Auglýsing

Á Íslandi eru um 130 þús­und heim­ili. Stjórn­völd gera ráð fyrir að um 2.300 íbúðir verði byggðar á næstu fjórum árum í almennu íbúða­kerfi, sem ­kall­ast Leigu­heim­ili, og er fyr­ir­myndin sótt til Dan­merk­ur.

Þar er rót­gróin hefð fyrir leigu­mark­aði, enda landið með kjöl­fest­u ­byggð á einu stærsta borg­ar­svæði Norð­ur­land­anna, Kaup­manna­hafn­ar­svæð­inu. Þar ­búa um 2,5 millj­ónir manna eða tæp­lega átta sinnum fleiri en á Íslandi.

Veru­leiki borg­ar­svæða

Leigu­mark­aðir eru sterk­astir í borg­ar­byggðum um allan heim, og einkum og sér í lagi þar sem fjöl­býl­is­húsa­byggðir eru sem þéttast­ar. Leigu­mark­að­ur­inn í land­inu á sér langa sögu, sem teygir sig aftur um nokkur hund­ruð ár, þeg­ar ­stoð­grind skipu­lags Kaup­manna­hafnar varð til. 

Auglýsing

Þetta svipar til grunn­ins að baki fast­eigna­mörk­uðum í borgum víða um heim, hvort sem horft til er Banda­ríkj­anna eða Evr­ópu. Það er hluti af veru­leika borg­ar­sam­fé­laga að vera með rót­gró­inn ­leigu­mark­að, sem oft er rek­inn af stórum fast­eigna­fé­lög­um, sem ýmist eru í eigu einka­fjár­festa, hins opin­bera (ríkis eða sveit­ar­fé­laga) eða stétt­ar­fé­laga. En reglu­verkið er mis­jafnt og aðstæður mis­mun­andi.

Leigu­heim­ila­kerfið var kynnt fyrir aðilum í bygg­ing­ar­iðn­aði á Grand hót­eli í vik­unni.

Gert er ráð fyrir því að þessar ódýru leig­u­í­­búð­ir verði 20 til 30 pró­­sentum ódýr­­ari en mark­aðs­verð á leig­u­­mark­aði er í dag, að því er fram kom í máli Eyglóar Harð­ar­dótt­ur, ráð­herra hús­næð­is­mála.

Með­al­tekjur og undir

Skil­yrði er fyrir því að íbúð­­irnar séu leigðar til­ ­fólks með með­­al­­tekjur og und­ir, en það má ekki segja íbúum upp leig­unni þó að tekjur heim­il­is­ins fari yfir hámarkið á meðan þeir eru íbúar þar. Tekju­­mörk­in ­fyrir ein­stak­l­ing eru ríf­­lega 395 þús­und krónur á mán­uði, en 554 þús­und ­fyrir pör.

Fyrir hvert barn hækka mörkin um tæp­­lega hund­rað ­þús­und krón­­ur. 

Íbúða­lána­­sjóður á að halda utan um þetta nýja ­kerfi, sem er ekki hluti af félags­­­lega hús­næð­is­­kerf­inu. Sjálfs­­eigna­­stofn­an­ir, sveit­­ar­­fé­lög og lög­­að­ilar munu geta reist ódýrar leig­u­í­­búðir í þessum til­­gangi og fengið 30% stofn­fram­lag frá ríki og sveit­­ar­­fé­lögum til þess. ­Ríkið mun styðja um 18% og sveit­­ar­­fé­lög 12%, og skil­yrði fyrir stuðn­­ingn­um verður að leigt sé út til fólks með með­­al­­tekjur eða lægri tekj­­ur.

Hver vinnur í lottó­inu?

Öll kerfi hafa sína kosti og galla, enda aðstæð­ur­ ­fólks mis­jafnar þegar kemur að skuld­bind­ingu á fast­eigna­mark­aði, hvort sem það er vegna kaupa eða leigu.

En Leigu­heim­ili eru með einn aug­ljósan ókost sem fróð­legt verður að sjá hvernig á að leysa þannig að sann­girni og jafn­ræði sé ­gætt. Það snýr að því, hvernig fólk verður valið til að búa í þessum nýju ­nið­ur­greiddu íbúð­um? Hóp­ur­inn sem fellur innan þeirra skil­yrða sem sett eru, er ­miklu stærri en svo að hann kom­ist í 2.300 íbúð­ir. Og margt bendir til þess að hóp­ur­inn stækki stöðugt, enda hefur ungt fólk setið hefur þegar kemur að bæt­ingu lífs­kjara og stór hluti þess á erfitt með að kom­ast inn á fast­eigna­mark­að.

Leigu­heim­ilin breyta heldur litlu sem engu fyr­ir­ ­mark­að­inn í heild, enda innan við tvö pró­sent af heild­ar­stærð hans, eins og ­staða mála er núna. Íbúða­fjöld­inn sem á að byggja upp er svip­aður fjöldi og þarf að byggja upp á hverju ári til að mæta nátt­úru­legri eft­ir­spurn á mark­aðnum á höf­uð­borg­svæð­inu, lík­lega heldur lægri. Sár vöntun er nú á litlum og ­með­al­stórum íbúð­um.

Talað er um í kynn­ingu á þessu íbúða­formi að um „­bylt­ingu“ sé að ræða á leigu­mark­aði, og má það til sanns vegar færa. En ein­gungis fyrir þá útvöldu sem fá að búa í íbúð­un­um. Þetta er ekki lítið eða létt­vægt atriði, heldur stórt og mik­ið.

Hvert er mark­miðið með aðgerð­inni til lengdar lit­ið? Ef það á að sækja fyr­ir­myndir á fast­eigna­mark­aði út fyrir land­stein­anna, þá er ­mik­il­vægt að skoða aðstæð­urnar í heild sem fyrir eru. Og hvernig úrræðin hafa orðið til, í hvaða sam­hengi, í hvað skipu­lags­að­stæðum

Það má færa sterk rök fyrir því að miklar breyt­ing­ar á fast­eigna­mark­aði á Íslandi, þar sem leigu­mark­aður er stækk­aður og styrktur á kostnað sér­eign­ar­stefnu, séu erf­iðar hér á landi.

Breytir litlu sem engu

Þessi ráða­gerð um að greiða niður 2.300 íbúðir af heild­inni dugar ekki til að breyta neinu sem heitið getur á fast­eigna­mark­að­i, og stuðlar ekki að meira jafn­vægi á fast­eigna­mark­aði. Hún gerir ekk­ert annað en að búa til aðstæður fyrir útvalda til að borga lága leigu. Á meðan mun­u ­þús­undir ein­stak­linga, einkum ungt fólk, horfa á í for­undran, og auð­vitað leita allra leiða til að kom­ast fram fyrir röð­ina og inn í íbúð­irn­ar. Þær veita meira fjár­hags­legt skjól en aðr­ar.

Það væri ósk­andi að stjórn­völd myndu nú horfast í augu við það, að aðgerðir sem gripið hefur verið til á fast­eigna­mark­aði, þar á meðal 80 millj­arða veð­hlut­falla­bæt­ing fólks – einkum eldra fólks á höf­uð­borg­ar­svæð­inu – hefur engin vanda­mál leyst eða leið­rétt. Það þarf meira til að breyta mark­aði sem er 6.300 millj­arðar króna sé mið tekið af fast­eigna­mat­i, og stækkar sífellt milli ára.

Mikil gróska í ferða­þjón­ustu hefur einnig haft ­tölu­verð áhrif, en um 3.000 íbúðir eru í útleigu fyrir ferða­menn mið­svæðis í Reykja­vík sem ann­ar­s væru á fast­eigna­mark­aðn­um. Reglur um 90 daga leigu íbúða á ári gætu breytt þess­ari þró­un, en tím­inn á þó eftir að leiða það í ljós. Reynslan erlendis frá­ er sú að erf­ið­lega hefur gengið að ná utan um nei­kvæð áhrif af Air­bnb og fleiri leigu­síð­um.

