Auglýsing

Fátt er mik­il­væg­ara en að eiga heim­ili. Þrátt fyrir for­dæma­laust efna­hags­legt góð­æri á und­an­förnum árum er staðan samt sem áður sú að fjöl­margir Íslend­ingar glíma við þá stöðu að eiga annað hvort ekki í nein hús að venda, eða þurfa að lifa við mikið óör­yggi á leigu­mark­aði. Tugir manna búa til að mynda á tjald­svæð­um. Þetta fólk á nær enga mögu­leika á að kaupa sér hús­næði. Verð á slíkt á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hefur hækkað um 94 pró­sent á sjö árum. Verðið síð­ustu tvö ár hefur hækkað langt umfram kaup­mátt­ar­aukn­ingu.

Flest lág­tekju­fólk sem kemst þó í hús­næði leigir slíkt. Nær eng­inn er á leigu­mark­aði vegna þess að hann langar til þess. Á Hús­næð­is­þingi sem vel­ferð­ar­ráðu­neytið og Íbúða­lána­sjóður boð­uðu til í októ­ber kom fram að 80 pró­sent leigj­enda vilji kaupa sér íbúð. 57 pró­sent sögð­ust vera á leigu­mark­aði af nauð­syn. Þar kom líka fram að þriðji hver leigj­andi borgar meira en helm­ing af ráð­stöf­un­ar­tekjum sínum í leigu og að fáir tekju­lágir leigj­endur geti safnað sér nokkru spari­fé.

Alls eru 17 pró­sent heim­ila á Íslandi á leigu­mark­aði. Leigu­verð hefur sam­tals hækkað um 75-80 pró­sent frá því í byrjun árs 2011. Á sama tíma hefur hið opin­bera varið lægra hlut­falli af lands­fram­leiðslu í hús­næð­is­stuðn­ing en það hefur gert að með­al­tali síð­ast­liðin 15 ár. Til að ná með­al­tal­inu vantar um fimm millj­arða króna árlega upp á. Og ofan á það fóru 90 pró­­­sent þeirra vaxta­­­bóta sem greiddar voru út í fyrra til efna­­­meiri helm­ings þjóð­­­ar­inn­­­ar.

Auglýsing

Af hverju er þetta svona? Og hefur þetta alltaf verið svona? Svarið við því er nei. Ára­tugum saman var rekið á Íslandi félags­legt hús­næð­is­kerfi. Það óx mest á níunda og tíunda ára­tug síð­ustu ald­ar. Innan þess gat tekju­lágt fólk bæði keypt eða leigt hús­næði á verði sem það réði við.

Þeir sem keyptu gátu tekið félags­leg lán. Þau voru þannig að vextir á þeim voru lægri, láns­tím­inn lengri og veitt voru hærri lán sem hlut­fall af kostn­aði íbúð­ar. Þetta kerfi gerði það að verkum að lág­tekju­fólk átti mun auð­veld­ara með að eign­ast þak yfir höf­uð­ið. Árið 1998 voru félags­legar íbúðir á land­inu alls 11.044 tals­ins.

Rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks, sem mynduð var eftir alþing­is­kosn­ingar vorið 1995, boð­aði í mál­efna­samn­ingi veru­legar breyt­ingar á hús­næð­is­mál­um. Í þeim fólst m.a. að leggja niður Hús­næð­is­stofnun rík­is­ins, fyrri lán­veit­ingum í félags­legum til­gangi var hætt og öll lána­starf­semi Bygg­inga­sjóðs verka­manna var aflögð.

Það þýddi að þeir sem voru í félags­lega kerf­inu voru allir komnir inn í almenna kerf­ið. Þurftu að taka lán á sömu kjörum og aðrir sem þar voru en höfðu meira á milli hand­anna og keppa við þá um tak­markað magn leigu­í­búða.

Þessi póli­tíska ákvörðun gerði það að verkum að eft­ir­spurn eftir íbúðum til kaups og leigu á almenna mark­aðnum jókst marg­falt á einni nóttu. Þegar eft­ir­spurnin varð síðan mun meiri en fram­boðið eftir hrun­ið, vegna sam­dráttar í bygg­ingu íbúða árum saman og svo ferða­manna­sprengju, skap­að­ist síðan neyð­ar­á­stand sem bitnar fyrst og síð­ast á fátæk­ustu íbúum þessa lands.

Um síð­ustu ára­mót voru félags­legar íbúðir á Íslandi rúm­lega helm­ingi færri en þær voru þegar kerfið var afnu­mið, eða 5.065 tals­ins. Til við­bótar reka Félags­bú­stað­ir, Búseti, Félags­stofnun stúd­enta, Bygg­inga­fé­lag Náms­manna og Öryrkja­banda­lag Íslands sam­tals nokkur þús­und íbúð­ir. Þessar íbúðir eru fjarri því nægj­an­lega margar og það er póli­tísk ákvörðun að þeim hafi ekki fjölgað meira.

Því fer fjarri að þetta nægi til að takast á við þann vanda sem nú er til stað­ar. Þess vegna er unnið að því að stand­setja neyð­ar­hús­næði í Víði­nesi. Þess vegna býr fólk á tjald­svæð­um.

Og það er þjóð­ar­skömm.

Meira úr sama flokkiLeiðari