Auglýsing

Þau öfl sem standa fast­ast að baki Sjálf­stæð­is­flokkn­um, bæði innan hans og í þeim fjöl­miðlum sem draga mjög skýrt þann taum, reyna mjög grimmt að selja þann veru­leika að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn sé ótví­ræður eini sig­ur­veg­ari lið­inna kosn­inga og að þau 29 pró­sent atkvæða sem hann hafi náð séu skýr skila­boð um að allt sé á „réttri leið“, líkt og sagði í kosn­inga­her­ferð flokks­ins. Það sé forms­at­riði í ljósi kosn­inga­úr­slita að mynda rík­is­stjórn undir for­sæti Bjarna Bene­dikts­sonar sem fylgir fyrst og síð­ast stefnu Sjálf­stæð­is­flokks­ins og áhersl­um.

Það virð­ist fyrst og síð­ast tudda­tal til að reyna að kalla fram skiln­ing á aðstæðum sem á sér ekki margar stoðir í raun­veru­leik­an­um.  Síð­asta rík­is­stjórn kol­féll í kosn­ing­unum og flokk­arnir sem að henni stóðu fengu ein­ungis fjögur af hverjum tíu atkvæð­um. Það þýðir að 60 pró­sent þjóð­ar­innar kusu flokka með allt annan mat­seð­ill en óbreytt ástand. Og því fer fjarri að rík­is­stjórn með Sjálf­stæð­is­flokk­inn inn­an­borðs sé eina lausnin sem sé á borð­inu eins og er, þótt við­eig­andi hafi verið að leyfa honum fyrst að spreyta sig á myndun stjórn­ar.

Snúin staða

Staða Sjálf­stæð­is­flokks­ins er snún­ari en af er lát­ið. Flokk­ur­inn kyngdi ýmsum hug­sjónum í stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræðum við Fram­sókn­ar­flokk­inn árið 2013. Hann sam­þykkti til að mynda að ausa tugum millj­arða króna úr rík­is­sjóði til hluta þjóð­ar­innar í Leið­rétt­ing­unni. Það er aðgerð sem er gegn grund­vall­ar­stefnu Sjálf­stæð­is­flokks­ins í rík­is­fjár­málum sem snú­ast um hag­ræð­ingu, hömlur á útgjalda­vöxt, skyn­sam­lega nýt­ingu opin­berra fjár­muna og nið­ur­greiðslu skulda rík­is­sjóðs. Í tíð síð­ustu rík­is­stjórnar juk­ust gjöld rík­is­sjóðs líka um 130 millj­arða króna, eða um tæpan fjórð­ung í krónum talið. Það er ekki mik­ill Reagan­ismi í því.Flokk­ur­inn sam­þykkti auk þess að veita Fram­sókn­ar­flokknum for­sæt­is­ráðu­neytið þrátt fyrir að vera stærri en hann og umbar alla stórfurðu­legu ein­leiki Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­sonar úr þeim stóli allt þar til að hann þurfti að segja af sér.

Auglýsing

Nú eru hins vegar ekki á borð­inu kröfur um að gefa eftir hug­sjónir heldur hags­muni áhrifa­manna innan Sjálf­stæð­is­flokks­ins og margra kjós­enda hans. Þær snú­ast um breyt­ingar á sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­kerfum Íslands og ákvörð­un­ar­töku­rétt þjóðar varð­andi Evr­ópu­sam­bands­við­ræð­ur. Í þeim við­ræðum sem eru í gangi milli Sjálf­stæð­is­flokks ann­ars vegar og Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar hins veg­ar, verða þetta megin kröfur frjáls­lyndu miðju­flokk­anna. Og þeir munu vilja fara með þau ráðu­neyti sem geta hrint þessum breyt­ingum í fram­kvæmd, sér­stak­lega fjár­mála­ráðu­neytið og sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráðu­neyt­ið. Þetta eru breyt­ingar sem mæl­ast mjög illa fyr­ir, t.d. í hinum dreifðu byggðum þar sem sjáv­ar­út­vegur og land­bún­aður eru lífs­nauð­syn­legir atvinnu­veg­ir. Þar sækir Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hins vegar hryggjar­stykkið í fylgi sínu.

