Stóru málin leysa sig ekki sjálf

Halldór Benjamín Þorbergsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, skrifar um þær áskoranir og tækifæri sem framundan eru í íslensku efnahagslífi.

Auglýsing

Það hefur verið lyg­inni lík­ast að fylgj­ast með end­ur­reisn og upp­gangi íslensk efna­hags­lífs á und­an­förnum árum. Okkur hefur í sam­ein­ingu tek­ist að vinna okkur hratt upp úr djúpri lægð árin eftir hrun, eitt­hvað sem fáir sáu fyrir að myndi takast á jafn­skömmum tíma. Að sama skapi hefur við­var­andi efna­hags­upp­gangur síð­ustu ára gert það að verkum að efna­hagur lands­manna hefur aldrei verið traust­ari. Kaup­máttur launa hefur aldrei verið meiri, hrein eign erlendis er í fyrsta sinn jákvæð, atvinnu­leysi hverf­andi og þrátt fyrir sterka krónu og mik­inn kaup­mátt er enn afgangur af við­skiptum okkar við útlönd. Þessu ber að halda til haga í árs­lok.

Rík­is­sjóður hefur ekki farið var­hluta af þessum upp­gangi. Frá árinu 2009 hafa tekjur rík­is­sjóðs á hvern Íslend­ing vaxið um 43% að raun­virði. Er það útgjalda­vöxtur upp á meira en 2,5 millj­ónir króna á hverja fjög­urra manna fjöl­skyldu. Þessi tekju­auki rík­is­sjóðs hefur þó að mjög tak­mörk­uðu leyti gengið upp í þær skuldir sem rík­is­sjóður safn­aði árin á und­an. Þess í stað hafa útgjöld rík­is­sjóðs vaxið svo hratt að hverf­andi afgangur hefur verið af rekstri rík­is­sjóðs. Á næsta ári er gert ráð fyrir mestu frum­tekjum sög­unnar en ein­ungis 25 ma.kr. afgangi. Skuldir rík­is­sjóðs verða áfram meiri en þær voru á haust­mán­uðum 2008. 

Þrátt fyrir góða stöðu íslenska hag­kerf­is­ins er því full ástæða til að hafa áhyggjur af stöðu rík­is­sjóðs. Það liggur í hlut­ar­ins eðli að útgjöld eru treg­breyt­an­legri en tekj­ur. Lítið má út því út af bregða á tekju­hlið­inni til þess að skulda­söfnun hefj­ist á ný. Ekki er val­mögu­leiki að hækka skatta frekar en skatta­hækk­anir eft­ir­hrunsár­anna standa flestar óhreyfðar og er skatt­heimta hins opin­bera á Íslandi ein sú mesta með­al OECD ríkja. Það eru því von­brigði að sjá að í fjár­laga­frum­varpi fyrir 2018 er gert ráð fyrir áfram­hald­andi útgjalda­aukn­ingu og frek­ari skatta­hækk­un­um. Hag­sveiflu­leið­réttur afgangur dregst saman og munu rík­is­fjár­málin auka þenslu fjórða árið í röð. 

Auglýsing

Sveita­stjórn­ar­kosn­ingar

Kosn­ingar til sveita­stjórna eru fyrir dyrum á kom­andi ári. Líkt og með rík­is­fjár­málin þá er mik­il­vægt efna­hags­legum stöð­ug­leika að sleg­inn verði ábyrgur tónn í aðdrag­anda kosn­inga. Sveita­stjórn­ar­stigið hefur um langa hríð átt í miklum fjár­hags­legum erf­ið­leik­um. Eru von­brigði að sjá að mörg sveit­ar­fé­lög hafa ekki náð að rétt almenni­lega úr kútnum í þess­ari lengstu upp­sveiflu Íslands­sög­unn­ar. Það er sér­stakt áhyggju­efni að stærsta sveit­ar­fé­lag­ið, Reykja­vík, hugi á stór­tækar lán­tökur á kom­andi ári. Við erum nú lík­lega að toppa núver­andi upp­sveiflu og er því ekki boð­legt að stærsta sveit­ar­fé­lagið geti ekki fjár­magnað sig án þess að auka skuldir nú þegar tekju­stofnar eru þand­ir. Auk þess að velta kostn­aði á kyn­slóðir fram­tíðar þá er skuld­sett útgjalda­aukn­ing hins opin­bera síst til þess fallin að halda aftur af þenslu og tryggja hér stöð­ug­leika.

