Höfrungahlaup elítunnar

Karp um kaup og kjör hjá stjórnendum hins opinbera er áberandi þessi misserin.

Auglýsing

Elíta opin­berra starfs­manna hefur að und­an­förnu fengið miklar hækk­anir á laun­um, eftir ákvörðun kjara­ráðs þar um, og voru þær síð­ustu - upp á nokkur hund­ruð þús­und á mán­uði í sumum til­vikum - kunn­gjörðar á dög­un­um. Í til­felli sumra stjórn­enda hjá rík­inu þá voru laun hækkuð mikið aft­ur­virkt, og fá stjórn­end­urnir því ein­greiðslu úr rík­is­sjóði upp á nokkrar millj­ónir króna. 

Launa­hækk­un­in, í einni ákvörð­un, nemur allt að 20 pró­sent­um. Stundum meira.

Gagn­rýni á þessar ákvarð­anir hefur verið sýni­leg og á fullan rétt á sér.

Auglýsing

Það er ekki þannig að kjara­ráði hafi borið laga­leg skylda til þess að hækka launin eins og það hefur ákveðið að und­an­förn­u. 

Kjara­ráð hefur með ákvörð­unum sínum að und­an­förnu sýnt ein­kenni­legt hátta­lag við ákvarð­an­ir. Svo virð­ist sem það túlki 8. grein um ráðið með þeim hætti, að það þurfi að sam­ræma öll laun strax, þar sem mögu­lega megi túlka ábyrgð­ina svip­aða eða eins milli þeirra emb­ætta sem ráðið þarf að ákvarða launin í. 

Í 8. grein­inni seg­ir: „Við úrlausn mála skal kjara­ráð gæta inn­byrðis sam­ræmis í starfs­kjörum þeim sem það ákveður og að þau séu á hverjum tíma í sam­ræmi við laun í þjóð­fé­lag­inu hjá þeim sem sam­bæri­legir geta talist með til­liti til starfa og ábyrgð­ar.“

Þessi grein gerir kjara­ráði, að taka til­lit til þeirra áhrifa sem ákvarð­anir ráðs­ins geta haft á gang efna­hags­mála á hverjum tíma. Tíma­setn­ing­arnar á hækk­un­um, og svo einnig hvernig þær koma fram, eru mik­il­vægt atriði þessu sam­hengi.

Engin þörf er á því að hækka laun strax eða aft­ur­virkt um tugi pró­senta, þar sem slíkt er ekki í sam­ræmi við þróun launa hjá fólk­inu á gólf­inu. Þarna þarf ráðið að passa sig, og hefur rétti­lega verið bent á það, að með þessu móti sé verið að hafa nei­kvæð áhrif á kjara­við­ræður almennt á vinnu­mark­aði. Gagn­rýnin hefur komið frá verka­lýðs­hreyf­ing­unni, atvinnu­rek­end­um, stétt­ar­fé­lögum hins opin­bera og sveit­ar­fé­lög­um, svo eitt­hvað sé nefnt.

Magnar upp hag­sveiflur

Þetta verk­lag leiðir til svo­kall­aðs höfr­unga­hlaups í launa­þró­un, sem getur í versta falli magnað upp hag­sveifl­ur, með til­heyr­andi skaða fyrir efna­hags­lífið og hag­stjórn­ina. Þá eru laun hækkuð mikið í einu, með til­heyr­andi snöggum kostn­að­ar­breyt­ingum í rekstri.

Jafn­vel þó hag­töl­urnar hafi sjaldan eða aldrei litið betur út - ekki síst vegna þess hvernig unnið hefur verið úr neyð­ar­lög­unum og fjár­magns­höftum í kjöl­far hruns­ins - þá er engu að síður hættu­legt að stunda höfr­unga­hlaupið í launa­þró­un. Ísland er örríki með aðeins 200 þús­und manna vinnu­markað og nýjar tölur Hag­stofu Íslands sýna glögg­lega að þessi miss­erin er inn­flutn­ingur á lág­launa­störfum í ferða­þjón­ustu og bygg­ing­ar­iðn­aði í miklum blóma, á meðan útflutn­ingur eða stöðnun er í ýmsum öðrum geirum þekk­ing­ar­iðn­að­ar, til dæmis í hlið­ar­greinum sjáv­ar­út­vegs þar sem störfum hefur fækkað um 600 á einu ári.  

Sé horft til launa­þró­unar á fyrsta árs­fjórð­ungi í fyrra og sama tíma á þessu ári, þá hafa laun hækkað um sex pró­sent á almenna mark­aðnum og 8,4 pró­sent hjá hinu opin­bera, að því er fram kemur í hag­sjá Lands­bank­ans í dag.

