Að gefa í eða bremsa

Áslaug Kristjánsdóttir segir að kynlíf eigi að snúast um að það sé jafnvægi á milli bensíngjafarinnar og bremsanna. Þegar svo er gengur allt smurt.

Auglýsing

Rann­sóknir á kyn­hegðun manns­ins eru ekki alda gaml­ar. Kyn­fræði, fræðin um kyn­hegðun mann­skepn­unn­ar, er ung fræði­grein. Fyrstu rann­sóknir kyn­fræð­inga könn­uðu hvað ger­ist lík­am­lega þegar við stundum kyn­líf. Fólk var fengið til þess að koma á til­rauna­stofur og stunda sjálfs­fróun eða kyn­líf á meðan lífs­mörk þess voru mæld. Þannig öðl­uð­umst við skiln­ing á kyns­vör­un. Þegar síð­asta öld var að líða undir lok fóru kyn­fræð­ingar að rann­saka hvað veldur kyn­hegðun okk­ar, ekki hvernig hún lítur út á mæli­tækj­um. Spurn­ingin hvað kveikir löngun og hvað slekkur hana varð kveikjan að kenn­ingu sem í dag er kölluð tví­stjórnun (e. Dual control model).

Tví­stjórnun kyn­hegð­unar byggir á því að tauga­kerfið (heil­inn og mæn­an) sé sam­sett úr mörgum pörum af bens­ín­gjöfum og brems­um. Þetta þekkjum við út frá t.d. sympat­íska og para­sympat­íska tauga­kerf­inu. Hug­myndin sem kveikti kenn­ing­una er að kyn­líf hlýtur að lúta sömu tauga­fræði­legu lög­málum og annað í lík­ama og hegðun okk­ar. Nið­ur­staðan var því að við höfum bens­ín­gjöf og bremsu sem stjórna kyn­lífi okk­ar.

Bens­ín­gjöfin er ábyrg fyrir kyn­ferð­is­legri örv­un. Hún skannar umhverfið fyrir kyn­ferð­is­lega jákvæðum eða örvandi skila­boðum - hvað við sjá­um, heyr­um, finnum lykt af, skynjum í gegnum snert­ingu, bragð og ímynd­un. Þegar hún skynjar kyn­ferð­is­lega jákvæð skila­boð segir hún heil­anum að gefa í og kveikja á kyn­ferð­is­legri löngun og örv­un. Bens­ín­gjöfin er stöðugt að skanna umhverfi okkar (líka hugs­anir og til­finn­ing­ar) fyrir kyn­ferð­is­lega við­eig­andi og jákvæðum skila­boð­um. Hún hættir aldrei störfum þó við séum alls ekki alltaf með­vituð um hana. Hún virkar eins og annað sem tauga­kerfið stjórn­ar, s.s öndun og melt­ingu. Við erum ekki með­vituð um þessa starf­semi fyrr en búið er að ræsa kerfið t.d. þegar maginn tæm­ist verðum við svöng. Við­eig­andi skila­boð kalla á við­eig­andi svar.

Auglýsing

Bremsan sér um að hemja kyns­vörun og hegð­un. Þessar hömlur sem hún setur hafa ekk­ert með feimni að gera. Þetta er bara tauga­fræði­legt svar um að slökkva á kyn­ferð­is­legri örv­un. Til þess að flækja málin aðeins sýndu rann­sóknir á tví­skipt­ing­unni að brems­urnar eru tvær. Eins og í góðum bíl þarf fót- og hand­bremsu, sama á við um kynörv­un. Fót­bremsan virkar eins og bens­ín­gjöf­in, hún er alltaf að skanna umhverfið fyrir hættum - það sem við sjá­um, heyr­um, finnum lykt af, skynjum í gegnum snert­ingu, bragð og ímynd­un. Nei­kvæð eða hættu skila­boð segja heil­anum að slökkva á kyn­löngun og örv­un. Fót­bremsan ber þannig ábyrgð á því að við verðum ekki örvuð á óvið­eig­andi stöðum t.d. þegar við erum að halda fyr­ir­lestur eða í fjöl­skyldu­boði. Fót­bremsan er að verkum þegar öll örvun stoppar í skyndi þegar mamma opnar hurð­ina þrátt fyrir að kyn­ferð­is­leg hegðun sé haf­in. Hand­bremsan hins vegar virkar líkt og stöðug en veik­ari bremsa. Hún sendir skila­boðin nei, takk samt.

