Auglýsing

Skýrsla um skipt­ingu Leið­rétt­ing­ar­inn­ar, 72,2 millj­arða króna milli­færslu úr rík­is­sjóði til hluta lands­manna, var loks­ins birt í gær. Fyrri upp­lýs­ingar um aðgerð­ina höfðu ein­ungis sýnt skipt­ingu hennar milli þeirra hópa sem hana þáðu, ekki á milli allrar þjóð­ar­inn­ar. 19 mán­uðir eru síðan að beðið var um skýrsl­una á Alþingi. Víta­vert er að skýrslan hafi ekki verið birt á síð­asta kjör­tíma­bili, svo kjós­endur gætu tekið afstöðu til þessa verkn­aðar út frá áhrifum hans á þjóð­ina.

Skýrslan, sem er ein­ungis átta blað­síð­ur, er til skamm­ar. Í henni eru settar fram allskyns rétt­læt­ingar á aðgerð­inni og skipt­ingu fjár­ins sem eiga ekk­ert erindi í plagg sem þetta og þeir sem skrifa hana velja hvaða upp­lýs­ingar almenn­ingur fær um skipt­ing­una og hverjar hann fær ekki. Flest svör eru til að mynda sett fram með gröf­um, ekki töl­um, sem ómögu­legt er með fullri vissu að lesa úr hvernig Leið­rétt­ingin skipt­ist milli allra tekju- og eign­ar­hópa.

Þrátt fyrir góðan vilja skýrslu­höf­unda tekst þó ekki að fela sam­fé­lags­legt órétt­læti aðgerð­ar­innar með gröfum og rétt­læt­ing­ar­texta. Í skýrsl­unni kemur nefni­lega fram að þau tíu pró­sent Íslend­inga sem höfðu hæstu launin árið 2014 fengu tæp­lega 30 pró­sent upp­hæð­ar­innar sem ráð­stafað var úr rík­is­sjóði, eða um 22 millj­arða króna. Um er að ræða rúm­lega 20 þús­und ein­stak­linga og sam­skatt­aðra sem höfðu að með­al­tali 21,6 millj­ónir króna í tekjur á árinu 2014. Skýrslan sýnir einnig að sá helm­ingur Íslend­inga sem þiggur hæstu launin fékk 86 pró­sent af 72,2 millj­örðum króna en sá helm­ingur sem þénar minna en hinn fékk 14 pró­sent. Því er end­an­lega stað­fest að tekju­háir fengu nán­ast alla Leið­rétt­ing­una en tekju­litlir lítið sem ekk­ert.

Auglýsing

Þegar eigna­staða er skoðuð er þjóð­hags­lega nið­ur­staðan enn meira slá­andi. Enn reyna skýrslu­höf­undar að leyna upp­lýs­ingum með því að birta bara valdar hlut­falls­tölur og gröf en ýmis­legt er hægt að sjá út úr henni þrátt fyrir það. Fram kemur að þeir rúm­lega 20 þús­und fram­telj­endur sem áttu mestar eignir (meðal hrein eign í hópnum er 82,6 millj­ónir króna) fengu 9,6 millj­arða króna í leið­rétt­ingu á hús­næð­is­lánum sín­um.

Eig­endur millj­arða leið­réttir

Við skulum skoða þennan hóp aðeins bet­ur. Þ.e. rík­ustu tíund þjóð­ar­innar eftir tekj­um. Kjarn­inn greindi frá því októ­ber að frá árinu 2010 og fram til loka árs 2015 hafi hrein eign þeirrar tíundar lands­manna sem á mestar eignir auk­ist um 527,4 millj­arða króna. Ef þessi tíund hefði ekki verið „leið­rétt“ þá hefði sú eign­ar­aukn­ing ein­ungis verið 505,5 millj­arðar króna. Bara á árinu 2015 hækk­aði hrein eign þessa hóps um 185 millj­arða króna. Alls fór 43 pró­sent af allri nýrri hreinni eign til þessa hóps á árinu 2015.

