Að gefa í eða bremsa

Áslaug Kristjánsdóttir segir að kynlíf eigi að snúast um að það sé jafnvægi á milli bensíngjafarinnar og bremsanna. Þegar svo er gengur allt smurt.

Auglýsing

Rann­sóknir á kyn­hegðun manns­ins eru ekki alda gaml­ar. Kyn­fræði, fræðin um kyn­hegðun mann­skepn­unn­ar, er ung fræði­grein. Fyrstu rann­sóknir kyn­fræð­inga könn­uðu hvað ger­ist lík­am­lega þegar við stundum kyn­líf. Fólk var fengið til þess að koma á til­rauna­stofur og stunda sjálfs­fróun eða kyn­líf á meðan lífs­mörk þess voru mæld. Þannig öðl­uð­umst við skiln­ing á kyns­vör­un. Þegar síð­asta öld var að líða undir lok fóru kyn­fræð­ingar að rann­saka hvað veldur kyn­hegðun okk­ar, ekki hvernig hún lítur út á mæli­tækj­um. Spurn­ingin hvað kveikir löngun og hvað slekkur hana varð kveikjan að kenn­ingu sem í dag er kölluð tví­stjórnun (e. Dual control model).

Tví­stjórnun kyn­hegð­unar byggir á því að tauga­kerfið (heil­inn og mæn­an) sé sam­sett úr mörgum pörum af bens­ín­gjöfum og brems­um. Þetta þekkjum við út frá t.d. sympat­íska og para­sympat­íska tauga­kerf­inu. Hug­myndin sem kveikti kenn­ing­una er að kyn­líf hlýtur að lúta sömu tauga­fræði­legu lög­málum og annað í lík­ama og hegðun okk­ar. Nið­ur­staðan var því að við höfum bens­ín­gjöf og bremsu sem stjórna kyn­lífi okk­ar.

Bens­ín­gjöfin er ábyrg fyrir kyn­ferð­is­legri örv­un. Hún skannar umhverfið fyrir kyn­ferð­is­lega jákvæðum eða örvandi skila­boðum - hvað við sjá­um, heyr­um, finnum lykt af, skynjum í gegnum snert­ingu, bragð og ímynd­un. Þegar hún skynjar kyn­ferð­is­lega jákvæð skila­boð segir hún heil­anum að gefa í og kveikja á kyn­ferð­is­legri löngun og örv­un. Bens­ín­gjöfin er stöðugt að skanna umhverfi okkar (líka hugs­anir og til­finn­ing­ar) fyrir kyn­ferð­is­lega við­eig­andi og jákvæðum skila­boð­um. Hún hættir aldrei störfum þó við séum alls ekki alltaf með­vituð um hana. Hún virkar eins og annað sem tauga­kerfið stjórn­ar, s.s öndun og melt­ingu. Við erum ekki með­vituð um þessa starf­semi fyrr en búið er að ræsa kerfið t.d. þegar maginn tæm­ist verðum við svöng. Við­eig­andi skila­boð kalla á við­eig­andi svar.

Auglýsing

Bremsan sér um að hemja kyns­vörun og hegð­un. Þessar hömlur sem hún setur hafa ekk­ert með feimni að gera. Þetta er bara tauga­fræði­legt svar um að slökkva á kyn­ferð­is­legri örv­un. Til þess að flækja málin aðeins sýndu rann­sóknir á tví­skipt­ing­unni að brems­urnar eru tvær. Eins og í góðum bíl þarf fót- og hand­bremsu, sama á við um kynörv­un. Fót­bremsan virkar eins og bens­ín­gjöf­in, hún er alltaf að skanna umhverfið fyrir hættum - það sem við sjá­um, heyr­um, finnum lykt af, skynjum í gegnum snert­ingu, bragð og ímynd­un. Nei­kvæð eða hættu skila­boð segja heil­anum að slökkva á kyn­löngun og örv­un. Fót­bremsan ber þannig ábyrgð á því að við verðum ekki örvuð á óvið­eig­andi stöðum t.d. þegar við erum að halda fyr­ir­lestur eða í fjöl­skyldu­boði. Fót­bremsan er að verkum þegar öll örvun stoppar í skyndi þegar mamma opnar hurð­ina þrátt fyrir að kyn­ferð­is­leg hegðun sé haf­in. Hand­bremsan hins vegar virkar líkt og stöðug en veik­ari bremsa. Hún sendir skila­boðin nei, takk samt.

