#efnahagsmál

Höfrungahlaup elítunnar

Karp um kaup og kjör hjá stjórnendum hins opinbera er áberandi þessi misserin.

Elíta opin­berra starfs­manna hefur að und­an­förnu fengið miklar hækk­anir á laun­um, eftir ákvörðun kjara­ráðs þar um, og voru þær síð­ustu - upp á nokkur hund­ruð þús­und á mán­uði í sumum til­vikum - kunn­gjörðar á dög­un­um. Í til­felli sumra stjórn­enda hjá rík­inu þá voru laun hækkuð mikið aft­ur­virkt, og fá stjórn­end­urnir því ein­greiðslu úr rík­is­sjóði upp á nokkrar millj­ónir króna. 

Launa­hækk­un­in, í einni ákvörð­un, nemur allt að 20 pró­sent­um. Stundum meira.

Gagn­rýni á þessar ákvarð­anir hefur verið sýni­leg og á fullan rétt á sér.

Auglýsing

Það er ekki þannig að kjara­ráði hafi borið laga­leg skylda til þess að hækka launin eins og það hefur ákveðið að und­an­förn­u. 

Kjara­ráð hefur með ákvörð­unum sínum að und­an­förnu sýnt ein­kenni­legt hátta­lag við ákvarð­an­ir. Svo virð­ist sem það túlki 8. grein um ráðið með þeim hætti, að það þurfi að sam­ræma öll laun strax, þar sem mögu­lega megi túlka ábyrgð­ina svip­aða eða eins milli þeirra emb­ætta sem ráðið þarf að ákvarða launin í. 

Í 8. grein­inni seg­ir: „Við úrlausn mála skal kjara­ráð gæta inn­byrðis sam­ræmis í starfs­kjörum þeim sem það ákveður og að þau séu á hverjum tíma í sam­ræmi við laun í þjóð­fé­lag­inu hjá þeim sem sam­bæri­legir geta talist með til­liti til starfa og ábyrgð­ar.“

Þessi grein gerir kjara­ráði, að taka til­lit til þeirra áhrifa sem ákvarð­anir ráðs­ins geta haft á gang efna­hags­mála á hverjum tíma. Tíma­setn­ing­arnar á hækk­un­um, og svo einnig hvernig þær koma fram, eru mik­il­vægt atriði þessu sam­hengi.

Engin þörf er á því að hækka laun strax eða aft­ur­virkt um tugi pró­senta, þar sem slíkt er ekki í sam­ræmi við þróun launa hjá fólk­inu á gólf­inu. Þarna þarf ráðið að passa sig, og hefur rétti­lega verið bent á það, að með þessu móti sé verið að hafa nei­kvæð áhrif á kjara­við­ræður almennt á vinnu­mark­aði. Gagn­rýnin hefur komið frá verka­lýðs­hreyf­ing­unni, atvinnu­rek­end­um, stétt­ar­fé­lögum hins opin­bera og sveit­ar­fé­lög­um, svo eitt­hvað sé nefnt.

Magnar upp hag­sveiflur

Þetta verk­lag leiðir til svo­kall­aðs höfr­unga­hlaups í launa­þró­un, sem getur í versta falli magnað upp hag­sveifl­ur, með til­heyr­andi skaða fyrir efna­hags­lífið og hag­stjórn­ina. Þá eru laun hækkuð mikið í einu, með til­heyr­andi snöggum kostn­að­ar­breyt­ingum í rekstri.

Jafn­vel þó hag­töl­urnar hafi sjaldan eða aldrei litið betur út - ekki síst vegna þess hvernig unnið hefur verið úr neyð­ar­lög­unum og fjár­magns­höftum í kjöl­far hruns­ins - þá er engu að síður hættu­legt að stunda höfr­unga­hlaupið í launa­þró­un. Ísland er örríki með aðeins 200 þús­und manna vinnu­markað og nýjar tölur Hag­stofu Íslands sýna glögg­lega að þessi miss­erin er inn­flutn­ingur á lág­launa­störfum í ferða­þjón­ustu og bygg­ing­ar­iðn­aði í miklum blóma, á meðan útflutn­ingur eða stöðnun er í ýmsum öðrum geirum þekk­ing­ar­iðn­að­ar, til dæmis í hlið­ar­greinum sjáv­ar­út­vegs þar sem störfum hefur fækkað um 600 á einu ári.  

Sé horft til launa­þró­unar á fyrsta árs­fjórð­ungi í fyrra og sama tíma á þessu ári, þá hafa laun hækkað um sex pró­sent á almenna mark­aðnum og 8,4 pró­sent hjá hinu opin­bera, að því er fram kemur í hag­sjá Lands­bank­ans í dag.

Launa­kjör opin­berra starfs­manna eru nú meðal þeirra bestu sem þekkj­ast í ver­öld­inni og er styrkur krón­unnar gagn­vart helstu við­skipta­myntum þar helsta breytan sem horfa þarf til. Eins og oft áður, þá eru sveiflur krón­unnar til þess fallnar að breyta birt­ing­ar­mynd hag­kerf­is­ins gagn­vart umheim­in­um.

Ef þetta hátta­lag við ákvörðun launa, sem kjara­ráð hefur við­haft að und­an­förnu, ætti að vera leið­ar­stefið í kom­andi kjara­við­ræðum þá gæti það leitt til erf­ið­leika og gert hag­stjórn­ina erf­ið­ari.

Ríkið verður að bera ábyrgð

Árið 2015, þegar miklar deilur ein­kenndu kjara­við­ræður á vinnu­mark­aði, þá sagði Bjarni Bene­dikts­son, þáver­andi fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, að ríkið myndi ekki taka ábyrgð á „höfr­unga­hlaupi“ launa­hækk­ana.

Nú þegar hann er orð­inn for­sæt­is­ráð­herra verður hann að við­ur­kenna, að ríkið getur ekki annað en tekið ábyrgð á höfr­unga­hlaup­inu, því það sjálft er það sem við­heldur þeirri aðferða­fræði í kjara­við­ræð­u­m. Á meðan svo er, þá er eðli­legt að aðrar stéttir á mark­aði - fólkið á gólf­inu þar á meðal - horfi til elítu ríks­ins og spyrji: Hvers vegna fáum við þetta ekki líka?

Viltu styrkja sjálfstæða íslenska fjölmiðlun?
Lesendur Kjarnans geta kosið að greiða fast mánaðarlegt framlag til fjölmiðilsins til að efla starfsemi hans enn frekar. Markmiðið er upplýstari, gagnrýnni og málefnalegri umræða. Hjálpið okkur við að ná því markmiði með því að ganga til liðs við Kjarnasamfélagið.
Meira úr sama flokkiLeiðari