Höfrungahlaup elítunnar

Karp um kaup og kjör hjá stjórnendum hins opinbera er áberandi þessi misserin.

Auglýsing

Elíta opin­berra starfs­manna hefur að und­an­förnu fengið miklar hækk­anir á laun­um, eftir ákvörðun kjara­ráðs þar um, og voru þær síð­ustu - upp á nokkur hund­ruð þús­und á mán­uði í sumum til­vikum - kunn­gjörðar á dög­un­um. Í til­felli sumra stjórn­enda hjá rík­inu þá voru laun hækkuð mikið aft­ur­virkt, og fá stjórn­end­urnir því ein­greiðslu úr rík­is­sjóði upp á nokkrar millj­ónir króna. 

Launa­hækk­un­in, í einni ákvörð­un, nemur allt að 20 pró­sent­um. Stundum meira.

Gagn­rýni á þessar ákvarð­anir hefur verið sýni­leg og á fullan rétt á sér.

Auglýsing

Það er ekki þannig að kjara­ráði hafi borið laga­leg skylda til þess að hækka launin eins og það hefur ákveðið að und­an­förn­u. 

Kjara­ráð hefur með ákvörð­unum sínum að und­an­förnu sýnt ein­kenni­legt hátta­lag við ákvarð­an­ir. Svo virð­ist sem það túlki 8. grein um ráðið með þeim hætti, að það þurfi að sam­ræma öll laun strax, þar sem mögu­lega megi túlka ábyrgð­ina svip­aða eða eins milli þeirra emb­ætta sem ráðið þarf að ákvarða launin í. 

Í 8. grein­inni seg­ir: „Við úrlausn mála skal kjara­ráð gæta inn­byrðis sam­ræmis í starfs­kjörum þeim sem það ákveður og að þau séu á hverjum tíma í sam­ræmi við laun í þjóð­fé­lag­inu hjá þeim sem sam­bæri­legir geta talist með til­liti til starfa og ábyrgð­ar.“

Þessi grein gerir kjara­ráði, að taka til­lit til þeirra áhrifa sem ákvarð­anir ráðs­ins geta haft á gang efna­hags­mála á hverjum tíma. Tíma­setn­ing­arnar á hækk­un­um, og svo einnig hvernig þær koma fram, eru mik­il­vægt atriði þessu sam­hengi.

Engin þörf er á því að hækka laun strax eða aft­ur­virkt um tugi pró­senta, þar sem slíkt er ekki í sam­ræmi við þróun launa hjá fólk­inu á gólf­inu. Þarna þarf ráðið að passa sig, og hefur rétti­lega verið bent á það, að með þessu móti sé verið að hafa nei­kvæð áhrif á kjara­við­ræður almennt á vinnu­mark­aði. Gagn­rýnin hefur komið frá verka­lýðs­hreyf­ing­unni, atvinnu­rek­end­um, stétt­ar­fé­lögum hins opin­bera og sveit­ar­fé­lög­um, svo eitt­hvað sé nefnt.

Magnar upp hag­sveiflur

Þetta verk­lag leiðir til svo­kall­aðs höfr­unga­hlaups í launa­þró­un, sem getur í versta falli magnað upp hag­sveifl­ur, með til­heyr­andi skaða fyrir efna­hags­lífið og hag­stjórn­ina. Þá eru laun hækkuð mikið í einu, með til­heyr­andi snöggum kostn­að­ar­breyt­ingum í rekstri.

Jafn­vel þó hag­töl­urnar hafi sjaldan eða aldrei litið betur út - ekki síst vegna þess hvernig unnið hefur verið úr neyð­ar­lög­unum og fjár­magns­höftum í kjöl­far hruns­ins - þá er engu að síður hættu­legt að stunda höfr­unga­hlaupið í launa­þró­un. Ísland er örríki með aðeins 200 þús­und manna vinnu­markað og nýjar tölur Hag­stofu Íslands sýna glögg­lega að þessi miss­erin er inn­flutn­ingur á lág­launa­störfum í ferða­þjón­ustu og bygg­ing­ar­iðn­aði í miklum blóma, á meðan útflutn­ingur eða stöðnun er í ýmsum öðrum geirum þekk­ing­ar­iðn­að­ar, til dæmis í hlið­ar­greinum sjáv­ar­út­vegs þar sem störfum hefur fækkað um 600 á einu ári.  

Sé horft til launa­þró­unar á fyrsta árs­fjórð­ungi í fyrra og sama tíma á þessu ári, þá hafa laun hækkað um sex pró­sent á almenna mark­aðnum og 8,4 pró­sent hjá hinu opin­bera, að því er fram kemur í hag­sjá Lands­bank­ans í dag.

Launa­kjör opin­berra starfs­manna eru nú meðal þeirra bestu sem þekkj­ast í ver­öld­inni og er styrkur krón­unnar gagn­vart helstu við­skipta­myntum þar helsta breytan sem horfa þarf til. Eins og oft áður, þá eru sveiflur krón­unnar til þess fallnar að breyta birt­ing­ar­mynd hag­kerf­is­ins gagn­vart umheim­in­um.

Ef þetta hátta­lag við ákvörðun launa, sem kjara­ráð hefur við­haft að und­an­förnu, ætti að vera leið­ar­stefið í kom­andi kjara­við­ræðum þá gæti það leitt til erf­ið­leika og gert hag­stjórn­ina erf­ið­ari.

Ríkið verður að bera ábyrgð

Árið 2015, þegar miklar deilur ein­kenndu kjara­við­ræður á vinnu­mark­aði, þá sagði Bjarni Bene­dikts­son, þáver­andi fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, að ríkið myndi ekki taka ábyrgð á „höfr­unga­hlaupi“ launa­hækk­ana.

Nú þegar hann er orð­inn for­sæt­is­ráð­herra verður hann að við­ur­kenna, að ríkið getur ekki annað en tekið ábyrgð á höfr­unga­hlaup­inu, því það sjálft er það sem við­heldur þeirri aðferða­fræði í kjara­við­ræð­u­m. Á meðan svo er, þá er eðli­legt að aðrar stéttir á mark­aði - fólkið á gólf­inu þar á meðal - horfi til elítu ríks­ins og spyrji: Hvers vegna fáum við þetta ekki líka?

Meira úr sama flokkiLeiðari