Brems­urnar þjóna ólíkum til­gangi. Fót­bremsan stjórn­ast af ótta við afleið­ing­ar, en hand­bremsan af ótti um frammi­stöðu. Í dag vinnum við eins með báðar þessar bremsur þegar við viljum ná betri stjórn á kyn­löngun eða svör­un. Það virð­ist ekki skipta máli hvor bremsan er að verki. Hver veit hvort að fram­tíðin beri það í skauti sér að við getum greint þessar bremsur betur í sundur og aðlagað ráð­legg­ingar eða jafn­vel lyfja­með­ferð að annarri hvorri. Verk­efni fólks er núna að finna hvað bremsar hjá mér og hvað geri ég til þess að slökkva á löngun eða hegð­un. Þegar hver og einn hefur fundið það út fyrir sig þá má ná betri stjórn.

Þessi tví­stjórnun er ekki flókin í sjálfu sér en betri skiln­ingur á því hvernig við virkum getur haft veru­legar afleið­ing­ar. Kyn­líf snýst um að það sé jafn­vægi á milli bens­ín­gjaf­ar­innar og bremsanna. Þegar svo er gengur allt smurt.

Pistill­inn birt­ist fyrst í Mann­lífi sem kom út 26. jan­ú­ar.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Börkur Smári Kristinsson
Hvað skiptir þig máli?
Kjarninn 16. nóvember 2019
Jóhanna Sigurðardóttir, fyrrverandi forsætisráðherra.
Segir VG standa frammi fyrir prófraun í kjölfar Samherjamálsins
Fyrrverandi forsætisráðherra segir að grannt verði fylgst með viðbrögðum Katrínar Jakobsdóttur og VG í tengslum við Samherjamálið. Hún segir að setja verði á fót sérstaka rannsóknarnefnd sem fari ofan í saumana á málinu.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Bára Halldórsdóttir
Klausturgate – ári síðar
Bára Halldórsdóttir hefur skipulagt málþing með það að markmiði að gefa þolendum „Klausturgate“ rödd og rými til að tjá sig og til þess að ræða Klausturmálið og eftirmál þess fyrir samfélagið.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Ragnar Þór Ingólfsson er formaður VR.
Vill að verkalýðshreyfingin bjóði fram stjórnmálaafl gegn spillingu
Formaður VR kallar eftir þverpólitísku framboði, sem verkalýðshreyfingin stendur að. „Tökum málin í eigin hendur og stigum fram sem sameinað umbótaafl gegn spillingunni,“ segir hann í pistli.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Jón Baldvin Hannibalsson
Ætlar enginn (virkilega) að gera neitt í þessu?
Kjarninn 16. nóvember 2019
Fólk geti sett sig í spor annarra
Gylfi Zoega segir að hluti af því að hagkerfið geti virkað eins og það eigi að gera, sé að fólk og fjölmiðlar veiti valdhöfum aðhald.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Þórður Snær Júlíusson
Uppskrift að því að drepa umræðuna með börnum
Kjarninn 16. nóvember 2019
Rannsókn Alþingis á fjárfestingarleiðinni gæti náð yfir Samherja
Samherji flutti rúmlega tvo milljarða króna í gegnum fjárfestingarleið Seðlabanka Íslands. Þeir peningar komu frá félagi samstæðunnar á Kýpur, sem tók við hagnaði af starfsemi Samherja í Namibíu.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiÁlit