Gagnsæi og alþjóðageirinn

Staða efnahagsmála er sterk um þessar mundir. Þörf er á því að draga fram betur stöðuna hjá þeim, þar sem áhætturnar eru mestar.

Auglýsing

Í nýrri þjóð­hags­spá Hag­stofu Íslands er gert ráð fyrir því að áfram­hald verði á kröft­ugu hag­vaxt­ar­skeiði næstu fimm árin. Á þessu ári er gert ráð fyrir um 5 pró­sent hag­vexti og síðan um 2,5 til 3 pró­sent á ári næstu fimm ár.

Gangi spáin eftir verður áfram­hald á þeirri þróun sem verið hef­ur, þar sem ferða­þjón­ustan knýr áfram mik­inn hag­vöxt og veldur ruðn­ings­á­hrifum á ýmsa aðra geira.

Mikið upp­bygg­ing­ar­á­tak er framundan á hús­næð­is­mark­aði, og spá grein­end­ur, nú síð­ast hjá Íslands­banka, því að eigna­verð muni halda áfram að hækka mikið í alþjóð­legum sam­an­burði, eða um 20 pró­sent á þessu ári, 12 pró­sent á því næsta og 5 pró­sent árið þar á eft­ir.

Auglýsing

Á flesta mæli­kvarða er staða efna­hags­mála á Íslandi góð, verð­bólga er lág, skuldir rík­is­ins hafa lækkað - ekki síst eftir stutt en árang­urs­mikið skeið Bene­dikts Jóhann­es­sonar í stóli fjár­mála­ráð­herra - og atvinnu­leysi er lítið sem ekk­ert, eða 2,7 til 3 pró­sent.

Hvar leyn­ast því hætt­urn­ar?

Einkum tvö atriði finnst mér þörf á því að nefna.

I. Fyrir utan hið aug­ljósa, sem er að spennan verði of mikil í hag­kerf­inu og að það endi með snöggri nið­ur­sveiflu, þá þarf að huga betur að einu atriði, að mínu mati.

Það er að tryggja gott upp­lýs­inga­flæði úr flug­iðn­að­inum vegna kerf­is­á­hætt­unnar sem mynd­ast hefur með auknum umsvifum Kefla­vík­ur­flug­vallar og flug­fé­lag­anna, einkum Icelandair og WOW Air sé horft til íslenskra félaga sér­stak­lega.

Á þriggja mán­aða fresti, jafn­vel örar, ætti að skylda flug­fé­lögin og Kefla­vík­ur­flug­völl til að birta nákvæmar upp­lýs­ingar um rekstur og fleira, til að allir geta glöggvað sig á stöð­unni sem næst raun­tíma. Um 99 pró­sent af gjald­eyr­is­tekjum ferða­þjón­ust­unnar koma í gegnum flug­völl­inn, og full þörf á því að fylgj­ast vel með.

Bara til að setja hlut­ina í sam­hengi, þá getur gjald­þrot eða fall flug­fé­lags, jafn­gilt því að þurrka upp gjald­eyr­is­tekjur vegna þorsk­stofns­ins. Bara 1, 2 og 3. Og það sem verra er, þá er það þannig með flug­iðn­að­inn að það er engin þol­in­mæði fyrir rekstr­ar­vanda þar sem alþjóð­leg hefð er fyrir því að stöðva strax rekstur flug­fé­laga sem ekki geta staðið við skuld­bind­ingar sín­ar. 

Far­þegar verða þá stranda­glópar, eins og nýlegt dæmi um fall Mon­arch flug­fé­lags­ins í Bret­landi sýn­ir. Þá þurfti breska ríkið að koma til bjargar og koma far­þegum á leið­ar­enda, tugum þús­unda vítt og breitt um heim­inn. Þessu getur fylgt orð­spors­á­hætta fyrir lítið land eins og Ísland. Það má ekki van­meta þessa þætti.

Gagn­sæi er gott aðhald og vegna þess hversu mikið álag er á flug­fé­lög­unum og Kefla­vík­ur­flug­velli þá er þetta sjálf­sögð krafa. Það hefur verið verið ánægju­legt að fylgj­ast með WOW Air og Icelandair vaxa og dafna, og sinna þessum fjölda ferða­manna sem koma til lands­ins, en til fram­tíðar litið ætti ekki að van­meta neinar áhætt­ur. Flug­iðn­aður er þekktur af miklum sveiflum og áhætt­um.

II. Þekk­ing­ar­iðn­að­ur­inn á Íslandi glímir nú við erf­ið­leika, að mörgu leyti, ekki síst vegna sterks raun­gengis krón­unn­ar. Þetta eru kunn­ug­legir erf­ið­leik­ar. Kostn­aður hefur rokið upp í krón­um, meðal ann­ars vegna launa­hækk­ana, en á sama tíma fást færri krónur fyrir erlendar tekjur og því verður fram­legðin minni. Sjáv­ar­út­veg­ur­inn er að sjálf­sögðu þarna undir líka og öll hlið­ar­á­hrif sömu­leið­is. 

Nýleg dæmi af sam­drætti og breyt­ingum - þar sem styrk­ing­arfasi krón­unnar skiptir máli - má telja til. Össur ákvað nýlega að færa 50 störf frá Íslandi til Mexíkó. CCP sagði upp 30 manns á Íslandi og tugum erlend­is, og hægt og hljótt eru mörg fyr­ir­tæki að leita leiða til að halda sam­keppn­is­hæfni við erf­iðar aðstæð­ur.

Í stuttu máli þá er þekk­ing­ar­iðn­aður í land­inu - þar sem verð­mæt störf sem byggja á alþjóð­legri þekk­ingu eru undir - í varn­ar­bar­átt­u. 

Við skulum ekki gleyma okkur í veisl­unni í þetta skipt­ið, þó staðan sé góð. Ýmis­legt má bæta og það þarf að fylgj­ast vel með því hvernig okkar mögn­uð­ustu alþjóð­legu fyr­ir­tæki munu takast á við þetta sterka raun­gengi, ef það er komið til að vera, eins og flestar spár núna gera ráð fyr­ir. Það má líka efast um þær spár í ljósi hag­sög­unn­ar.

Meira úr sama flokkiLeiðari