Ekki mikið svig­rúm fyrir mála­miðl­anir

Þótt Við­reisn og Björt fram­tíð virð­ist halda á öllum trompum – sem eini sjá­an­legi mögu­legi rík­is­stjórn­ar­mögu­leiki Sjálf­stæð­is­flokks – þá eru flokk­arnir hins vegar ekki í mjög góðri stöðu til að gera miklar mála­miðl­an­ir. Stefnu­skrá beggja flokka inni­heldur skýra kröfu um aukna gjald­töku fyrir afnot af sjáv­ar­út­vegsauð­lind­inni. Í stefnu­skrá Bjartrar fram­tíðar seg­ir: „Gjald fyrir afnot af sjáv­ar­auð­lindum er í mýflugu­mynd og hefur verið lækk­að[...]Það er full­kom­lega eðli­legt að hið opin­bera sæki sér umtals­verðar tekjur til þess­arar auð­linda­notk­un­ar“. Við­reisn vill að „tekið verði upp mark­aðstengt auð­linda­gjald í sjáv­ar­út­veg­i.“

Björt fram­tíð kaus einn flokka gegn búvöru­samn­ingum Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sóknar þegar þeir voru sam­þykktir við lok síð­asta kjör­tíma­bils. Vel má halda því fram að sú afstaða hafi haldið lífi í flokkn­um, sem hafði mælst í „pilsner­fylgi“ mán­uðum saman fyrir hana. Málið kom flokknum á kortið aftur og fylgi hans fór allt í einu að aukast. Í stefnu­skrá Bjartrar fram­tíðar er í raun lögð til þver­öfug stefna við þá sem nú er rekin í land­bún­aði og sér­stak­lega tekið fram að land­bún­að­ar­stefnan þurfi að taka til­lit til neyt­enda. Við­reisn er mjög nálægt Bjartri fram­tíð í þessum málum sam­kvæmt stefnu­skrá. Flokk­ur­inn vill að land­bún­aður verði venju­leg atvinnu­grein, að tollar og inn­flutn­ings­höft verði afnumin og að land­bún­aður stigi inn í sam­keppn­isum­hverfi.

Í Evr­ópu- og gjald­miðla­mál­um, sem eru að mörgu leyti sömu mál, er ekk­ert á milli Bjartrar fram­tíðar og Við­reisn­ar. Í stefnu­skrá fyrr­nefnda flokks­ins seg­ir: „Björt fram­tíð leggur áherslu á að landa góðum samn­ingi við ESB sem þjóðin getur eftir upp­lýsta umræðu, sam­þykkt í þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu. Þá opn­ast leið til gjald­mið­ils­sam­starfs við Evr­ópska seðla­bank­ann (ERM II), sem strax getur aukið stöð­ug­leika. Svo getum við tekið upp evru þegar skil­yrði skap­ast til þess.“

Við­reisn er bein­línis stofn­aður af hópi Evr­ópu­sinn­aðra Sjálf­stæð­is­manna sem urðu brjál­aðir þegar Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn sveik kosn­inga­lof­orð sitt um þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um áfram­hald við­ræðna við Evr­ópu­sam­band­ið. Í stefnu­skrá flokks­ins seg­ir: „Aðild að Evr­ópu­sam­band­inu fylgja margir kostir sem styrkja stöðu Íslands og efla hag­sæld. Þess vegna á að bera undir þjóð­ar­at­kvæði hvort ljúka eigi aðild­ar­við­ræðum við Evr­ópu­sam­band­ið. Við­reisn hvetur til þess að þeim við­ræðum verði haldið áfram og lokið með hag­felldum aðild­ar­samn­ingi, sem bor­inn verði undir þjóð­ina og farið að nið­ur­stöðum þeirrar atkvæða­greiðslu.“

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hefur sýnt það í verki, með varð­stöðu um hags­muni útgerða, með sam­þykkt og und­ir­ritun tíu ára búvöru­samn­inga og með því að draga umsókn að Evr­ópu­sam­band­inu til baka án þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu að flokk­ur­inn er í dag á algjör­lega önd­verðu meiði í þessum þremur mál­um. Það mætti segja að það væri póli­tískur ómögu­leiki að hann gefi eftir í þeim. Annað væru full­komin vöru­svik gagn­vart kjós­endum hans.

Það geta ekki allir unnið

Fari Við­reisn, sem stýrt er af frænda Bjarna Bene­dikts­sonar og að hluta til mönnuð af elítu­fólki með djúpar rætur í Sjálf­stæð­is­flokkn­um, í rík­is­stjórn með sínum gömlu félögum þá er eins gott að hinn nýi flokk­ur, sem náði í 10,5 pró­sent atkvæða frá frjáls­lyndum Íslend­ing­um, nái sínum helstu áherslum í gegn. Blind­ist flokk­ur­inn af gylli­boðum um völd og ráð­herra­stóla gegn því að fall­ast á moð­kenndan stjórn­ar­sátt­mála sem hægt verði að túlka á alla vegu eftir allra hent­ug­leika, er ljóst að kjós­endur hans munu upp­lifa flokk­inn sem vöru­svik.

