Auglýsing

Nefnd sem hafði það hlut­verk að gera til­lögur um bætt rekstr­ar­um­hverfi einka­rek­inna fjöl­miðla skil­aði af sér skýrslu á fimmtu­dag, ári eftir að hún var skipuð og mörgum mán­uðum eftir að hún átti upp­haf­lega að liggja fyr­ir. Á starfs­tíma nefnd­ar­innar hafa margir einka­reknir fjöl­miðlar hætt starf­semi eða runnið inn í fjar­skipta­fyr­ir­tæki. Skýrsla nefnd­ar­innar er góð og þær sjö til­lögur sem settar eru fram til að bæta umhverfið skyn­sam­leg­ar.

Fyrst ber að nefna til­lögu um end­ur­greiðslu á hluta af kostn­aði sem til fellur vegna fram­leiðslu á fréttum og frétta­tengdu efni. Lagt er upp með að hlut­fall end­ur­greiðslu geti verið allt að 25 pró­sent af þeim kostn­að, sem er í sam­ræmi við end­ur­greiðslur vegna kvik­mynda­gerðar og hljóð­rit­unar á tón­list. Í til­lögu nefnd­ar­innar er rétti­lega lagt upp með að fjöl­miðlar þurfi að upp­fylla ákveðin skil­yrði til að njóti end­ur­greiðslu og lögð til nokkur slík skil­yrði. Á meðal skil­yrða sem bæta mætti við er að fjöl­miðla­fyr­ir­tæki sé ekki með neinar opin­berar skuldir í van­skilum og að full­komið gegn­sæi ríki í eign­ar­haldi þess. Þá er nauð­syn­legt að hámark verði sett á end­ur­greiðsl­una þannig að þær nýt­ist öllum miðl­um, smáum sem stórum, jafnt. Það væri til að mynda hægt að miða við að end­ur­greiðslur fáist af kostn­aði upp að 100 millj­ónum króna þannig að end­ur­greiðsla hvers mið­ils geti hæst verið 25 milljónir króna.

Það verður að vera hægt að ræða um RÚV

Óli Björn Kára­son, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks, sagði á Alþingi í gær að fíl­inn í her­berg­inu þegar rætt er um stöðu fjöl­miðla sé staða RÚV á þessum mark­aði. Það er að hluta til rétt hjá hon­um.

Auglýsing
Nú skal strax tekið fram að RÚV er mjög mik­il­vægt fyrir íslenska fjöl­miðlaflóru og íslenskt sam­fé­lag. Sá mið­ill hefur afl, þekk­ingu og getu til að gera margt sem einka­miðl­arnir hafa ekki. Nauð­syn­legt er að á Íslandi sé rekið sterkt rík­is­út­varp. En það breytir ekki þeirri stöðu að umfang RÚV á mark­aði og útþensla kæfir súr­efnið sem er til staðar til rekst­urs ann­arra miðla. RÚV fær rúma fjóra millj­arða króna á ári úr rík­is­sjóði til að sinna sínu lög­bundna hlut­verki. Til við­bótar hefur fyr­ir­tækið getað farið í umfangs­mikil fast­eigna­við­skipti upp á rúma 1,5 millj­arða króna með eign sem það fékk í vöggu­gjöf frá rík­inu til að auka rekstr­ar­hæfi sitt. Og það tekur til sín 2,2 millj­arða króna á ári í aug­lýs­inga- og kostana­tekj­ur. Fyrir þann pen­ing sem fer í rekstur RÚV á hverju ári væri til að mynda hægt að reka Kjarn­ann í rúm­lega 100 ár.

Meiri­hluti nefnd­ar­innar leggur til í skýrslu sinni að RÚV fari af aug­lýs­inga­mark­aði. Þessi til­laga er umdeild. Góð rök hafa verið sett fram um að ef RÚV verði ekki lengur til taks sem birt­ing­ar­vett­vangur fyrir dýra aug­lýs­inga­fram­leiðslu fyrir sjón­varp sé hætt við því að dregið verði úr slíkri fram­leiðslu. Aðrir segja að RÚV tryggi aug­lýsendum dekkun sem engin annar miðil geti tryggt og þar af leið­andi væri það til vansa fyrir aug­lýs­inga­geir­ann ef fyr­ir­tækið væri ekki lengur á aug­lýs­inga­mark­aði. Á það verður að benda að hvergi er tekið fram í sér­lögum um Rík­is­út­varpið að lög­bundið hlut­verk þess sé að tryggja aug­lýsendum dekkun. Þess vegna er ekki hægt að nota það sem rök í þessu máli.

