Alþjóðageirinn - Hver er staðan?

Auglýsing

Ég hef nýverið skrifað tvo pist­la, annan um þær sam­fé­lags­breyt­ingar sem sam­fé­lög heims­ins standa frammi fyrir sökum örra tækni­breyt­ing­ar og hinn um stöð­u ­mennt­unar á Íslandi sem er, miðað við tölur frá 2013, undir með­al­lagi OECD land­anna, bæði út frá mennt­un­ar­stigi og fjár­magni sem veitt er í mennt­un.

Ég ætla nú að beina sjónum mínum að þeim geira sem ég tel Ís­lend­inga eiga mesta inni­stæðu í þegar kemur að verð­mæta­sköpun fyrir blóm­legra ­mann­lífi og raun­veru­legum hag­vexti. En byrjum á skoða fyr­ir­bærið alþjóða­geiri.

Alþjóða­geir­inn er opinn

Undir alþjóða­geir­ann fellur öll sú starf­semi sem er ekki bundin við heima­mark­að, sam­keppn­is­vernd eða tak­mark­aðar nátt­úru­auð­lindir

Auglýsing
  1. Mark­aður er alþjóð­legur
  2. Starf­semin er ekki varin sam­keppni
  3. starf­semin byggir ekki á tak­mörk­uðum nátt­úru­auð­lindum

Með öðrum orð­um, alþjóða­geir­inn snýr að opnum við­skipt­u­m út­lend­inga við Ísland í almennri sam­keppni á heims­mark­aði.

Verð­mæta­sköpun knýr hag­vöxt, almenna vel­ferð og vel­sæld

Vilji sam­fé­lag búa við almenna vel­ferð og vel­sæld þarf aukna verð­mæta­sköp­un.  Þetta er und­ir­staða hag­vaxtar (ít­ar­legar hag­fræði­út­skýr­ingar á hag­vexti og hvernig hann getur orð­ið til öðru­vísi er hægt að kynna sér ann­ars stað­ar). Um þetta eru flestir sam­mála. Ef sam­fé­lag vill við­halda jákvæðum hag­vexti þarf að búa til það virði með ein­um eða öðrum hætti.

Í grófum dráttum má skipta hag­kerfi Íslands í þrjá flokka:

Gróf flokkun íslensks hagkerfis.

Stærð þeirra og eðli er mis­mun­andi eins og neð­an­greind ­mynd sýn­ir.

Stærð íslensks hagkerfi eftir grófri flokkun.



Fyrir til­stuðlan Við­skipta­ráðs Íslands hafa nokkrar grein­ing­ar verið gerðar á þessu umhverfi:

Ekki er annað hægt en að mæla með lestri á þessu efni.

Okkar stærstu útflutn­ings­greinar í dag, ferða­þjón­usta, orku­tengd fram­leiðsla og sjáv­ar­út­vegur byggja allar á auð­lind­um. Af þessum þrem­ur er ferða­þjón­ustan skal­an­leg­ust og á að öllum lík­indum enn með mestu vaxta­mögu­leik­ana. ­Með skal­an­leika á ég við að geir­inn á tæki­færi á að auka tekjur sínar hraðar en ­kostn­að, þ.e. auka fram­legð. Auð­lindir eru ekki óþrjót­andi og vaxta­mögu­leik­arn­ir þannig tak­mark­að­ir. Þetta þýðir að til að standa undir vexti hag­kerf­is­ins þarf að ­búa til nýjar útflutn­ings­tekj­ur. Í alþjóða­geir­anum blasir tæki­færið við okk­ur. Hann ­byggir á hug­viti og er þannig ekki tak­mark­aður á sömu for­sendum og vörur eða þjón­usta ­sem byggja á auð­lind­um. Áskor­an­irnar eru þó nægi­legar við að byggja upp og þró­a ­sterk fyr­ir­tæki sem eiga erindi á alþjóða­mark­að.

Ef við setjum þetta í tölu­legt sam­hengi og gefum okk­ur ­for­sendur um 3-4% hag­vöxt á næstu árum, þarf að auka útflutn­ings­tekjur um 1.000 millj­arða króna. Auð­linda­tengdu geir­arnir þrír munu halda áfram að vaxa en ekki nægi­lega mikið til að standa undir þeim tekj­um. Auð­vitað er þetta leikur að töl­u­m, en hug­mynda­fræðin stendur hvað það varðar að nýjar tekjur þarf að mynda til að standa undir hag­vexti.

