Auglýsing

Lands­rétt­ar­málið hefur tekið nýja beygju á síð­ustu dög­um. Nú liggur ekki bara fyrir að Sig­ríður Á. And­er­sen dóms­mála­ráð­herra hafi brotið gegn ákvæðum stjórn­sýslu­laga þegar hún vék frá hæfn­is­mati dóm­­nefndar um skipun 15 dóm­­ara í Lands­rétt, heldur virð­ist blasa við að ákvarð­anir hennar geti mögu­lega kostað íslenska ríkið feiki­lega háar fjár­hæð­ir.

Ást­ráður Har­alds­son og Jóhannes Rúnar Jóhanns­son, sem urðu báðir af dóm­ara­sæti í Lands­rétti vegna ákvörð­unar Sig­ríð­ar, stefndu rík­inu vegna þeirra. Þeir eru báðir starf­andi lög­menn og lögðu ekki fram nein gögn sem gátu sýnt fram á fjár­hagstjón vegna ákvörð­unar ráð­herra. Skorað var á þá fyrir dómi að leggja fram skatt­fram­töl og þar með upp­lýs­ingar um tekjur sínar þannig að unnt væri að taka afstöðu til þess hvort þeir hefðu beðið „fjár­tjón vegna þeirra ákvarð­ana dóms­mála­ráð­herra sem um ræðir í mál­in­u“. Hvor­ugur þeirra gerði slíkt og þess vegna var íslenska ríkið sýknað af við­ur­kenn­ing­ar­kröfu um fjár­tjón.

Tveir aðrir menn sem voru á lista dóm­nefndar yfir þá sem átti að skipa dóm­ara höfð­uðu ekki mál. Annar þeirra, Jón Hösk­ulds­son hér­aðs­dóm­ari, hefur nú sent kröfu á íslenska ríkið þar sem hann krefur íslenska ríkið um skaða- og miska­bætur vegna skip­unar í Lands­rétt. Jón krefst þess að fá bætt mis­mun launa, líf­eyr­is­rétt­inda og ann­arra launa­tengdra rétt­inda dóm­ara við Lands­rétt ann­ars vegar og hér­aðs­dóm­ara hins veg­ar. Jón krefst þess að fá þennan mun greiddan út starfsævi sína, eða í níu ár. Ljóst er að krafa Jóns hleypur á tugum millj­óna króna. Lands­rétt­ar­dóm­arar fá 1,7 millj­ónir króna í laun á mán­uði en hér­aðs­dóm­arar 1,3 millj­ónir króna. Bara launa­mun­ur­inn er því um 280 þús­und á mán­uði, eða yfir 30 millj­ónir króna á níu árum.

Auglýsing

Jón verður ekki í neinum vand­ræðum með að sýna fram á fjár­tjón sitt. Laun hans eru opin­ber og ákvörðuð af kjara­ráði, alveg eins og laun dóm­ara við Lands­rétt.

Úr sjö­unda sæt­inu og út í kuld­ann

Þá stendur einn þeirra fjög­urra sem færðir voru af lista dóm­nefndar eft­ir, Eiríkur Jóns­son. Hann var tal­inn sjö­undi hæf­asti umsækj­and­inn af dóm­nefnd, en hlaut samt sem áður ekki náð fyrir augum Sig­ríðar Á. And­er­sen.

Þess í stað ákvað Sig­ríður að leggja til að meðal ann­ars Jón Finn­björns­son, sem lenti í 30. sæti á hæf­is­lista dóm­nefnd­ar­inn­ar, yrði einn af þeim 15 sem skip­aðir verða í dóm­ara­emb­ætt­in. Í rök­stuðn­ingi sínum fyrir þess­ari, og fleiri, breyt­ingum á röðun umsækj­enda til­tók Sig­ríður að nið­ur­staða hennar væru sú að fleiri en þeir 15 sem dóm­nefndin hefði mælt með væru hæfir til að verða dóm­arar við Lands­rétt, og að hún teldi að dóm­ara­reynsla ætti að hafa meira vægi en nefndin hefði ákveð­ið.

Vanda­málið við þennan rök­stuðn­ing er að í 117 blað­síðna ítar­legri umsögn dóm­nefndar um umsækj­endur um emb­ætti 15 dóm­ara við Lands­rétt, sem er aðgengi­leg á vef dóms­mála­ráðu­neyt­is­ins, er reynsla umsækj­enda af dóms­störfum meðal ann­ars borin sam­an. Þar kemur í ljós að þrír umsækj­endur sem lentu neðar en Eiríkur í heild­ar­hæfn­is­mati nefnd­ar­innar voru með minni dóm­ara­reynslu en hann, en röt­uðu samt sem áður inn á lista Sig­ríðar yfir þá sem hún vildi skipa í dóm­ara­sætin 15. Það er eina rann­sóknin sem gerð hefur verið á dóm­ara­reynslu í mál­inu.

