#mannréttindi

Við höfum rétt á að lifa – og deyja

Ingrid Kuhlman

Þann 12. jan­úar kl. 19.30-21.30 verður hald­inn opinn fundur um dán­ar­að­stoð í sal FÍ í Mörk­inni 6.  Dag­inn eftir 13. jan­úar kl. 17-19 end­ur­tökum við leik­inn í Lions­salnum á Akur­eyri. Að fund­unum stendur áhuga­hópur um dán­ar­að­stoð en mark­miðið með þeim er að stuðla að opinni, upp­byggi­legri og víð­tækri umræðu í sam­fé­lag­inu. Fram­sögu­maður er Hol­lend­ing­ur­inn Rob Jonquire en hann er læknir og fram­kvæmda­stjóri hol­lensku sam­tak­anna “Right to Die” (NVVE). Hann var í for­ystu í bar­átt­unni fyrir sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétti fólks í Hollandi við setn­ingu laga um dán­ar­að­stoð árið 2001. Rob sinnir einnig starfi fram­kvæmda­stjóra World Feder­ation of Right to Die Soci­eties.

 Pabbi minn, Anton Kuhlman, var einn af þeim fyrstu sem fékk ósk sína um dán­ar­að­stoð upp­fyllta á lög­legan hátt, aðeins 11 dögum eftir að lög um það tóku gildi í Hollandi þann 1. apríl 2002. Hann greind­ist með heila­æxli vorið 1999 sem þrýsti á taugar sem ollu lömun í and­lit­inu og jafn­framt miklum verkj­um. Æxlið var þannig stað­sett að ekki reynd­ist unnt að fjar­lægja það. Við tóku tvær mjög erf­iðar geisla­með­ferðir sem reynd­ust gagn­lausar því æxlið hélt áfram að stækka. Lækn­arnir sögðu þá að ekk­ert væri hægt að gera til að bjarga lífi hans og bata­horfur væru eng­ar.

Pabba hrak­aði síðan stöðugt, hann missti kraft­inn í hand- og fót­leggj­um, jafn­væg­is­skynið varð slæmt og hann var með mik­inn höf­uð­verk. Um pásk­ana 2002 fékk hann háan hita. Talið var að hann væri með lungna­bólgu en það reynd­ist ekki rétt. Hann var fyrir löngu hættur að geta borðað fasta fæðu og fékk hana því ein­ungis í fljót­andi formi. Geisla­með­ferð­irnar höfðu eyði­lagt barka­lok­una með þeim afleið­ingum að hann gat ekki kyngt og því fór allt sem hann drakk beint ofan í lungun en ein­kennin lýstu sér eins og lungna­bólga. Pabbi hafði misst 20-25 kg og var orð­inn aðeins 50 kg undir það síð­asta. Hann gat ekki lengur drukk­ið, aðeins bleytt tung­una í vatni því um leið og eitt­hvað fór niður hóstaði hann því upp aft­ur. Hann hafði fengið mor­fín í 6-7 vikur en það lin­aði ekki kval­irnar í höfð­inu og eyr­anu sem virt­ust óbæri­legar og ómann­eskju­leg­ar. Hann var algjör­lega rúm­liggj­andi og þurfti aðstoð við allar athafn­ir. Hans heitasta ósk var að fá að deyja með reisn­.  

Auglýsing

Pabbi var fylg­is­maður lag­anna um dán­ar­að­stoð og þegar þau tóku gildi í Hollandi þann 1. apríl 2002 kall­aði hann á heim­il­is­lækn­inn. Hann sagð­ist vera búinn að gera upp líf sitt, búinn að kveðja alla, vera sáttur og hrein­lega geta ekki meir. Það var eng­inn ágrein­ingur um ákvörðun hans. Við virtum hana.

Mik­il­vægt er að taka fram að skil­yrðin sem þarf að upp­fylla fyrir dán­ar­að­stoð eru mjög ströng. Það er langt frá því að hægt sé að panta sér dán­ar­að­stoð í Hollandi vegna þess eins að maður sé leiður á líf­inu. Sjúk­lingur þarf að vera hald­inn ólækn­andi sjúk­dómi, hafa gert líf­skrá eða gera lífs­skrá og vera þá með fullu ráði og ræn­u,  og óbæri­lega verki sem ekki er hægt að lina. Ósk hans þarf að vera vel ígrunduð og lík­am­legt og and­legt ástand hans  að vera vottað af tveimur lækn­um, yfir­leitt heim­il­is­lækni eða sér­fræði­lækni og öðrum óháðum lækni. Læknir þarf síðan að skila skýrslu þegar dán­ar­að­stoð hefur farið fram til þar til skip­aðrar nefndar sem fer yfir hvort að rétt og eðli­lega hafi verið staðið að fram­kvæmd­inni og lög­unum fylgt í hvít­vetna. Mis­brestur á því getur varðað lög og rétt­inda­missi. 

Næstu daga tók við und­ir­bún­ingur dauða­stund­ar­inn­ar. Óháður læknir vitj­aði pabba og kann­aði vilja hans og and­lega getu til þess að taka svo afdrifa­ríka ákvörð­un, sem og lík­am­legt ástand. Lækn­ir­inn vott­aði að hann félli undir lög­boðin skil­yrði sem heim­il­uðu dán­ar­að­stoð.

Síðan rann dán­ar­dag­ur­inn upp. Við vorum öll með­vituð um að þetta væri kveðju­stundin og við vorum hjá pabba allan tím­ann. Við upp­lifðum dán­ar­stund­ina mjög fal­lega og and­látið frið­sælt. Við spil­uðum ljúfa og rólega tón­list eftir írsku hljóm­sveit­ina Enya. Pabbi var búin að biðja okkur um að skála fyrir sér eftir á, sem við og gerð­um. Hann var sáttur og við vorum sátt. Hann dó í því umhverfi sem hann vildi og á þann hátt sem hann vildi.

Hver ein­stak­lingur hefur frelsi til að lifa, því hljótum við öll að hafa sama frelsi til að deyja. Hvers­konar líf er það að bíða kval­inn eftir dauð­anum - vit­andi það að það er eng­inn von um bata? 

Ég hvet alla áhuga­sama um dán­ar­að­stoð til að mæta á fund­ina og fræð­ast um dán­ar­að­stoð.

Morgunpósturinn berst til þín á hverjum degi
Meira úr Kjarnanum