Nauðsynlegur útflutningsvöxtur til að ná 4% hagvexti árið 2030.

Við þekkjum flest þau jákvæðu áhrif sem ferða­þjón­ust­an hefur haft á Ísland síð­ast­liðin ár. Að mestu leyti eru þar ytri þættir sem hafa haft áhrif, s.s. umfjöllun erlendra fjöl­miðla, hag­stætt gengi o.s.frv. Það er því á­huga­vert að leika sér með þá hugsun að hægt verði að byggja upp aðra öfl­uga starf­sem­i á Íslandi sem teng­ist alþjóða­geir­anum sem gæti haft veru­leg áhrif á tekju- og þekk­ing­ar­mynd­un og lífs­gæði í land­inu. Að byggja mark­visst upp fimmta útflutn­ings­tekju­póst­inn fyr­ir­ hag­kerfið Ísland.

Í grein­ingu Við­skipta­ráðs (sjá mynd 4) er prýð­is­góð sam­an­tekt á helstu for­send­um ­sam­keppn­is­hæfs alþjóða­geira. Hún er bæði fag­leg, tækni­leg og byggð á góðum gögn­um. Þar er bent á hvernig aðgengi að vinnu­afli, fjár­magni og mörk­uðum auk heil­brigðs ­reglu­verks og skatta skipta máli. Stjórn­völd og fyr­ir­tæki geta mótað þessa þætt­i að frá­taldri land­fræði­legri legu lands­ins. Það sem hins vegar mætti bæta við ­mynd­ina frá Við­skipta­ráði er mann­legi þátt­ur­inn.

Í því sam­hengi á ég við hvað stofn­endur fyr­ir­tækja og frum­kvöðl­ar telja að skipti mestu máli þegar kemur að því að byggja upp rekst­ur. Það kemur ekk­ert endi­lega á óvart að það eru ekki hag­fræði­stærð­irnar eða lágir skattar sem skipta þá mestu máli. Ein rann­sókn, gerð í Banda­ríkj­un­um, sýndi ótví­rætt for­gangs­röðun þeirra:

  1. Aðgangur að hæfu starfs­fólki og á svæði þar sem menntað og metn­að­ar­fullt fólk vill vera.
  2. Góður aðgangur að sam­göngu­neti (flug­vell­ir, veg­ir, hrað­braut­ir, lest­ir) og nálægð við við­skipta­vini og birgja.
  3. Hag­stæð leiga, fjöldi veit­inga­húsa, skól­ar, upp­lifun, góður staður að búa á.

Í hnot­skurn: Góður staður að búa á með aðgengi að næg­u og hæfu starfs­fólki auk góðs aðgengis að við­skipta­vinum og birgj­um.

Ég hef því kosið því að upp­færa mynd­ina góðu frá Við­skipta­ráð­i og bætti við einum dálki, Góð lífs­skil­yrði. Ég hef að auki stillt upp styrk­leik­um (grænn lit­ur) og veik­leikum (rauður lit­ur) Íslands eins og þeir horfa við mér.

Forsendur sterks og samkeppnishæfs alþjóðageira samkvæmt Viðskiptaráði (með viðbótum).

Að neðan má sjá lista sem ég tel end­ur­spegla styrk­leika og veik­leika Íslands þegar kemur að því að byggja upp sterkan alþjóða­geira. Í heild­ina er hægt að segja að góðar for­sendur séu fyrir því að á Íslandi verði hægt að byggja upp sterk­ari og fjöl­breytt­ari alþjóða­geira miðað við ofan­greint þó svo að ákveðnar hindr­anir séu í veg­in­um.

Kostn­að­ur vinnu­afls               

Enn sem komið er virð­ist Ísland vera sæmi­lega sam­keppn­is­hæft um laun. Stór­felld aukn­ing ferða­þjón­ustu hefur dregið til sín vinnu­afl og samn­ingar á vinnu­mark­aði hafa hins vegar hækkað laun nær nágranna­löndum okkar og við erum nú fyrir ofan með­al­tal. Styrk­ing ISK gagn­vart öðrum gjald­miðlum vegur jafn­framt á móti þessum styrk­leika

Heim­ild­ir: OECD 2015 – Heild­ar­tekjur í kaup­mátt­ar-­leið­réttum USD eftir löndum

Gæði vinnu­afls

Ísland er með lágt hlut­fall af tækni- og verk­fræði­mennt­uðu fólki í alþjóð­legu sam­hengi. Í rann­sókn­ar­starfi háskól­anna skorar Ísland lágt skv. Scimagoog Nat­ure Index að frá­skild­um heil­brigð­is- og jarð­vís­indumLítil sér­þekk­ing í alþjóð­legu sölu- og mark­aðs­starfi.