Aug­ljóst er að hægt yrði að taka skref til þess að tak­marka umfang RÚV á aug­lýs­inga­mark­aði, t.d. með því að meina fyr­ir­tæk­inu að sækja tekjur í gegnum skjá­aug­lýs­ingar og útvarps­aug­lýs­ing­ar. Það eru aug­lýs­ingar og tekjur sem auð­veld­lega ættu að finna sér nýjan far­veg innan einka­rek­inna fjöl­miðla. Þá mætti stíga það skref að banna RÚV að selja kost­anir, tak­marka enn frekar þann tíma í sjón­varps­dag­skrá RÚV sem má fara undir aug­lýs­ingar og banna með öllu und­ir­boð og frá­vik frá opin­berri verð­skrá. Þannig gæti RÚV enn haft tekjur af sjón­varps­aug­lýs­ingum og fram­leiðsla þeirra yrði áfram tryggð.

Hvort og þá hvernig RÚV yrði bætt þessi tekju­missir er síðan póli­tísk spurn­ing, sem er ekki hægt að svara fyrr en búið er að greina nákvæm­lega hversu miklar tekjur RÚV þurfi til að rækja lög­bundið hlut­verk sitt.

Skekkt sam­keppn­is­staða með hæpnum rökum

Þriðja til­lagan sem vakið hefur umtals­verða athygli er sú að áfeng­is- og tóbaks­aug­lýs­ingar verði heim­il­að­ar. Við hana má bæta að leyfa ætti aug­lýs­ingar frá veð­mála­fyr­ir­tækj­um.

Það er þannig, í alþjóða­væddum og nettengdum heimi, að íslenskir neyt­endur sjá slíkar aug­lýs­ingar á hverjum degi. Þær eru birtar á sam­fé­lags­miðl­um, erlendum net­miðlum, á erlendum sjón­varps­stöðvum sem sumar hverjar eru seldar í áskrift af íslenskum fyr­ir­tækj­um, erlendum tíma­ritum og dag­blöðum og auð­vitað í allskyns afþrey­ing­ar­efni sem íslenskir fjöl­miðlar kaupa og sýna, t.d. kapp­leikjum í íþrótt­um.

Auk þess er bæði áfeng­is­sala og veð­mál, sem er lög­leg starf­semi, aug­lýst á Íslandi. ÁTVR aug­lýsir versl­anir sínar undir for­varn­ar­for­merkjum og Íslensk get­spá aug­lýsir sína veð­mála­starf­semi umtals­vert.

Bann við þessum aug­lýs­ingum í íslenskum miðl­um, og af hendi íslenskra fyr­ir­tækja, gerir ekk­ert nema að skekkja sam­keppn­is­stöðu þeirra. Það leysir engan vanda sem af þessum vágestum hlýst. Það væri því skyn­sam­legra að setja skýrar reglur um hvers konar for­varn­ar­skila­boð þurfi að fylgja birt­ingu slíkra aug­lýs­inga í íslenskum miðlum en að banna þeim að hafa tekjur af þeim.

Auglýsing
Nefndin leggur einnig til að gagn­sæi verði tryggt í kaupum hins opin­bera á aug­lýs­ing­um. Engin heild­ræn stefna er til staðar um það hvernig hið opin­bera, sem aug­lýsir fyrir háar fjár­hæðir á ári, gerir slíkt. Þess í stað velur hið opin­bera, bæði ríkið og Reykja­vík­ur­borg, að birta flestar aug­lýs­ingar sínar í völdum prent­miðlum sem eru að falla hratt í lestri. Vel má færa rök fyrir því að í þessu felist opin­berir styrkir upp á tugi millj­óna króna til val­inna fjöl­miðla sem séu ekki með nokkru rétt­læt­an­leg­ir, hvorki frá sam­keppn­is­legu sjón­ar­horni né þegar horft er á til hverra slíkar aug­lýs­ingar þurfa að ná.

Ríkið á líka mýmörg fyr­ir­tæki sem eru stórir þátt­tak­endur á aug­lýs­inga­mark­aði. Má þar nefna tvo banka, Lands­virkj­un, Happa­drætti Háskól­ans of mörg fleiri. Það mætti einnig móta heild­ræna stefnu fyrir birt­ingar slíkra fyr­ir­tækja í stað þess að mark­aðsfé þeirra sé stýrt til val­inna fjöl­miðla. Oft er um her­ferðir að ræða sem hafa ekki beint mark­aðs­legt gildi heldur er aug­lýst af sam­fé­lags­legum ástæð­um. Það mætt­ist birt­ast betur í því hvernig mark­aðs­fénu er dreift.

Til­laga um sam­ræm­ingu á virð­is­auka­skatti á sölu og áskriftum á raf­rænu formi og að gripið verði til hvetj­andi aðgerða varð­andi textun og tal­setn­ingu, er eitt­hvað sem allir ættu að geta sam­mælst um að séu nauð­syn­legar breyt­ing­ar.

Viljum við frjálsa og öfl­uga fjöl­miðla?

Það þarf að bregð­ast hratt og vel við þessum til­lög­um. Íslenskt fjöl­miðla­hverfi, og fjöl­breyti­leiki þess, er í vanda statt. í raun má færa rök fyrir því að um bráða­vanda sér að ræða.

Gömlu við­skipta­mód­elin sem héldu einka­reknum fjöl­miðlum öfl­ugum eiga mjög undir högg að sækja, meðal ann­ars vegna tækni- og upp­lýs­inga­bylt­ing­ar­inn­ar. Hún leiðir af sér að sífellt færri vilja greiða fyrir fréttir og frétta­vinnslu og hefur gert það að verkum að nýjar teg­undir miðla, sér­stak­lega sam­fé­lags­miðl­ar, eru farnir að taka til sín sífellt stærri sneið af tekjum sem áður runnu til íslenskra miðla.

Það þarf að taka ákvörðun um það hvort það sé vilji til að reka öfl­ugt og fjöl­breytt fjöl­miðlaum­hverfi á Íslandi. Engin vilji hefur verið hjá stjórn­völdum til að bregð­ast við stöðu einka­rek­inna fjöl­miðla hingað til. Það er stað­reynd að atgervis­flótti og speki­leki er úr starfs­stétt blaða- og frétta­manna. Fært fólk end­ist ekki í starfi vegna lélegra launa, álags og áreitni sem því fylgir að fjalla um sam­fé­lags­mál í örsam­fé­lagi. Nær öll lönd í kringum okkur átta sig á mik­il­vægi öfl­ugra fjöl­miðla fyrir lýð­ræðið og gera sitt til að tryggja starf­semi og öryggi þeirra. Færa má rök fyrir því að það sé enn mik­il­væg­ara í jafn litlu sam­fé­lagi og tungu­mála­svæði og Ísland er.

En það þarf ekki bara að laga rekst­ur­inn. Það þarf líka að laga hug­ar­farið gagn­vart fjöl­miðl­um. Í stað þess að beita sér fyrir styrk­ingu stoða í rekstri þeirra hafa stjórn­mála­menn frekar ein­beitt sér að því að ítrekað tala nið­ur, og jafn­vel ráð­ast á, valda fjöl­miðla fyrir að sinna nauð­syn­legu aðhalds­hlut­verki sínu. Ekki vegna þess að fréttir þeirra séu ekki lög­legar og rétt­ar. Heldur vegna þess að við­fangs­efnin henta ekki við­kom­andi. Sumir hafa gengið svo langt að beita sér sér­stak­lega með því að grafa kerf­is­bundið undan miðlum sem ekki þykja þókn­an­legir með lygum og atvinnurógi. Aðrir neita að tala við valda fjöl­miðla eða hóta inni­halds­laust mál­sóknum til þess eins að draga úr trú­verð­ug­leika fjöl­miðla sem um þá fjalla. Sam­an­dregið þá á sér stað með­vituð jað­ar­setn­ing á gagn­rýnum fjöl­miðl­um, ekki ósvipað og ráð­andi öfl í Banda­ríkj­unum stunda. Og hún verður að hætta.

Íslenskt sam­fé­lag og stjórn­mála­menn­irnir sem kosnir hafa verið til að leiða það standa frammi fyrir vali. Er vilji til þess að fjöl­miðla­lands­lagið verði ein­ungis saman sett af umsvifa­miklu Rík­is­út­varpi og örfáum einka­miðlum sem reknir eru fyrir fé úr djúpum vösum sér­hags­muna­að­ila, eða er vilji til þess að hér þrí­fist fjöl­breytt, frjálst og öfl­ugt fjöl­miðlaum­hverfi sem getur veitt nauð­syn­legt aðhald og sinnt því gríð­ar­lega mik­il­væga lýð­ræð­is­lega hlut­verki að upp­lýsa almenn­ing um það sem á sér stað?

Ykkar er val­ið.

Hægt er að styrkja Kjarn­ann hér.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorkell Helgason
Aukið vægi útstrikana í komandi sveitarstjórnarkosningum
Kjarninn 22. janúar 2022
Ráðherrar þeirrar ríkisstjórnarinnar sem sat að völdum þegar eftirlaunalögin voru samþykkt.
Tíu hlutir sem hægt væri að gera fyrir kostnað vegna eftirlauna ráðherra og þingmanna
257 fyrrverandi þingmenn og 46 fyrrverandi ráðherrar fá eftirlaun á grundvelli umdeildra eftirlaunalaga sem voru í gildi á árunum 2003 til 2009. Alls kostaði þetta 876 milljónir króna í fyrra. Hér eru tíu hlutir sem hægt væri að gera fyrir það fé á ári.
Kjarninn 22. janúar 2022
Jepplingur á ferð í Laugarnesi í Reykjavík. Bílar af þessari stærðargráðu og stærri hafa orðið æ algengari á götunum undanfarin ár.
Bílarnir á götunum þyngjast og þyngjast
Nýskráðir fólksbílar á Íslandi árið 2021 voru að meðaltali um 50 prósentum þyngri en bílarnir voru árið 1990. Þetta er alþjóðleg þróun – sem sumir segja að sé helst leidd af bílaframleiðendum sem vilja selja almenningi stærri og dýrari bíla ár frá ári.
Kjarninn 22. janúar 2022
Nokkrir valkostanna sem eru til skoðunar gera ráð fyrir jarðgöngum í gegnum Reynisfjall og að vegurinn liggi meðfram Víkurfjöru.
Sér ekki hvað nýr valkostur um Mýrdal á að leysa
Oddviti Mýrdalshrepps telur að nýjum valkosti Vegagerðarinnar við færslu hringvegarins í Mýrdal myndi fylgja umtalsvert meira jarðrask en láglendisvegi og jarðgöngum.
Kjarninn 22. janúar 2022
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Microsoft kaupir Blizzard og frábær CES
Kjarninn 22. janúar 2022
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Stefnt að því að koma Íslandi í efstu sætin á Regnbogakortinu
Forsætisráðherra hefur lagt fram framkvæmdaáætlun í málefnum hinsegin fólks í 17 liðum fram í samráðsgátt stjórnvalda. Á meðal aðgerða er að stjórnendur hjá ríkinu og lögreglumenn fái fræðslu um málefni hinsegin fólks.
Kjarninn 21. janúar 2022
N1 Rafmagn er dótturfélag N1, sem er eitt dótturfélaga Festi hf., sem er að uppistöðu í eigu íslenskra lífeyrissjóða.
N1 reiknar með því að útskýra rafmagnsendurgreiðslur betur eftir helgi
N1 Rafmagn, sem áður hét Íslensk orkumiðlun, hefur verið orkusali til þrautavara frá 1. júní 2020. Fyrirtækið hefur ekki útskýrt hvers vegna það hyggst einungis endurgreiða neytendum mismun tveggja taxta frá 1. nóvember 2021.
Kjarninn 21. janúar 2022
Tímasetning uppsagnar tilfallandi og greiðslur til hluthafa „eðlilegur hluti af fyrirtækjarekstri“
Sjóvá vísar því á bug að samningi við FÍB um vegaþjónustu hafi verið sagt upp í hefndarskyni. Tímasetningin hafi verið tilfallandi. Markaðsstjóri Sjóvá segir greiðslur til hluthafa „eðlilegan hluta af fyrirtækjarekstri“.
Kjarninn 21. janúar 2022
Meira úr sama flokkiLeiðari