Eilífð leit að jafn­vægi

Jafn­vægi milli fram­boðs og eft­ir­spurn­ar, rétt og ­sam­ræmd stýr­ing skipu­lags á höf­uð­borg­ar­svæð­inu – sem hefur verið vega­mik­ið ­vanda­mál á svæð­inu í gegnum tíð­ina – er það eina sem stjórn­mála­menn ­geta gert til að skapa réttar aðstæður fyrir heil­brigðan fast­eigna­mark­að, þar ­sem val um búsetu­úr­ræði ræður ríkj­um.

Það er þó óþarfi að finna þessum aðgerðum allt til­ ­forráttu, enda er mark­miðið með þeim göf­ugt. Að koma þaki yfir þá sem þurfa sár­ast á því að halda. En það er ekki ósann­gjarnt að benda á að til að breyta hlutum til batn­að­ar, það er sjálfu gang­verk­inu á mark­aðn­um, þá þarf að stuðla að meira jafn­vægi til lengri tíma, lang­tíma­sýn í skipu­lagi og öðrum þáttum sem ýta undir stöð­ug­leika. Skamm­tíma­lækn­ingar eru góðar til síns brúks, en eins og orðið bendir til þá hafa þær tak­mörkuð áhrif. Þær duga skammt.

Skora á Almenna innheimtu ehf. að hætta innheimtu á ólöglegum lánum
Fyrir liggur að vextir á smálánum eru margfalt hærri en heimilt er samkvæmt lögum, en þrátt fyrir það eru lántakendur enn krafðir um endurgreiðslu á ólöglegum vöxtum af innheimtufyrirtækinu Almenn innheimta ehf..
Kjarninn 19. júlí 2019
Birna Lárusdóttir
Viljum við fara aftur á byrjunarreit?
Kjarninn 19. júlí 2019
Húsavík á kortið í alþjóðlegu strandhreinsunarátaki
Húsavík heimsækja árlega yfir 100 þúsund ferðamenn í þeim tilgangi að skoða hvali. Ferðaþjónustufyrirtæki á svæðinu sameinuðust í átaki í að hreins strandlengjuna, og vel tókst til.
Kjarninn 19. júlí 2019
Sjálfstæðisflokkur ekki mælst minni frá hruni – Miðjan í andstöðunni nú stærri en stjórnin
Fylgi Sjálfstæðisflokksins hefur ekki mælst lægra frá hruni, samanlagt fylgi ríkisstjórnarflokkanna hefur ekki mælst lægra á kjörtímabilinu og frjálslynda miðjublokkin er nú stærri en ríkisstjórnin.
Kjarninn 19. júlí 2019
Fylgi Miðflokks hærra en Vinstri grænna
Fylgi Miðflokksins eykst verulega á milli mánaða og mælist nú 14,4 prósent. Fylgi flokksins mælist nú hærra en bæði Vinstri grænna og Samfylkingarinnar.
Kjarninn 19. júlí 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Apple Pay og Enski Boltinn í boði fyrir alla
Kjarninn 19. júlí 2019
Þota ALC flogin til Evrópu
Bandaríska flugleigufélagið ALC hefur átt í deilum við Isavia um þotuna. Isavia vildi kyrrsetja vélina til að tryggja greiðslur upp í tveggja milljarða króna skuldir WOW air.
Kjarninn 19. júlí 2019
Friðrik Sophusson, stjórnarformaður Íslandsbanka og Brynjólfur Bjarnason, stjórnarformaður Arion banka.
Segir sameiningu Arion banka og Íslandsbanka geta borgað sig
Brynjólfur Bjarnason og Friðrik Sophusson, stjórnarformenn Íslandsbanka og Arion banka, telja að skoða ætti sameiningu bankanna ef slíkt myndi skila auknu hagræði og betri rekstri.
Kjarninn 19. júlí 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari
None