Launa­kjör opin­berra starfs­manna eru nú meðal þeirra bestu sem þekkj­ast í ver­öld­inni og er styrkur krón­unnar gagn­vart helstu við­skipta­myntum þar helsta breytan sem horfa þarf til. Eins og oft áður, þá eru sveiflur krón­unnar til þess fallnar að breyta birt­ing­ar­mynd hag­kerf­is­ins gagn­vart umheim­in­um.

Ef þetta hátta­lag við ákvörðun launa, sem kjara­ráð hefur við­haft að und­an­förnu, ætti að vera leið­ar­stefið í kom­andi kjara­við­ræðum þá gæti það leitt til erf­ið­leika og gert hag­stjórn­ina erf­ið­ari.

Ríkið verður að bera ábyrgð

Árið 2015, þegar miklar deilur ein­kenndu kjara­við­ræður á vinnu­mark­aði, þá sagði Bjarni Bene­dikts­son, þáver­andi fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, að ríkið myndi ekki taka ábyrgð á „höfr­unga­hlaupi“ launa­hækk­ana.

Nú þegar hann er orð­inn for­sæt­is­ráð­herra verður hann að við­ur­kenna, að ríkið getur ekki annað en tekið ábyrgð á höfr­unga­hlaup­inu, því það sjálft er það sem við­heldur þeirri aðferða­fræði í kjara­við­ræð­u­m. Á meðan svo er, þá er eðli­legt að aðrar stéttir á mark­aði - fólkið á gólf­inu þar á meðal - horfi til elítu ríks­ins og spyrji: Hvers vegna fáum við þetta ekki líka?

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Guðmundur Hrafn Arngrímsson og Yngvi Ómar Sighvatsson
Kúgaða fólkið!
Kjarninn 1. desember 2021
Þórunn Sveinbjarnardóttir þingmaður Samfylkingar verður formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.
Þórunn eini nefndarformaður stjórnarandstöðunnar
Sjálfstæðisflokkurinn fer með formennsku í þremur af átta fastanefndum þingsins, Framsókn tveimur og VG tveimur. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir verður formaður fjárlaganefndar, eins og Vinstri græn gáfu reyndar óvart út á mánudag.
Kjarninn 1. desember 2021
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Fyrsta sendiráð Íslands í Asíu
Kjarninn 1. desember 2021
Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra kynnti fjárlagafrumvarpið sitt fyrir næsta ár í gær.
Útgjöld vegna barnabóta lækka
Ekki er gert ráð fyrir auknum útgjöldum ríkisins til barnabóta á næsta ári, þrátt fyrir að fjárhæðir þeirra til hvers einstaklings hækki og skerðingarmörk verði færð ofar. Áætluð útgjöld eru 11 prósentum minni en þau voru í fyrra.
Kjarninn 1. desember 2021
Hreinn Loftsson, lögmaður og annar aðstoðarmaður innanríkisráðherra.
Hreinn Loftsson hættir sem aðstoðarmaður Áslaugar Örnu og ræður sig til Jóns
Jón Gunnarsson tók við sem innanríkisráðherra á sunnudag hefur ákveðið að ráða fyrrverandi aðstoðarmann forvera síns í starfi, Hrein Loftsson, sem aðstoðarmann sinn.
Kjarninn 1. desember 2021
Í samfélaginu á Stöðvarfirði eru ekki allir sáttir með fyrirhugaða útgáfu rekstarleyfis til laxeldis gegnt bæjarstæðinu.
Rúmur fjórðungur íbúa á Stöðvarfirði leggst gegn fyrirhuguðu laxeldi
Matvælastofnun fékk á dögunum sendar undirskriftir um 50 íbúa á Stöðvarfirði sem mótmæla því að Fiskeldi Austfjarða fái útgefið rekstrarleyfi fyrir 7.000 tonna laxeldi í firðinum. Íbúar eru efins um að mörg störf verði til á Stöðvarfirði vegna eldisins.
Kjarninn 1. desember 2021
Þórður Snær Júlíusson
Ríkisstjórn þeirra sem vilja stjórna, ekki leiða
Kjarninn 1. desember 2021
Milljarðar gætu ratað úr fyrirtæki í eigu borgarinnar í ríkissjóð vegna afleiðusamninga við Glitni
Orkuveita Reykjavíkur vildi ekki gera upp afleiðusamninga við Glitni HoldCo vegna þess að hún taldi að félagið hefði framselt samninganna til ríkissjóðs og að það hefði þegar fengið bætur fyrir afglöp endurskoðenda í sátt við PwC.
Kjarninn 1. desember 2021
Meira úr sama flokkiLeiðari