Heim­ild­ir: OECD, Scimago Journal, Nat­ure Index, Seed Iceland.

Mennta- og rann­sókn­ar­starf mætir þörfum fólks og atvinnu­lífs

Í alþjóð­legum sam­an­burði stöndum við ekki vel, þó svo að nýverið hafa aukn­ing orðið í sam­keppn­is­sjóði Rannís, s.s. Tækni­þró­un­ar­sjóði. Fáeinka­leyfi m.v. sam­an­burð­ar­þjóð­ir.

Heim­ild­ir: Hlut­fall GDP í R&D. Hlut­fall grunn­rann­sókna af rann­sóknum á háskóla­stigi.

Aðgengi að erlendu vinnu­afli (sér­fræð­ing­ar) er gott

Hér stöndum við ekki vel. Meiri­hluti þeirra sem flytur hingað erlendis frá sinn­ir lág- og mið­launa­störfum. For­senda upp­bygg­ingar alþjóða­geirans þarf að byggja fremur á fólki með sér­þekk­ingu og þ.a.l. hærri laun­uðum störf­um. Góð lífs­skil­yrði og vinna við hæfi eru hér for­senda. Nýlegar breyt­ingar um skatta­af­slátt erlendra sér­fræð­inga hjálpa þó til.

Heim­ild­ir: B.S. rit­gerð í hag­fræði, Sindri Hrafn Heim­is­son

Aðgengi að fjár­magni

Láns­fjár­magn: Hér er nægt fjár­magn til að lána, þó í ISK og þau kjör sem bjóð­ast eru ekki alþjóð­lega sam­keppn­is­hæf.

Hluta­fé: Aðgengi er ekki gott þó svo það hafi batnað með til­komu þriggja nýrra fram­taks­fjár­fest­inga­sjóða árið 2015. Tak­markað fjár­magn er í boði fyrir frum­kvöðla­fyr­ir­tæki og fjár­festum fylgja alla jafna hvorki sér­hæfð rekstr­ar­þekk­ing né sterk alþjóð­leg tengsl.

Heim­ild­ir: Ef við gefum okkur 3,0% álag banka ofan á stýri­vexti í helstu OECD lönd­um, má sjá almennan fjár­magns­kostnað fyr­ir­tækja

Reglu­verk og skattar

Ísland er prýði­lega sam­keppn­is­hæft hér, s.s. skattaí­viln­anir vegna þró­un­ar­starfs og launa erlendra sér­fræð­inga, hvati til fjár­fest­inga í óskráðum fyr­ir­tækj­um, breyt­ing á skatt­lagn­ingu kaup­rétta, lágur tekju- og fjár­magnstekju­skattur á fyr­ir­tæki og ein­föld­un árs­reikn­inga­skila fyrir lítil fyr­ir­tæki. Margt gott hefur átt sér stað á sl. árum. Við­skipta­ráð hefur þó bent á hvað mætti mögu­lega betur fara. Reglu­verk byggir á EES og er þannig sam­bæri­legt við nágranna­lönd. Raf­ræn stjórn­sýsla og ein­fald­leiki í við­skiptum er fram­úr­skar­andi á alþjóð­legan mæli­kvarða, t.d. raf­ræn skil­ríki.

Heim­ild­ir: Alþing­i. Til­tölu­lega lág skatt­byrði ein­stak­linga. Lág­ur tekju­skattur fyr­ir­tækjaHilmar Veigar Pét­urs­son, for­stjóri CCP um breyt­ingar á reglu­verki

Aðgengi að mörk­uðum

Land­fræði­leg lega verður alltaf hindrun þó svo að milli­ríkja- og tolla­samn­ingar standi fyr­ir­tækjum ekki fyrir þrif­um.

Góð lífs­skil­yrði

Ísland stendur vel að flestu leyti á alla alþjóð­lega mæli­kvarða um lífs­gæði. Aðgengi að leigu­hús­næði er þó ábóta­vant eins og sakir standa. Aðgangur fólks að menntun og heil­brigð­is­þjón­ustu er fram­úr­skar­andi á alþjóð­legan mæli­kvarða. Útlend­ingar lýsa Íslend­ingum sem vina­legum en þó lok­uðum en að ein­falt sé að eiga sam­skipti við þá. All­flestir Íslend­ingar geta tjáð sig á öðru tungu­máli en íslensku.