Brems­urnar þjóna ólíkum til­gangi. Fót­bremsan stjórn­ast af ótta við afleið­ing­ar, en hand­bremsan af ótti um frammi­stöðu. Í dag vinnum við eins með báðar þessar bremsur þegar við viljum ná betri stjórn á kyn­löngun eða svör­un. Það virð­ist ekki skipta máli hvor bremsan er að verki. Hver veit hvort að fram­tíðin beri það í skauti sér að við getum greint þessar bremsur betur í sundur og aðlagað ráð­legg­ingar eða jafn­vel lyfja­með­ferð að annarri hvorri. Verk­efni fólks er núna að finna hvað bremsar hjá mér og hvað geri ég til þess að slökkva á löngun eða hegð­un. Þegar hver og einn hefur fundið það út fyrir sig þá má ná betri stjórn.

Þessi tví­stjórnun er ekki flókin í sjálfu sér en betri skiln­ingur á því hvernig við virkum getur haft veru­legar afleið­ing­ar. Kyn­líf snýst um að það sé jafn­vægi á milli bens­ín­gjaf­ar­innar og bremsanna. Þegar svo er gengur allt smurt.

Pistill­inn birt­ist fyrst í Mann­lífi sem kom út 26. jan­ú­ar.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hvítir karlar fóru „á veiðar“ og skutu svartan pilt
„Það er svartur maður að hlaupa niður götuna,“ segir móður og másandi maður við neyðarlínuna. Nokkrum mínútum síðar liggur ungur karlmaður í blóði sínu á götunni. Hann hafði verið skotinn þrisvar.
Kjarninn 27. maí 2020
Hanna Katrín Friðriksson, þingflokksformaður Viðreisnar.
Sláandi niðurstöður könnunar kalli á afgerandi viðbrögð af hálfu forseta Alþingis
Þingflokksformaður Viðreisnar segir að sú staða sem uppi er á Alþingi sé ekki eingöngu óboðleg þeim einstaklingum sem um ræðir, heldur sverti ímynd Alþingis og hafi hamlandi áhrif á getu og vilja fólks til þess að starfa á vettvangi stjórnmálanna.
Kjarninn 27. maí 2020
Úlfar Þormóðsson
Hvurs er hvað?
Kjarninn 27. maí 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Ríkissjóður fær 76 milljarða króna lánaða á 0,625 prósent vöxtum
Nálægt sjöföld umframeftirspurn var eftir því að kaupa skuldabréfaútgáfu íslenska ríkisins. Af þeim mikla áhuga leiddi til þess að hægt var að fá enn lægri vexti en stefnt hafði verið að.
Kjarninn 27. maí 2020
Úr Hæstarétti Íslands.
Benedikt Bogason nýr varaforseti Hæstaréttar
Hæstaréttardómarar kusu sér nýjan varaforseta á fundi sem haldinn var í dag.
Kjarninn 27. maí 2020
Margrét Pála Valdimarsdóttir kann því vel að vinna heima.
Aukin afköst í fjarvinnu og meiri frítími
Að þurfa ekki að keyra til vinnu og að getað tekið æfingu í stofunni eru meðal þeirra kosta sem Margrét Pála Valdimarsdóttir, ráðgjafi hjá Íslandsbanka, sér við fjarvinnu. Starfsfólks bankans mun héðan í frá að jafnaði vinna heima einn dag í viku.
Kjarninn 27. maí 2020
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Langfæstir ánægðir með Kristján Þór
Mest ánægja er með störf Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra en minnst með störf sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Kjarninn 27. maí 2020
Bjarni Benediktsson hefur lagt fram frumvarp um breytingu á lögum um opinber fjármál.
Óvíst að efnahagsleg óvissa verði minni í haust en nú
Frumvarp fjármálaráðherra gerir ráð fyrir að endurskoðuð fjármálastefna og uppfærð fjármálaáætlun verði lögð fram á sama tíma og fjárlög 1. október. Fjármálaráð gerir athugasemd við að stefnumörkunin færist öll á einn tímapunkt.
Kjarninn 27. maí 2020
Meira úr sama flokkiÁlit