Auglýsing

Fátt er mik­il­væg­ara en að eiga heim­ili. Þrátt fyrir for­dæma­laust efna­hags­legt góð­æri á und­an­förnum árum er staðan samt sem áður sú að fjöl­margir Íslend­ingar glíma við þá stöðu að eiga annað hvort ekki í nein hús að venda, eða þurfa að lifa við mikið óör­yggi á leigu­mark­aði. Tugir manna búa til að mynda á tjald­svæð­um. Þetta fólk á nær enga mögu­leika á að kaupa sér hús­næði. Verð á slíkt á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hefur hækkað um 94 pró­sent á sjö árum. Verðið síð­ustu tvö ár hefur hækkað langt umfram kaup­mátt­ar­aukn­ingu.

Flest lág­tekju­fólk sem kemst þó í hús­næði leigir slíkt. Nær eng­inn er á leigu­mark­aði vegna þess að hann langar til þess. Á Hús­næð­is­þingi sem vel­ferð­ar­ráðu­neytið og Íbúða­lána­sjóður boð­uðu til í októ­ber kom fram að 80 pró­sent leigj­enda vilji kaupa sér íbúð. 57 pró­sent sögð­ust vera á leigu­mark­aði af nauð­syn. Þar kom líka fram að þriðji hver leigj­andi borgar meira en helm­ing af ráð­stöf­un­ar­tekjum sínum í leigu og að fáir tekju­lágir leigj­endur geti safnað sér nokkru spari­fé.

Alls eru 17 pró­sent heim­ila á Íslandi á leigu­mark­aði. Leigu­verð hefur sam­tals hækkað um 75-80 pró­sent frá því í byrjun árs 2011. Á sama tíma hefur hið opin­bera varið lægra hlut­falli af lands­fram­leiðslu í hús­næð­is­stuðn­ing en það hefur gert að með­al­tali síð­ast­liðin 15 ár. Til að ná með­al­tal­inu vantar um fimm millj­arða króna árlega upp á. Og ofan á það fóru 90 pró­­­sent þeirra vaxta­­­bóta sem greiddar voru út í fyrra til efna­­­meiri helm­ings þjóð­­­ar­inn­­­ar.

Auglýsing

Af hverju er þetta svona? Og hefur þetta alltaf verið svona? Svarið við því er nei. Ára­tugum saman var rekið á Íslandi félags­legt hús­næð­is­kerfi. Það óx mest á níunda og tíunda ára­tug síð­ustu ald­ar. Innan þess gat tekju­lágt fólk bæði keypt eða leigt hús­næði á verði sem það réði við.

Þeir sem keyptu gátu tekið félags­leg lán. Þau voru þannig að vextir á þeim voru lægri, láns­tím­inn lengri og veitt voru hærri lán sem hlut­fall af kostn­aði íbúð­ar. Þetta kerfi gerði það að verkum að lág­tekju­fólk átti mun auð­veld­ara með að eign­ast þak yfir höf­uð­ið. Árið 1998 voru félags­legar íbúðir á land­inu alls 11.044 tals­ins.

Rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks, sem mynduð var eftir alþing­is­kosn­ingar vorið 1995, boð­aði í mál­efna­samn­ingi veru­legar breyt­ingar á hús­næð­is­mál­um. Í þeim fólst m.a. að leggja niður Hús­næð­is­stofnun rík­is­ins, fyrri lán­veit­ingum í félags­legum til­gangi var hætt og öll lána­starf­semi Bygg­inga­sjóðs verka­manna var aflögð.

Það þýddi að þeir sem voru í félags­lega kerf­inu voru allir komnir inn í almenna kerf­ið. Þurftu að taka lán á sömu kjörum og aðrir sem þar voru en höfðu meira á milli hand­anna og keppa við þá um tak­markað magn leigu­í­búða.

Þessi póli­tíska ákvörðun gerði það að verkum að eft­ir­spurn eftir íbúðum til kaups og leigu á almenna mark­aðnum jókst marg­falt á einni nóttu. Þegar eft­ir­spurnin varð síðan mun meiri en fram­boðið eftir hrun­ið, vegna sam­dráttar í bygg­ingu íbúða árum saman og svo ferða­manna­sprengju, skap­að­ist síðan neyð­ar­á­stand sem bitnar fyrst og síð­ast á fátæk­ustu íbúum þessa lands.

Um síð­ustu ára­mót voru félags­legar íbúðir á Íslandi rúm­lega helm­ingi færri en þær voru þegar kerfið var afnu­mið, eða 5.065 tals­ins. Til við­bótar reka Félags­bú­stað­ir, Búseti, Félags­stofnun stúd­enta, Bygg­inga­fé­lag Náms­manna og Öryrkja­banda­lag Íslands sam­tals nokkur þús­und íbúð­ir. Þessar íbúðir eru fjarri því nægj­an­lega margar og það er póli­tísk ákvörðun að þeim hafi ekki fjölgað meira.

Því fer fjarri að þetta nægi til að takast á við þann vanda sem nú er til stað­ar. Þess vegna er unnið að því að stand­setja neyð­ar­hús­næði í Víði­nesi. Þess vegna býr fólk á tjald­svæð­um.

Og það er þjóð­ar­skömm.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fasteignamarkaðurinn að taka aftur við sér
Fasteignaverð tók kipp í októbermánuði og hækkaði vísitala markaðarins um 0,5 prósent frá því mánuðinn á undan.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Þjóðskrá afhendir upplýsingar um meðlimi í trú- og lífsskoðunarfélögum
Úrskurðarnefnd um upplýsingamál mat það svo að netföng væru ekki viðkæmar persónuupplýsingar.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Heiðrún Lind Marteinsdóttir, framkvæmdastjóri SFS.
SFS segjast gera kröfu til sjávarútvegsins um að starfa heiðarlega og löglega
Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi segjast vilja vera fyrirmynd og í fremstu röð í heiminum þegar kemur að sjávarútvegi. Þau ætla að styðja stjórnvöld í aðgerðum sínum sem eru tilkomnar vegna Samherjamálsins.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Kristbjörn Árnason
Enn einu sinni springur kapítalisminn í loft upp á græðginni og siðleysinu
Leslistinn 19. nóvember 2019
Árni M. Mathiesen, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra.
Fyrrverandi ráðherra á meðal stjórnenda stofnunar sem gerir úttekt á útgerðum
Árni Mathiesen, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, er aðstoðarframkvæmdastjóri fiskveiðisviðs stofnunarinnar sem Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra, hefur falið að gera úttekt á viðskiptaháttum útgerða í þróunarlöndum.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra.
FAO vinni úttekt á viðskiptaháttum útgerða í þróunarlöndum
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra mun hafa frumkvæði að því Alþjóðamatvælastofnunin vinni úttekt á viðskiptaháttum útgerða sem stunda veiðar og eiga í viðskiptum með aflaheimildir í þróunarlöndum.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Björgólfur úr stjórn Sjóvá „vegna anna“
Björgólfur Jóhannsson hefur ákveðið að víkja tímabundið úr stjórn Sjóvá. Hann var stjórnarformaður félagsins. Björgólfur tók nýverið við forstjórastöðunni hjá Samherja.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Julian Assange
Rannsókn gegn Assange felld niður
Samkvæmt WikiLeaks hefur rannsókn á hendur Julian Assange verið felld niður. Ritstjóri miðilsins, Kristinn Hrafnsson, segir að um réttarfarsskandal sé að ræða.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari