­ist í 2.300 íbúð­ir. Og margt bendir til þess að hóp­ur­inn stækki stöðugt, enda hefur ungt fólk setið hefur þegar kemur að bæt­ingu lífs­kjara og stór hluti þess á erfitt með að kom­ast inn á fast­eigna­mark­að.

Leigu­heim­ilin breyta heldur litlu sem engu fyr­ir­ ­mark­að­inn í heild, enda innan við tvö pró­sent af heild­ar­stærð hans, eins og ­staða mála er núna. Íbúða­fjöld­inn sem á að byggja upp er svip­aður fjöldi og þarf að byggja upp á hverju ári til að mæta nátt­úru­legri eft­ir­spurn á mark­aðnum á höf­uð­borg­svæð­inu, lík­lega heldur lægri. Sár vöntun er nú á litlum og ­með­al­stórum íbúð­um.

Talað er um í kynn­ingu á þessu íbúða­formi að um „­bylt­ingu“ sé að ræða á leigu­mark­aði, og má það til sanns vegar færa. En ein­gungis fyrir þá útvöldu sem fá að búa í íbúð­un­um. Þetta er ekki lítið eða létt­vægt atriði, heldur stórt og mik­ið.

Hvert er mark­miðið með aðgerð­inni til lengdar lit­ið? Ef það á að sækja fyr­ir­myndir á fast­eigna­mark­aði út fyrir land­stein­anna, þá er ­mik­il­vægt að skoða aðstæð­urnar í heild sem fyrir eru. Og hvernig úrræðin hafa orðið til, í hvaða sam­hengi, í hvað skipu­lags­að­stæðum

Það má færa sterk rök fyrir því að miklar breyt­ing­ar á fast­eigna­mark­aði á Íslandi, þar sem leigu­mark­aður er stækk­aður og styrktur á kostnað sér­eign­ar­stefnu, séu erf­iðar hér á landi.

Breytir litlu sem engu

Þessi ráða­gerð um að greiða niður 2.300 íbúðir af heild­inni dugar ekki til að breyta neinu sem heitið getur á fast­eigna­mark­að­i, og stuðlar ekki að meira jafn­vægi á fast­eigna­mark­aði. Hún gerir ekk­ert annað en að búa til aðstæður fyrir útvalda til að borga lága leigu. Á meðan mun­u ­þús­undir ein­stak­linga, einkum ungt fólk, horfa á í for­undran, og auð­vitað leita allra leiða til að kom­ast fram fyrir röð­ina og inn í íbúð­irn­ar. Þær veita meira fjár­hags­legt skjól en aðr­ar.

Það væri ósk­andi að stjórn­völd myndu nú horfast í augu við það, að aðgerðir sem gripið hefur verið til á fast­eigna­mark­aði, þar á meðal 80 millj­arða veð­hlut­falla­bæt­ing fólks – einkum eldra fólks á höf­uð­borg­ar­svæð­inu – hefur engin vanda­mál leyst eða leið­rétt. Það þarf meira til að breyta mark­aði sem er 6.300 millj­arðar króna sé mið tekið af fast­eigna­mat­i, og stækkar sífellt milli ára.

Mikil gróska í ferða­þjón­ustu hefur einnig haft ­tölu­verð áhrif, en um 3.000 íbúðir eru í útleigu fyrir ferða­menn mið­svæðis í Reykja­vík sem ann­ar­s væru á fast­eigna­mark­aðn­um. Reglur um 90 daga leigu íbúða á ári gætu breytt þess­ari þró­un, en tím­inn á þó eftir að leiða það í ljós. Reynslan erlendis frá­ er sú að erf­ið­lega hefur gengið að ná utan um nei­kvæð áhrif af Air­bnb og fleiri leigu­síð­um.

Eilífð leit að jafn­vægi

Jafn­vægi milli fram­boðs og eft­ir­spurn­ar, rétt og ­sam­ræmd stýr­ing skipu­lags á höf­uð­borg­ar­svæð­inu – sem hefur verið vega­mik­ið ­vanda­mál á svæð­inu í gegnum tíð­ina – er það eina sem stjórn­mála­menn ­geta gert til að skapa réttar aðstæður fyrir heil­brigðan fast­eigna­mark­að, þar ­sem val um búsetu­úr­ræði ræður ríkj­um.

Það er þó óþarfi að finna þessum aðgerðum allt til­ ­forráttu, enda er mark­miðið með þeim göf­ugt. Að koma þaki yfir þá sem þurfa sár­ast á því að halda. En það er ekki ósann­gjarnt að benda á að til að breyta hlutum til batn­að­ar, það er sjálfu gang­verk­inu á mark­aðn­um, þá þarf að stuðla að meira jafn­vægi til lengri tíma, lang­tíma­sýn í skipu­lagi og öðrum þáttum sem ýta undir stöð­ug­leika. Skamm­tíma­lækn­ingar eru góðar til síns brúks, en eins og orðið bendir til þá hafa þær tak­mörkuð áhrif. Þær duga skammt.

Fyrir einu ári síðan: „Við eigum Ísland, það eina sem við eigum eftir að gera er að taka það“
Lífeyrissjóðir landsins eiga stóran hluta af íslensku atvinnulífi. Hávær krafa hefur lengi verið um að þeir verði virkari eigendur og nýti sér þau völd sem í því felast til að beita sér fyrir lífsgæðum sjóðsfélaga í nútíð ekki síður en í framtíð.
Kjarninn 21. september 2019
Bólusótt í hættu
Er réttlætanlegt að geyma veirur eins og bólusótt, sem geta valdið jafnmiklum mannskaða og raun ber vitni?
Kjarninn 21. september 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Uppfærðar græjur, Sambandið og Apple Arcade
Kjarninn 21. september 2019
Birgir Birgisson
Reið hjól
Kjarninn 21. september 2019
Þjálfa þarf peningahund til að berjast gegn peningaþvætti
Embætti tollstjóra skortir bæði þekkingu og úrræði til að geta almennilega haft eftirlit með smygli á reiðufé til Íslands. Á meðal þeirra úrræða sem lagt er til að ráðist verði í er að þjálfa peningahund.
Kjarninn 21. september 2019
Klikkið
Klikkið
Klikkið - Að iðka mannréttindi
Kjarninn 21. september 2019
Athuga hvar eftirlitsaðilar gera ónauðsynlegar kröfur til matvæla
Umhverfisráðherra hefur hrundið af stað aðgerðum til að vinna gegn matarsóun á Íslandi. Meðal annars verður gerð athugun á því hvar eftirlitsaðilar gera mögulega ónauðsynlegur kröfur til matvælaöryggis sem ýtt gætu undir matarsóun.
Kjarninn 21. september 2019
Brim-flétta KS fagnaðarefni fyrir Skagfirðinga
Eftir að hafa keypt hlutabréf í Brimi, og selt nokkrum vikum síðar, hefur Kaupfélag Skagfirðinga styrkt stöðu sína.
Kjarninn 21. september 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari
None