Krónuáhættan hefur magnast upp

Hagtölurnar eru góðar, en samt eru mikilvægustu fyrirtæki landsins í þekkingariðnaði mörg hver að glíma við hratt versnandi rekstrarskilyrði.

Auglýsing

Hið nýja íslenska hagkerfi, þar sem ferðaþjónustan er langsamlega fyrirferðamesta atvinnugreinin, gefur tilefni til þess að velta fyrir sér á hvaða leið hagkerfið er.

Hagfræðingar hafa ýmsar skoðanir á hlutunum, eins og gengur, og það er aldrei hægt að treysta þeirra leiðsögn vegna þess hve mismunandi sýn þeir hafa á hlutina. Það er ekkert óeðlilegt við það, enda hagfræðin lifandi fag eins og öll önnur.

Eitt virðist blasa við þessi misserin. Áhættan af því að vera með næst minnsta sjálfstæða peningakerfi heimsins (á eftir Seychelles eyjum, þar sem fjármálaráðherra þekkir ágætlega til viðskiptahátta) hefur magnast upp að undanförnu.

Auglýsing

Best að kasta krónunni

Best væri núna að vera einfaldlega með Bandaríkjadal eða evru, frekar en krónuna. Ferðaþjónustan er betur sett með erlenda mynt, enda hefur hún sínar tekjur að mestu í erlendri mynt. Það kæmist meiri vissa í áætlanir með erlenda mynt, eins og atvinnurekendur hafa marg bent á.

Og án krónunnar, þá væru stjórnamálamenn ekki að hafa eins miklar áhyggjur af því að hingað væru að koma of margir ferðamenn. Ofris krónunnar, sem að miklu leyti má rekja til innspýtingar frá erlendum ferðamönnum, er eitthvað sem getur ekki verið hluti af umhverfi alþjóðlegra fyrirtækja til lengdar.

Vonandi tapar fólk sér ekki í veislunni núna. Staðan er góð, að mörgu leyti, en það er ekki krónunni að þakka heldur ferðamönnum og neyðaraðgerðum í fjármálahruninu. Núna er besta tækifærið í Íslandssögunni til að losa okkur við krónuna fyrir fullt og allt. Réttast væri að gera það.

Mörg fyrirtæki í vanda

Hugsið ykkur stöðuna. Tökum dæmi.

Hugbúnaðarfyrirtæki seldi þjónustu fyrir milljarð, í erlendri mynt, árið 2016, og hagnaðist um 100 milljónir. Fyrir sömu tekjur í erlendri mynt komu 850 milljónir í kassann ári síðar, og laun höfðu að auki hækkað um 10 til 15 prósent, meðal annars útaf því hvernig stjórnmálastéttin hélt á hagstjórninni. Allur hagnaðurinn er farinn, og varnarbarátta tekin við.

Svona er þetta víða í hagkerfinu, en stjórnmálamenn á ofurlaunum sínum - sem þeir skömmtuðu sér með því að samþykkja alltof brattar hækkanir kjararáðs - virðast ekki nenna að hafa fyrir því að tengja sig inn í þennan hluta hagkerfisins.

Krónuáhætta í veiðigjöldunum

Sjávarútvegurinn er annað dæmi. Sjávarútvegsfyrirtæki glíma nú við vanda, meðal annars vegna þess að olía er að hækka, launaskriðið alltof mikið og hratt (blasir við) og krónan sterk. Það er vel hægt að deila um hvernig eigi að innheimta auðlindagjöld í sjávarútvegi, en staðreyndin er sú að hækkun veiðigjalda núna kæmi á versta tíma fyrir mörg fyrirtæki, sérstaklega þau minni. Þetta blasir við, í ljósi versnandi rekstrarskilyrða, og er ekki eingöngu einhver almenn skoðun talsmanna kvótakerfisins. Innheimta veiðigjaldanna verður alltaf snúin í krónusveiflunum, af þessum sökum. Umræða um sátt í sjávarútvegi held ég að hangi meira saman við hversu þröngt eignarhaldið er á sjávarútvegsfyrirtækjunum, heldur en að þau séu ekki að greiða nægilega mikið í veiðigjöld. Með dreifðara eignarhaldi væri meiri sátt, en það er önnur saga.

Innheimta auðlindagjaldanna væri auðveldari viðfangs með erlendar myntir og líka skynsamlegri fyrir fyrirtækin. Þau hefðu meiri vissu í sínum rekstri og gætu áttað sig á hlutunum og séð fyrir hornið í efnahagnum.

Þetta er öðruvísi núna

Af hverju nær þetta ekki augum og eyrum ráðamanna? Ástæðan er sú, meðal annars, að hagtölurnar eru taldar svo ljómandi góðar. This time it’s different.

Samt er það þannig að grunnrekstrar skilyrði þekkingarfyrirtækjanna í útflutningi hafa versnað stórkostlega á skömmum tíma.

Neyðarlögin og höftin lögðu grunni að viðspyrnunni, þetta blasir við núna, tæpum áratug síðar, en til lengdar litið hlýtur áskorunin að vera sú, hvernig Ísland á að geta verið samkeppnishæft í alþjóðavæddum heimi. Hvernig ætluðum við að vera þátttakendur í honum? 