Á sama tíma og þessi rúm­lega 20 þús­und manna hópur átti hreina eign - þ.e. eignir eftir að skuldir höfðu verið dregnar frá - upp á 1.880 millj­arða króna skuld­aði fátæk­ari helm­ingur þjóð­ar­innar sem hafði tekjur í fyrra - rúm­lega 100 þús­und manns - 211 millj­arða króna umfram eignir sín­ar. Þessi tíund átti 64 pró­sent af öllum eignum þjóð­ar­innar í lok árs 2015.

Það þarf að end­ur­taka það að þessi hóp­ur, sem átti hreina eign upp á 1.880 millj­arða króna í lok árs 2015, fékk 22 millj­arða króna gef­ins úr rík­is­sjóði vegna þess að það varð verð­bólgu­skot á Íslandi árin 2008 og 2009.

Fast­eigna­verð hækkað langt umfram verð­bólgu

Leið­rétt­ingin hafði marg­þætt áhrif utan þess að færa bara pen­inga til ríks fólks. Hún átti þátt í því að orsaka ruðn­ings­á­hrif á fast­eigna­mark­aði sem hefur leitt af sér þá stöðu að í dag hefur fast­eigna­verð á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hækkað um 68 pró­sent frá miðju ári 2010 og fram­boð hús­næðis á hverjum tíma er ein­ungis um þriðj­ungur af því sem talið er eðli­legt miðað við stærð mark­að­ar­ins. Vísi­tala neyslu­verðs, sem mælir verð­bólgu, hefur hækkað um 36 pró­sent frá hruni og fram til des­em­ber 2016. Hækkun fast­eigna­verðs hefur því verið langt umfram verð­bólgu. Þeir sem voru „leið­rétt­ir“ fengu því bæði að borða kök­una og eiga hana. Þ.e. þeir fengu skaða­bætur úr rík­is­sjóði fyrir tjón sem þeir urðu ekki fyr­ir, og njóta síðan mik­illar hækk­unar á fast­eigna­verð sem orðið hefur á síð­ustu árum, meðal ann­ars vegna leið­rétt­ing­ar­inn­ar. Þessi hópur hefur hagn­ast gríð­ar­lega vegna Leið­rétt­ing­ar­inn­ar.

Eftir sitja þeir sem eiga lítið eða ekk­ert og þeir sem hafa mjög lágar tekj­ur. Aðstæður þeirra hafa versnað mjög á und­an­förnum árum. Leigu­verð hefur hækkað um 60 pró­sent frá byrjun árs 2011 og fram­boð á þeim mark­aði er nán­ast ekk­ert, vegna þess að hluti íbúða sem voru þar áður er í útleigu til ferða­manna og hinn hlut­inn er í eigu aðila sem græða bæði á hækk­andi leigu­verði og hækk­andi eign­ar­verði.

Þjóð­ar­skömm stjórn­mála­manna

Leið­rétt­ingin er þjóð­ar­skömm. Sú afstaða byggir ekki á ólund, öfund eða almennu stuð­leysi. Hún snýst ekk­ert um vinstri eða hægri, heldur hróp­legt órétt­læti.

72,2 millj­arðar króna voru teknir úr rík­is­sjóði og milli­færðir til hluta þjóð­ar­innar – að stærstum hluta þeirra sem áttu eða þén­uðu mest – í stað þess að not­ast í sam­neysl­una. Tvennt gerð­ist við þetta: ríkir urðu rík­ari og aðstæður yngri lands­manna, eigna­lít­illa eða tekju­lágra til að koma þaki yfir höf­uðið versnuðu til muna. Leið­rétt­ingin var ömur­leg milli­færsla á fé til að borga fyrir kosn­inga­sigur Fram­sókn­ar­flokks­ins vorið 2013, með vit­und og ábyrgð Sjálf­stæð­is­flokks­ins sem kvitt­aði upp á órétt­lætið gegn því að kom­ast í rík­is­stjórn, og gegn betri vit­und.

