Auglýsing

Fátt er mik­il­væg­ara en að eiga heim­ili. Þrátt fyrir for­dæma­laust efna­hags­legt góð­æri á und­an­förnum árum er staðan samt sem áður sú að fjöl­margir Íslend­ingar glíma við þá stöðu að eiga annað hvort ekki í nein hús að venda, eða þurfa að lifa við mikið óör­yggi á leigu­mark­aði. Tugir manna búa til að mynda á tjald­svæð­um. Þetta fólk á nær enga mögu­leika á að kaupa sér hús­næði. Verð á slíkt á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hefur hækkað um 94 pró­sent á sjö árum. Verðið síð­ustu tvö ár hefur hækkað langt umfram kaup­mátt­ar­aukn­ingu.

Flest lág­tekju­fólk sem kemst þó í hús­næði leigir slíkt. Nær eng­inn er á leigu­mark­aði vegna þess að hann langar til þess. Á Hús­næð­is­þingi sem vel­ferð­ar­ráðu­neytið og Íbúða­lána­sjóður boð­uðu til í októ­ber kom fram að 80 pró­sent leigj­enda vilji kaupa sér íbúð. 57 pró­sent sögð­ust vera á leigu­mark­aði af nauð­syn. Þar kom líka fram að þriðji hver leigj­andi borgar meira en helm­ing af ráð­stöf­un­ar­tekjum sínum í leigu og að fáir tekju­lágir leigj­endur geti safnað sér nokkru spari­fé.

Alls eru 17 pró­sent heim­ila á Íslandi á leigu­mark­aði. Leigu­verð hefur sam­tals hækkað um 75-80 pró­sent frá því í byrjun árs 2011. Á sama tíma hefur hið opin­bera varið lægra hlut­falli af lands­fram­leiðslu í hús­næð­is­stuðn­ing en það hefur gert að með­al­tali síð­ast­liðin 15 ár. Til að ná með­al­tal­inu vantar um fimm millj­arða króna árlega upp á. Og ofan á það fóru 90 pró­­­sent þeirra vaxta­­­bóta sem greiddar voru út í fyrra til efna­­­meiri helm­ings þjóð­­­ar­inn­­­ar.

Auglýsing

Af hverju er þetta svona? Og hefur þetta alltaf verið svona? Svarið við því er nei. Ára­tugum saman var rekið á Íslandi félags­legt hús­næð­is­kerfi. Það óx mest á níunda og tíunda ára­tug síð­ustu ald­ar. Innan þess gat tekju­lágt fólk bæði keypt eða leigt hús­næði á verði sem það réði við.

Þeir sem keyptu gátu tekið félags­leg lán. Þau voru þannig að vextir á þeim voru lægri, láns­tím­inn lengri og veitt voru hærri lán sem hlut­fall af kostn­aði íbúð­ar. Þetta kerfi gerði það að verkum að lág­tekju­fólk átti mun auð­veld­ara með að eign­ast þak yfir höf­uð­ið. Árið 1998 voru félags­legar íbúðir á land­inu alls 11.044 tals­ins.

Rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks, sem mynduð var eftir alþing­is­kosn­ingar vorið 1995, boð­aði í mál­efna­samn­ingi veru­legar breyt­ingar á hús­næð­is­mál­um. Í þeim fólst m.a. að leggja niður Hús­næð­is­stofnun rík­is­ins, fyrri lán­veit­ingum í félags­legum til­gangi var hætt og öll lána­starf­semi Bygg­inga­sjóðs verka­manna var aflögð.

Það þýddi að þeir sem voru í félags­lega kerf­inu voru allir komnir inn í almenna kerf­ið. Þurftu að taka lán á sömu kjörum og aðrir sem þar voru en höfðu meira á milli hand­anna og keppa við þá um tak­markað magn leigu­í­búða.

Þessi póli­tíska ákvörðun gerði það að verkum að eft­ir­spurn eftir íbúðum til kaups og leigu á almenna mark­aðnum jókst marg­falt á einni nóttu. Þegar eft­ir­spurnin varð síðan mun meiri en fram­boðið eftir hrun­ið, vegna sam­dráttar í bygg­ingu íbúða árum saman og svo ferða­manna­sprengju, skap­að­ist síðan neyð­ar­á­stand sem bitnar fyrst og síð­ast á fátæk­ustu íbúum þessa lands.

Um síð­ustu ára­mót voru félags­legar íbúðir á Íslandi rúm­lega helm­ingi færri en þær voru þegar kerfið var afnu­mið, eða 5.065 tals­ins. Til við­bótar reka Félags­bú­stað­ir, Búseti, Félags­stofnun stúd­enta, Bygg­inga­fé­lag Náms­manna og Öryrkja­banda­lag Íslands sam­tals nokkur þús­und íbúð­ir. Þessar íbúðir eru fjarri því nægj­an­lega margar og það er póli­tísk ákvörðun að þeim hafi ekki fjölgað meira.

Því fer fjarri að þetta nægi til að takast á við þann vanda sem nú er til stað­ar. Þess vegna er unnið að því að stand­setja neyð­ar­hús­næði í Víði­nesi. Þess vegna býr fólk á tjald­svæð­um.

Og það er þjóð­ar­skömm.

Origo selur hlut í Tempo fyrir 4,3 milljarða
Söluhagnaður Origo er um þrír milljarðar og hækkar virði eftirstandandi hlutar félagsins í Tempo um tvo milljarða í bókum félagsins.
Kjarninn 19. nóvember 2018
Bjarni Már Júlíusson
Bjarni Már: Uppsögn mín úr starfi framkvæmdastjóra óverðskulduð og meiðandi
Fyrrverandi framkvæmdastjóri Orku náttúrunnar segist hafa fengið kaldar kveðjur eftir 6 ára farsæl störf í þágu OR og Orku náttúrunnar.
Kjarninn 19. nóvember 2018
Uppsögn Áslaugar Thelmu talin réttmæt
Uppsögn Áslaugar Thelmu Einarsdóttur, fyrrverandi forstöðumanns Orku Náttúrunnar, var réttmæt að mati innri endurskoðunar Reykjavíkurborgar.
Kjarninn 19. nóvember 2018
Öll 12 mánaða gömul börn eiga að fá tryggt leikskólapláss fyrir lok 2023
Reykjavíkurborg ætlar að ráðast í 5,2 milljarða króna fjárfestingu á næstu fimm árum til að fjölga leikskólaplássum um 700-750. Nýir leikskólar verða meðal annars byggðir. Framkvæmdirnar eiga að brúa bilið milli fæðingarorlofs og leikskólavistar.
Kjarninn 19. nóvember 2018
Íslendingar henda fjórfalt meira rusli í klósettið en Svíar
Alþjóðlegi klósettdagurinn er í dag, 19. nóvember, og er þema ársins 2018 salernislausnir í anda náttúrunnar, samkvæmt Sameinuðu þjóðunum.
Kjarninn 19. nóvember 2018
Ari Skúlason
Hvernig kostnaði við einkavæðingu er velt á bankagjaldkera
Kjarninn 19. nóvember 2018
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Norræn félagsfræði
Kjarninn 19. nóvember 2018
Valdimar Ármann, forstjóri GAMMA.
Kvika kaupir GAMMA - Kaupverðið lækkað umtalsvert frá því í júní
Kaupverð Kviku á GAMMA hefur lækkað mikið frá því að viljayfirlýsing um kaupin var undirrituð í júní. Hluti kaupverðsins er greiddur með hlutdeildarskírteinum í sjóðum GAMMA.
Kjarninn 19. nóvember 2018
Meira úr sama flokkiLeiðari