Í landamæralausum heimi tækninnar er þetta stórt atriði. Einangrun með sértækar peningamálalausnir gæti orðið slæm fyrir framtíðarkynslóðir.

Ójafn leikur

Það var fróðlegt að heyra Jón Björnsson, forstjóra Festi sem rekur meðal annars verslanir undir merkjum Krónunnar, ræða um samkeppnisstöðuna við útlönd í smásölunni, í spjalli hjá Íslandsbanka á dögunum. Þar blasir við staða sem gerir leikinn heldur ójafnan. Annars vegar eru það alþjóðleg fyrirtæki sem geta fjármagnað sig með alvöru gjaldmiðlum á lágum vöxtum, með sveigjanlegri fjármögnun, og síðan vaxtaokrið sem fylgir íslensku krónunni.

Þetta snýst ekki bara um Costco, heldur stöðuna almennt eins og hún blasir við núna. Íslenska krónan er að verða að stærri hindrun en áður í íslenska hagkerfinu, og er þegar farin að magna upp áhættuna í kerfinu, eins og þetta horfir við mér.

Ef Ísland væri núna með Bandaríkjadal eða evru, þá væri áhættan í ferðþjónustunni, þekkingariðnaði og svo til öllum öðrum rekstri, miklu minni en hún er núna. Til framtíðar hefði ung og vel menntuð þjóð samkeppnisforskot á margar aðrar þjóðir, ef ekki væri fyrir þetta einangraða peningakerfi, fyrir 200 þúsund manna vinnumarkað, sem landið býr við.

Áhuginn á breytingum er hins vegar lítill sem enginn, og eins og hefur sést á stjórnmálalandslaginu þá virðast flokkarnir sem nú eru við völd, Vinstri græn, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, ekki hafa mikinn áhuga á breytingum.

Klárum vinnuna

Benedikt Jóhannesson, fyrrverandi fjármálaráðherra og formaður Viðreisnar, hefur árum saman haft skýra sýn á peningamál þjóðarinnar, og viljað kastað krónunni og tengja Ísland betur inn í alþjóðavæddan heim með upptöku evru og inngöngu í Evrópusambandið. Í ljósi stöðunnar núna, eftir uppgang ferðaþjónustunnar, ættum við líka að vera opin fyrir upptöku Bandaríkjadals, sem er mögulegt og fordæmi fyrir því.

Eins og áður hefur verið bent á, þá eru gjaldmiðilsmálin ekkert einkamál hagfræðinga, enda sýnir sagan að sjónarmið þeirra eru mörg og breytileg, eins og gengur. Vonandi verða stjórnvöld tilbúin til þess að halda áfram með vinnuna sem Benedikt og Viðreisn börðust fyrir, sem leiddi meðal annars til skipunar starfshóps, sem hefur nú peningamálin til skoðunar. Þetta er mikilvæg vinna sem verður að fá að halda áfram. Ekki verður unað við það, að krónuáhættan fái að verða hluti af veruleika Íslands til allrar framtíðar. Það er engin ástæða til þess, og breytt staða hagkerfisins býður upp á breytingar til batnaðar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í forystusætinu á RÚV í gærkvöldi.
Það liggur ekki fyrir hvort Ísland geti gert tvíhliða samning til að tengja krónu við evru
Staðreyndavakt Kjarnans skoðar fullyrðingu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um það sé mögulegt fyrir Ísland að gera samkomulag við Seðlabanka Evrópu um að tengja krónuna við evru.
Kjarninn 23. september 2021
Sigríður Ólafsdóttir
Draumastarf og búseta – hvernig fer það saman?
Kjarninn 23. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd: Í aðdraganda kosninganna er blóðmeraiðnaðurinn svarti blettur búfjáreldis – Hluti II
Kjarninn 23. september 2021
Segist hafa reynt að komast að því hvað konan vildi í gegnum tengilið – „Við náðum aldrei að ræða við hana“
Fyrrverandi formaður KSÍ segir að sambandið hafi frétt af meintu kynferðisbroti landsliðsmanna í gegnum samfélagsmiðla. Formleg ábending hafi aldrei borist.
Kjarninn 23. september 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna.
Fleiri kjósendur Sjálfstæðisflokks vilja Katrínu sem forsætisráðherra en Bjarna
Alls segjast 45,2 prósent kjósenda Sjálfstæðisflokksins að þeir vilji fá formann Vinstri grænna til að leiða þá ríkisstjórn sem mynduð verður eftir kosningar.
Kjarninn 23. september 2021
Hugarvilla að Ísland sé miðja heimsins
Þau Baldur, Kristrún og Gylfi spjölluðu um Evrópustefnu stjórnvalda í hlaðvarpsþættinum Völundarhús utanríkismála.
Kjarninn 23. september 2021
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands – Þáttur 4: Byggir Evrópustefna íslenskra stjórnvalda á áfallastjórnun?
Kjarninn 23. september 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Kosningarnar núna snúast um loftslagsmál
Kjarninn 23. september 2021
Meira úr sama flokkiLeiðari