Að gefa í eða bremsa

Áslaug Kristjánsdóttir segir að kynlíf eigi að snúast um að það sé jafnvægi á milli bensíngjafarinnar og bremsanna. Þegar svo er gengur allt smurt.

Auglýsing

Rann­sóknir á kyn­hegðun manns­ins eru ekki alda gaml­ar. Kyn­fræði, fræðin um kyn­hegðun mann­skepn­unn­ar, er ung fræði­grein. Fyrstu rann­sóknir kyn­fræð­inga könn­uðu hvað ger­ist lík­am­lega þegar við stundum kyn­líf. Fólk var fengið til þess að koma á til­rauna­stofur og stunda sjálfs­fróun eða kyn­líf á meðan lífs­mörk þess voru mæld. Þannig öðl­uð­umst við skiln­ing á kyns­vör­un. Þegar síð­asta öld var að líða undir lok fóru kyn­fræð­ingar að rann­saka hvað veldur kyn­hegðun okk­ar, ekki hvernig hún lítur út á mæli­tækj­um. Spurn­ingin hvað kveikir löngun og hvað slekkur hana varð kveikjan að kenn­ingu sem í dag er kölluð tví­stjórnun (e. Dual control model).

Tví­stjórnun kyn­hegð­unar byggir á því að tauga­kerfið (heil­inn og mæn­an) sé sam­sett úr mörgum pörum af bens­ín­gjöfum og brems­um. Þetta þekkjum við út frá t.d. sympat­íska og para­sympat­íska tauga­kerf­inu. Hug­myndin sem kveikti kenn­ing­una er að kyn­líf hlýtur að lúta sömu tauga­fræði­legu lög­málum og annað í lík­ama og hegðun okk­ar. Nið­ur­staðan var því að við höfum bens­ín­gjöf og bremsu sem stjórna kyn­lífi okk­ar.

Bens­ín­gjöfin er ábyrg fyrir kyn­ferð­is­legri örv­un. Hún skannar umhverfið fyrir kyn­ferð­is­lega jákvæðum eða örvandi skila­boðum - hvað við sjá­um, heyr­um, finnum lykt af, skynjum í gegnum snert­ingu, bragð og ímynd­un. Þegar hún skynjar kyn­ferð­is­lega jákvæð skila­boð segir hún heil­anum að gefa í og kveikja á kyn­ferð­is­legri löngun og örv­un. Bens­ín­gjöfin er stöðugt að skanna umhverfi okkar (líka hugs­anir og til­finn­ing­ar) fyrir kyn­ferð­is­lega við­eig­andi og jákvæðum skila­boð­um. Hún hættir aldrei störfum þó við séum alls ekki alltaf með­vituð um hana. Hún virkar eins og annað sem tauga­kerfið stjórn­ar, s.s öndun og melt­ingu. Við erum ekki með­vituð um þessa starf­semi fyrr en búið er að ræsa kerfið t.d. þegar maginn tæm­ist verðum við svöng. Við­eig­andi skila­boð kalla á við­eig­andi svar.

Auglýsing

Bremsan sér um að hemja kyns­vörun og hegð­un. Þessar hömlur sem hún setur hafa ekk­ert með feimni að gera. Þetta er bara tauga­fræði­legt svar um að slökkva á kyn­ferð­is­legri örv­un. Til þess að flækja málin aðeins sýndu rann­sóknir á tví­skipt­ing­unni að brems­urnar eru tvær. Eins og í góðum bíl þarf fót- og hand­bremsu, sama á við um kynörv­un. Fót­bremsan virkar eins og bens­ín­gjöf­in, hún er alltaf að skanna umhverfið fyrir hættum - það sem við sjá­um, heyr­um, finnum lykt af, skynjum í gegnum snert­ingu, bragð og ímynd­un. Nei­kvæð eða hættu skila­boð segja heil­anum að slökkva á kyn­löngun og örv­un. Fót­bremsan ber þannig ábyrgð á því að við verðum ekki örvuð á óvið­eig­andi stöðum t.d. þegar við erum að halda fyr­ir­lestur eða í fjöl­skyldu­boði. Fót­bremsan er að verkum þegar öll örvun stoppar í skyndi þegar mamma opnar hurð­ina þrátt fyrir að kyn­ferð­is­leg hegðun sé haf­in. Hand­bremsan hins vegar virkar líkt og stöðug en veik­ari bremsa. Hún sendir skila­boðin nei, takk samt.