Þeir kjós­endur komu nefni­lega fæstir frá Sjálf­stæð­is­flokkn­um, sam­kvæmt könnun sem Stöð 2 birti tveimur dögum fyrir kosn­ing­ar. Í henni kom fram að ein­ungis 8,3 pró­sent þeirra sem kusu Sjálf­stæð­is­flokk­inn 2013 ætl­uðu að kjósa Við­reisn í kosn­ing­unum síð­ustu helgi. Til sam­an­burðar ætl­uðu 17 pró­sent þeirra sem kusu Sam­fylk­ing­una að kjósa Við­reisn og 21,7 pró­sent kjós­enda Bjartrar fram­tíð­ar.

Björt fram­tíð stendur frammi fyrir sama vanda. Flokk­ur­inn sækir fylgi sitt ekki í sömu tjarnir og Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn. Hann náði inn á þing á bak­inu á afstöðu sinni gegn búvöru­samn­ingum og lof­orðum um umfangs­miklar kerf­is­breyt­ing­ar. Gefi Björt fram­tíð þau eftir til að kom­ast að kjöt­kötl­unum er nið­ur­staðan skýr: vöru­svik.

Það er því afar erfitt að sjá hvernig finna eigi lausn á þessum grund­vall­ar­mál­efn­um. Gefi Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn eftir mun hann ganga gegn stefnu sinni í risa­stórum mál­um. Gefi hinir tveir flokk­arnir eftir verður ljóst að kjós­endum þeirra muni finn­ast þeir sviknir illi­lega fyrir völd og stóla.

Á hlið­ar­lín­unni bíða Vinstri græn eftir að upp úr slitni svo þau fái tæki­færi til að mynda minni­hluta­stjórn frá miðju til vinstri, sem verður alveg jafn flókin og erfið í sam­an­hnoði og mun þurfa að treysta á Pírata til að lifa af. Þar er þegar búið að afgreiða mögu­leik­ann á sam­starfi við Sjálf­stæð­is­flokk­inn, að minnsta kosti í þess­ari lotu, sem ómögu­leika. Gegn­um­streym­is­-Fram­sókn­ar­flokk­ur, galop­inn í báða enda, þykir mun meira aðlandi kostur til að styrkja rík­is­stjórn undir for­sæti Katrínar Jak­obs­dóttur en stærsti flokkur lands­ins.

Það eru stórar ákvarð­anir fram undan í íslenskri póli­tík. Ákvarð­anir sem munu sann­ar­lega móta fram­tíð þeirra leið­toga sem fyrir flokk­unum fara og mögu­lega leggja suma þeirra nið­ur, gefi þeir of mikið eftir gagn­vart við­semj­endum sín­um.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Climate Strikes and Societal Responsibility
Kjarninn 22. október 2019
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Women in prison
Kjarninn 21. október 2019
Curio hlaut Nýsköpunarverðlaunin
Elliði Hreinsson er framkvæmdastjóri og stofnandi Curio.
Kjarninn 21. október 2019
Ef ég væri VG þá myndi ég láta mig hverfa
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, gagnrýndi stjórnvöld fyrir stefnuleysi í málefnum fjármálakerfisins og mögulega sölu á eignarhlutum í ríkisbönkunum.
Kjarninn 21. október 2019
Samkvæmisleikur að geta til um stefnu stjórnvalda í bankamálum
Oddný Harðardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, var málshefjandi umræðu um sölu á ríkisbönkunum. Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, minnti hana á að hún hefði mælt fyrir frumvarpi sem ráðherra um sölu á bönkum.
Kjarninn 21. október 2019
Jón Grétar Guðjónsson
Ekki láta góða kreppu fara til spillis – nýttu hana sem tækifæri
Kjarninn 21. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Það er ekki ósmekklegt að segja satt
Kjarninn 21. október 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson
„Sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál“
Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sést bregða fyrir í nýrri kvikmynd um Panamaskjölin og lögfræðistofuna Mossack Fonseca. Hann segir að eins og honum þyki það sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál þá verði myndinni vart breytt.
Kjarninn 21. október 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari
None