Ofan á það hefur Hæsti­réttur Íslands síðan kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að dóms­mála­ráð­herra hafi brotið gegn stjórn­­­sýslu­lögum þegar hún vék frá hæfn­is­mati dóm­­nefndar um skipun 15 dóm­­ara í Lands­rétt. Rök­­stuðn­­ingur Sig­ríð­­ar, sem hún færði fyrir því að til­­­nefna ekki ofan­greinda fjóra menn, sem dóm­­nefnd hafði metið á meðal þeirra hæfustu, en skipa þess í stað fjóra aðra sem voru ekki jafn hæfir, er að mati Hæsta­réttar ekki nálægt því full­nægj­andi og upp­­­fyllir ekki lág­­marks­­kröfur sem til slíks eru gerð­­ar.

Það var því aldrei kannað almenn­i­­lega, né rök­­stutt með við­eig­andi hætti, hvort þeir fjórir sem Sig­ríður hand­­valdi til að sitja í rétt­inum í trássi við nið­­ur­­stöðu dóm­­nefndar væru hæf­­ari en hin­­ir. Hún sinnti ekki rann­­sókn­­ar­­skyldu sinni heldur tók geð­þótta­á­kvörðun við umfangs­­mestu nýskipun dóm­­ara í Íslands­­­sög­unni.

Gríð­ar­legt fjár­hags­legt tjón

Eiríkur er pró­fessor við laga­deild Háskóla Íslands. Hann er fæddur árið 1977 og er því fer­tugur að aldri. Eiríkur á því um 27 ár eftir á vinnu­mark­aði miðað við hefð­bund­inn eft­ir­launa­ald­ur. Sam­kvæmt upp­lýs­ingum á heima­síðu félags pró­fess­ora ætti Eiríkur að vera með á bil­inu 659.683 til 727.572 krónur í mán­að­ar­laun. Það er um einni milljón króna frá þeim mán­að­ar­launum sem hann hefði haft sem dóm­ari við Lands­rétt. Bara launin sem Eiríkur verður af vegna ólög­mætrar ákvörð­unar dóms­mála­ráð­herra eru því um tólf millj­ónir á ári.

Eiríkur hefur ekki lagt fram kröfu á íslenska rík­ið. Ef hann myndi gera það, og honum yrði t.d. bætt tíu ára tekju­missi, þá myndi það þýða að fjár­tón vegna launa sem höfð voru af honum yrði um 120 millj­ónir króna. Ef honum yrði bætt 20 ára tekju­missi yrði sú tala 240 millj­ónir króna. Og svo fram­veg­is. Þá á eftir að taka til­lit til líf­eyr­is­greiðslna og ann­arra launa­tengdra rétt­inda dóm­ara sem Eiríkur mun ekki fá vegna ólög­mætrar ákvörð­unar Sig­ríð­ar.

Og miska­bóta. Það er nefni­lega þannig að Hæsti­réttur komst að þeirra nið­ur­stöðu að Ást­ráður og Jóhannes Rúnar ættu að fá miska­bætur frá rík­inu. Auk þess var íslenska rík­inu gert að greiða allan máls­kostnað í máli þeirra, og þyrfti því vænt­an­lega að gera slíkt hið sama færi mögu­leg skaða- og miska­bótakrafa Eiríks fyrir dóm­stóla.

Sam­an­dregið getur fjár­hags­legt tjón af ólög­mætri ákvörðun Sig­ríðar Á. And­er­sen í Lands­rétt­ar­mál­inu því hlaupið á hund­ruðum millj­ónum króna.

Við­búin við­brögð

Því var spáð á þessum vett­vangi að við­brögð sitj­andi stjórn­valda yrðu þau að nið­ur­staða Hæsta­réttar myndi ekki hafa áhrif á setu Sig­ríðar í rík­is­stjórn. Það reynd­ist rétt mat og reynt er að láta eins og að krafa um slíkt sé bein­línis fjar­stæðu­kennd.

Samt á að taka nið­ur­stöðu Hæsta­réttar „mjög alvar­lega“ og „gaum­gæfa“ hana og „læra af þess­­ari nið­­ur­­stöðu til að svona mál end­­ur­taki sig ekki“, án þess þó að útskýrt sé hvað það þýði nákvæm­lega. Enda oft erfitt að lag­færa skaða sem þegar er búið að valda. Dóms­mála­ráð­herra er auð­vitað með „fullt traust“ frá for­manni Sjálf­stæð­is­flokks­ins og „allt of langt geng­ið“ er að krefj­ast afsagnar hennar að mati sjálf­skip­aðs lög­fræði­legs yfir­valds flokks­ins.