Áskor­anir á vinnu­mark­aði

Kjara­samn­ingar næstu miss­era munu hafa afger­andi áhrif á efna­hags­lega umgjörð atvinnu­lífs og heim­ila. Nið­ur­stöður þeirra munu ákvarða hvort hér á landi verður stöð­ug­leiki eða ekki. Það er á­byrgð­ar­hlut­i ­sem atvinnu­rek­end­ur, hið opin­bera og við­semj­endur þeirra standa frammi fyr­ir. 

Launa­hækk­anir umfram getu efna­hags­lífs­ins valda verð­bólgu. Frek­ari skerð­ing en þegar er orðin á sam­keppn­is­stöðu atvinnu­lífs­ins, vegna mik­illar hækk­unar launa­kostn­aðar und­an­farin ár og styrk­ingar krón­unn­ar, er ekki sjálf­bær, stuðlar að við­skipta­halla og erlendri skulda­söfn­un. Það gerð­ist síð­ast á upp­gangs­ár­unum 2004-2007 og hefur ítrekað gerst á árum áður. Ójafn­vægið leið­rétt­ist ávallt með geng­is­falli krón­unn­ar, verð­bólgu og rýrnun lífs­kjara. Þessi leið er full­reynd og finna má mýmörg dæmi um hana í hag­sögu Íslands.

Und­ir­staða lífs­kjara fólks er góð sam­keppn­is­staða útflutn­ings­greina og upp­bygg­ing kaup­máttar launa þar sem saman fer jafn­vægi inn­an­lands og í við­skiptum við útlönd. Þannig má forð­ast efna­hags­skelli for­tíð­ar.

Flestir þeirra kvótaflóttamanna sem koma til Íslands eru Sýrlendingar sem dvelja í Líbanon. Á meðan að kvótaflóttamönnum fjölgar fækkar þeim sem koma hingað á eigin vegum til að sækja um hæli.
Mun færri flóttamenn hafa sótt um hæli í ár en árin á undan
Miðað við þann fjölda flóttamanna sem sótt hefur um hæli hérlendis það sem af er ári mun þeim sem sækja hér um hæli fækka um rúmlega 40 prósent milli ára. Til stendur að borga flóttamönnum fyrir að draga umsóknir til baka.
Kjarninn 19. október 2018
Veraldarvarpið
Veraldarvarpið
Veraldarvarpið – Morðið á Khashoggi og ímynd krónprinsins
Kjarninn 19. október 2018
Auðun Freyr Ingvarsson
Telur túlkun Innri endurskoðunar villandi
Fráfarandi framkvæmdastjóri Félagsbústaða telur túlkun Innri endurskoðunar ekki vera í samræmi við þær áætlanir sem kynntar voru fyrir stjórn árin 2015 og 2016, þar sem gerð hafi verið grein fyrir stöðu verkefnisins við endurbætur á íbúðum við Írabakka.
Kjarninn 19. október 2018
Þórður Snær Júlíusson
Réttur ríkra til að vera látnir í friði
Kjarninn 19. október 2018
Upp og niður
Fasteignaverð er eitthvað sem fólk hefur jafnan augun á enda er sparnaður fólks oft bundinn í húsnæði. Mikill uppgangur hefur verið á fasteignamarkaði á undanförnum árum, en nú er verulega farið að hægja á hækkun fasteignaverðs.
Kjarninn 19. október 2018
Stórfelld svikamylla afhjúpuð
Átján evrópskir fjölmiðlar hafa undir hafa undir verkstjórn þýsku rannsóknarfréttastofunnar Correctiv afhjúpað einhver mestu skattsvik sögunnar. Nokkrir af stærstu bönkum heims eru flæktir í svikamylluna.
Kjarninn 19. október 2018
Tveir frambjóðendur til formennsku hjá BSRB
Tveir bítast um embætti formanns BSRB. Lögfræðingur og stuðningsfulltrúi á Kleppi.
Kjarninn 18. október 2018
Samkeppniseftirlitið ógildir lyfjasamruna í Mosfellsbæ
Samkeppniseftirlitið segir reynsluna af virkri samkeppni á lyfjamarkaði í Mosfellsbæ hafa verið góða.
Kjarninn 18. október 2018
Meira úr sama flokkiÁlit