Brems­urnar þjóna ólíkum til­gangi. Fót­bremsan stjórn­ast af ótta við afleið­ing­ar, en hand­bremsan af ótti um frammi­stöðu. Í dag vinnum við eins með báðar þessar bremsur þegar við viljum ná betri stjórn á kyn­löngun eða svör­un. Það virð­ist ekki skipta máli hvor bremsan er að verki. Hver veit hvort að fram­tíðin beri það í skauti sér að við getum greint þessar bremsur betur í sundur og aðlagað ráð­legg­ingar eða jafn­vel lyfja­með­ferð að annarri hvorri. Verk­efni fólks er núna að finna hvað bremsar hjá mér og hvað geri ég til þess að slökkva á löngun eða hegð­un. Þegar hver og einn hefur fundið það út fyrir sig þá má ná betri stjórn.

Þessi tví­stjórnun er ekki flókin í sjálfu sér en betri skiln­ingur á því hvernig við virkum getur haft veru­legar afleið­ing­ar. Kyn­líf snýst um að það sé jafn­vægi á milli bens­ín­gjaf­ar­innar og bremsanna. Þegar svo er gengur allt smurt.

Pistill­inn birt­ist fyrst í Mann­lífi sem kom út 26. jan­ú­ar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ný fjarskiptalög gætu kostað Sýn 325 milljónir króna
Í ársreikningi Sýnar er fjallað um lagasetningu sem er í pípunum, og er bæði íþyngjandi og ívilnandi fyrir fyrirtækið. Annars vegar er um að ræða frumvarp til nýrra fjarskiptalaga og hins vegar frumvarp um styrkveitingar til einkarekinna fjölmiðla.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Twitter búið að opna útibú í Reykjavík
Í lok síðasta mánaðar var útibú fyrir Twitter skráð í fyrirtækjaskrá. Stofnandi Ueno, sem seldi fyrirtækið nýverið til samfélagsmiðlarisans, vann fyrsta daginn sinn fyrir Twitter hérlendis í dag.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Hlöðver Skúli Hákonarson
Fjölmiðlaeyjan Ísland
Kjarninn 27. febrúar 2021
Andrés Pétursson
Evrópusambandslöndin tapa á Brexit
Kjarninn 27. febrúar 2021
Tæp 42 prósent Íslendinga eru á móti því að Ísland gangi í Evrópusambandið, samkvæmt nýlegri könnun Maskínu.
Íslendingarnir sem vilja helst ekki ganga í ESB
Litlar hreyfingar eru á afstöðu Íslendinga til inngöngu í ESB á milli ára og tæp 42 prósent segjast andvíg inngöngu. Kjarninn skoðaði hvaða hópar á Íslandi eru mest á móti Evrópusambandsaðild.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Rannsóknir eru þegar hafnar á virkni og öryggi bóluefnis AstraZeneca fyrir börn og segir Jóhanna það mikið fagnaðarefni.
Ef börn verði ekki bólusett gæti faraldur brotist út á meðal þeirra
Þegar faraldur fær að ganga óáreittur um ákveðna næma hópa fara sjaldgæfir atburðir að eiga sér stað. „Sjaldgæfir alvarlegir atburðir sem við viljum ekki sjá,“ segir Jóhanna Jakobsdóttir líftölfræðingur.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Samherji Holding hefur enn ekki skilað ársreikningi fyrir árið 2019
Hálfu ári eftir að lögboðinn frestur til að skila inn ársreikningum rann út þá hefur félagið sem heldur utan um erlenda starfsemi Samherja, meðal annars allt sem snýr að Namibíuumsvifum þess, ekki skilað inn sínum fyrir árið 2019.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Langflest hagsmunagæslusamtök landsins, sem reyna að hafa áhrif á hvernig löggjöf og aðrar ákvarðanir innan stjórnmála og stjórnsýslu þróast, eru til heimilis í Hús atvinnulífsins við Borgartún 35.
Búið að skrá 27 hagsmunaverði og birta vefsvæði með upplýsingum um þá
Tilkynningum á hagsmunaverði sem reyna að hafa áhrif á stjórnmál og stjórnsýslu í starfi sínu, og áttu samkvæmt lögum að berast um áramót, hefur rignt inn síðustu daga eftir að forsætisráðuneytið sendi ítrekun.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Meira úr sama flokkiÁlit