Í júní 2017 skrif­uðu Katrín Jak­obs­dótt­ir, nú for­sæt­is­ráð­herra, og Svan­dís Svav­ars­dótt­ir, nú heil­brigð­is­ráð­herra, grein á vef Vinstri grænna sem fjall­aði meðal ann­ars um Lands­rétt­ar­mál­ið. Þar stóð: „Upp­­­­­nám milli­­­­­dóm­­­stigs­ins er nú algjört, á ábyrgð dóms­­­mála­ráð­herr­ans og rík­­­is­­­stjórn­­­­­ar­innar all­r­­­ar. Enn er ekki séð fyrir end­an á mála­­­lyktum þessa og gæti svo farið að Lands­­­réttur yrði að glíma við van­­­traust og skort á trú­verð­ug­­­leika um ára­bil.“

Nú segir Katrín hins vegar að hún telji að málið rýri ekki traust almenn­ings til Lands­rétt­ar. Í við­tali við RÚV segir for­sæt­is­ráð­herra: „Það er auð­vitað ekki heppi­leg byrjun en ég vænti þess að þetta eigi ekki endi­lega að hafa áhrif á traustið á dóm­stól­inn sem slík­an.“

Þetta er ansi skörp U-beygja á örfáum mán­uð­um.

Hvað er ásætt­an­legur kostn­aður við ráð­herra?

Ólög­mæt geð­þótta­á­kvörðun dóms­mála­ráð­herra er að verða ansi kostn­að­ar­söm. Hún hefur aug­ljós­lega dregið úr trausti á dóms­kerf­inu í heild og sér­stak­lega nýju milli­dóm­stigi.

Hún seg­ist vera efn­is­lega ósam­mála nið­ur­stöðu Hæsta­réttar og að hún muni setja nýjar reglur sem heim­ila frekar svona fúsk. Ráð­herr­ann hefur ekki sýnt snefil af auð­mýkt heldur komið fram af miklum hroka. Það van­traust sem er til staðar gagn­vart dóms­kerf­inu vegna ákvarð­ana hennar mun því áfram vaxa á meðan ráð­herra sem við­hefur slíka stjórn­sýslu, og virð­ist ekki sjá neitt athuga­vert við það, situr við völd.

Póli­tískt hefur fram­ganga Sig­ríðar Á. And­er­sen verið mjög kostn­að­ar­söm fyrir þá flokka sem setið hafa með Sjálf­stæð­is­flokknum í rík­is­stjórn á þessu ári. Fyrst fyrir Við­reisn og Bjarta fram­tíð, sem stillt var upp við vegg í einka­sam­tölum í mál­inu og sagt að það þyrfti að fara í gegn til að rík­is­stjórn flokk­anna þriggja myndi lifa af. Báðir flokkar kyngdu þessu og reyndu meira að segja að rök­styðja ákvörðun sína með fjar­stæðu­kenndum rökum sem stóð­ust enga nán­ari skoð­un. Það er krist­al­tært að fram­ganga Bjartrar fram­tíðar í Lands­rétt­ar­mál­inu spil­aði stóra rullu í því að sá flokkur þurrk­að­ist nán­ast út í síð­ustu kosn­ing­um. Og fram­ganga Við­reisnar hafði bein áhrif á þá fækkun þing­manna sem sá flokkur varð fyr­ir.

Nú er gengið á póli­tíska inn­eign Vinstri grænna í mál­inu. Þing­menn flokks­ins, sumir hverjir nokk­urs konar sjálf­skip­aðir heilagir sið­ferð­is­vitar þjóð­ar­innar á und­an­förnum árum, stíga nú fram hver á fætur öðrum og verja það að Sig­ríður sitji áfram sem dóms­mála­ráð­herra. Ansi margir flokks­menn Vinstri grænna rifja nú upp orð Drífu Snædal, fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóra flokks­ins og lyk­il­mann­eskju í upp­bygg­ingu hans, þegar hún sagði sig úr honum vegna stjórn­ar­sam­starfs­ins við Sjálf­stæð­is­flokk. Drífa sagði óum­flýj­an­legt að Vinstri græn myndu verða í þeirri stöðu að verja sam­starfs­flokk­inn og mörkin myndu sífellt fær­ast til í sam­starf­inu líkt og í ofbeld­is­sam­bandi. „Þetta verður eins og að éta skít í heilt kjör­tíma­bil, ef stjórnin end­ist svo leng­i,“ sagði Drífa.

Og þá er ótal­inn sá kostn­aður sem íslenska ríkið þarf lík­ast til að leggja út í í bein­hörðum pen­ingum vegna ákvörð­unar Sig­ríðar Á. And­er­sen. Þ.e. greiddar miska­bætur og máls­kostn­aður og þær bætur sem nið­ur­staða Hæsta­réttar virð­ist benda til að Jón Hösk­ulds­son og Eiríkur Jóns­son eigi mögu­lega rétt á. Bætur sem gætu hlaupið á hund­ruðum millj­óna króna.

Eftir stendur því spurn­ing­in: Hvað má einn ráð­herra kosta án þess að það hafi neinar afleið­ingar fyrir hann?

Meira úr sama flokkiLeiðari