Heim­ild­ir: Mesti launa­jöfn­uður í OECD. Hæsta atvinnu­þátt­taka kvennaEitt lægsta atvinnu­leysi í OECD. Mest atvinnu- eða náms­þátt­taka ungs fólks. Erum með ham­ingju­söm­ustu þjóðum og hefur einna mestu lífs­fyll­inguBúum við bestu mögu­legu nátt­úru­gæði.

Við­horf

Stjórn­völd – Mörg góð skref hafa verið stigin á síð­ustu árum til stuðn­ings alþjóða­geir­an­um. Vel­vilji er til staðar en skrefin hafa verið tekin í þá átt  að koma okkur á sam­bæri­legan stað og nágranna­löndin (e. react­i­ve) fremur en að reyna að tryggja að við séum í fremstu röð (e. proact­i­ve) og enn síður að skapa til­tekna sér­stöðu. Stöð­ug­leiki í formi færri og færri grund­vall­ar­breyt­inga á t.d. skatt­kerfi eða ytri aðstæð­um, skapar vissu fjár­festa og alþjóða­sam­fé­lags­ins.

Sam­fé­lagið – Íslend­ingar eru skap­andi  og vilja gjarnan vinna hjá sjálfum sér ef kostur er á. Fjöldi lít­illa og með­al­stórra fyr­ir­tækja sýnir það.





Höf­undur er for­stöðu­maður nýsköp­un­ar­mála hjá Arion banka. Þetta er fyrri grein af tveim­ur, en greinin birt­ist einnig á vef­svæði höf­undar.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ketill Sigurjónsson
Sífellt ódýrari vindorka í Hörpu
Kjarninn 11. nóvember 2019
Samherji sendir yfirlýsingu vegna yfirvofandi umfjöllunar RÚV
Útgerðarfyrirtækið Samherji hefur sent frá sér yfirlýsingu, vegna yfirvofandi umfjöllunar RÚV.
Kjarninn 11. nóvember 2019
Magnús Halldórsson
Brjálæðið og enn of stór til að falla
Kjarninn 11. nóvember 2019
28 milljónir í launakostnað ólöglegu Landsréttardómaranna
Laun þriggja þeirra fjögurra dómara við Landsrétt, sem mega ekki dæma eftir að Mannréttindadómstóll Evrópu sagði skipan þeirra ólögmæta, kalla á 28 milljón króna viðbótarútgjöld ríkissjóðs.
Kjarninn 11. nóvember 2019
Allt að tólf mánaða bið eftir sálfræðiviðtali fyrir börn
Mik­ill munur er á biðtíma eftir tíma með sálfræðing eftir lands­hlut­um. Á Suðurlandi getur biðin eftir tíma verið allt að tíu mánuðir en hjá geðheilsuteymum höfuðborgarsvæðisins er ekki bið eftir sálfræðiþjónustu.
Kjarninn 11. nóvember 2019
Hraðhleðslustöðvum fjölgar um 40 prósent
Orkusjóður hefur úthlutað styrkjum til uppsetningar 43 nýrra hraðhleðslustöðva vítt og breitt um landið. Ísland er í öðru sæti í heiminum hvað varðar hlutfall rafbíla og tengiltvinnbíla af fjölda nýskráðra bifreiða.
Kjarninn 11. nóvember 2019
Róbert Wessman
Róbert Wessman stækkar hlut sinn í Sýn
Félög sem Róbert Wessman fer með yfirráð yfir eiga nú 7,64 prósent hlut í fjar­skipta- og fjöl­miðla­fé­laginu Sýn.
Kjarninn 11. nóvember 2019
Miðflokkurinn birti þessa mynd á meðan að málþófið stóð yfir.
Málþóf Miðflokksins og annað annríki kostaði 40 milljónir
Málþóf í vor gerði það að verkum að yfirvinna starfsmanna Alþingis í tengslum við þingsalinn var tvöfalt meiri en vanalega. Álagið var álíka mikið hjá þeim sem starfa á nefndarsviði. Afleiðingin var óvæntur kostnaður upp á tugi milljóna.
Kjarninn 11. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None