Full­yrð­ingar ábyrgð­ar­manna um að þetta fé hafi ekki runnið úr rík­is­sjóði eru rang­ar. Banka­skattar voru hækk­aðir og pen­ingar teknir úr slita­búum og af bönkum inn í rík­is­sjóð. Þetta eru pen­ingar sem hefðu hvort eð er ratað til rík­is­sjóðs í ljósi þess að greiðslu­jöfn­uður hefði ekki heim­ilað erlendum kröfu­höfum að fara með þá úr landi þegar samið var við þá um útgöngu. Og banka­skattur er ekk­ert frá­brugðin öðrum skött­um. Þ.e. hann er tekju­öfl­un­ar­leið fyrir rík­is­sjóð og rík­is­stjórnin ákveður síðan hvernig þeim tekjum er var­ið. Rík­is­stjórn Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­sonar ákvað að verja 72,2 millj­örðum í Leið­rétt­ing­una. Þess má geta að rík­is­sjóður er enn að inn­heimta banka­skatt en notar tekj­urnar af honum í eitt­hvað allt annað en milli­færslur til eigna­fólks. 

Nú þegar losun hafta stendur yfir og Ísland er að feta sig aftur út í alþjóð­leik­ann þá munum við ekki njóta verndar hafta lengur til að halda niðri verð­bólgu. Hún gæti rokið upp skyndi­lega og óvænt líkt og hún hefur svo oft áður gert í hag­sögu okk­ar. Í ljósi þess að verð­tryggð lán hafa verið mun hag­stæð­ari hér­lendis á und­an­förnum árum en óverð­tryggð þá hafa Íslend­ingar nær ein­vörð­ungu tekið þau síð­ustu miss­er­in.

Og hvað á þá að gera næst þegar verð­bólga fer yfir verð­bólgu­mark­mið og hækkar höf­uð­stól verð­tryggðu lán­anna? Á þá að leið­rétta aft­ur? Hið hrika­lega for­dæmi liggur að minnsta kosti fyr­ir.

Við okkur blasa afleið­ing­arn­ar.

Lars Larsen
„Go´daw, jeg hedder Lars Larsen, jeg har et godt tilbud“
Danski milljónamæringurinn Lars Lar­sen lést á heim­ili sínu í síðustu viku, 71 árs að aldri. Hann var á meðal auðugustu manna í Danmörku og jafnframt þeirra þekktustu. Kjarninn rifjar hér upp sögu hans.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Árni Már Jensson
Að lesa milli línanna
Kjarninn 25. ágúst 2019
Guðrún Margrét Jóhannsdóttir
„Að hanna er eins og að anda með heilanum“
Guðrún Margrét Jóhannsdóttir safnar nú fyrir nýrri hönnun á Karolina Fund.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Matthildur Björnsdóttir
Af hverju eru goðsagnir takmarkandi?
Kjarninn 25. ágúst 2019
Ólafur Ísleifsson, þingmaður Miðflokksins, spurði um innstæðutryggingar.
Um 83 prósent innstæðna í íslenskum bönkum voru tryggðar um áramót
Tryggingasjóður innstæðueigenda tryggir um 83 prósent af þeim 1.707 milljörðum króna sem geymdir voru á íslenskum bankareikningum í lok síðasta árs. Samt voru bara 38 milljarðar króna í sjóðnum.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Benedikt Jóhannesson
Styrmir gegn Styrmi – Frumkvöðull í einkavæðingu orkufyrirtækja
Kjarninn 25. ágúst 2019
Donald Trump, forseti Bandaríkjanna.
Trump um Trump frá Trump til Trump
Bandarískir ráðamenn reyna nú hvað þeir geta að bæta fyrir geðvonskutíst og eftiráskýringar Bandaríkjaforseta um aflýsingu Danmerkurferðar sinnar. Ástæðuna sagði forsetinn þá að danski forsætisráðherrann vildi ekki ræða hugmynd hans um kaup á Grænlandi.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Listi yfir þjónustugjöld bankanna skólabókardæmi um fákeppni
Gylfi Zoega segir að það sé ekki hægt að nota ódýrt kort í innanlandsviðskiptum hérlendis vegna þess að það myndi minnka hagnað bankanna.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari
None