Að gefa í eða bremsa

Áslaug Kristjánsdóttir segir að kynlíf eigi að snúast um að það sé jafnvægi á milli bensíngjafarinnar og bremsanna. Þegar svo er gengur allt smurt.

Auglýsing

Rann­sóknir á kyn­hegðun manns­ins eru ekki alda gaml­ar. Kyn­fræði, fræðin um kyn­hegðun mann­skepn­unn­ar, er ung fræði­grein. Fyrstu rann­sóknir kyn­fræð­inga könn­uðu hvað ger­ist lík­am­lega þegar við stundum kyn­líf. Fólk var fengið til þess að koma á til­rauna­stofur og stunda sjálfs­fróun eða kyn­líf á meðan lífs­mörk þess voru mæld. Þannig öðl­uð­umst við skiln­ing á kyns­vör­un. Þegar síð­asta öld var að líða undir lok fóru kyn­fræð­ingar að rann­saka hvað veldur kyn­hegðun okk­ar, ekki hvernig hún lítur út á mæli­tækj­um. Spurn­ingin hvað kveikir löngun og hvað slekkur hana varð kveikjan að kenn­ingu sem í dag er kölluð tví­stjórnun (e. Dual control model).

Tví­stjórnun kyn­hegð­unar byggir á því að tauga­kerfið (heil­inn og mæn­an) sé sam­sett úr mörgum pörum af bens­ín­gjöfum og brems­um. Þetta þekkjum við út frá t.d. sympat­íska og para­sympat­íska tauga­kerf­inu. Hug­myndin sem kveikti kenn­ing­una er að kyn­líf hlýtur að lúta sömu tauga­fræði­legu lög­málum og annað í lík­ama og hegðun okk­ar. Nið­ur­staðan var því að við höfum bens­ín­gjöf og bremsu sem stjórna kyn­lífi okk­ar.

Bens­ín­gjöfin er ábyrg fyrir kyn­ferð­is­legri örv­un. Hún skannar umhverfið fyrir kyn­ferð­is­lega jákvæðum eða örvandi skila­boðum - hvað við sjá­um, heyr­um, finnum lykt af, skynjum í gegnum snert­ingu, bragð og ímynd­un. Þegar hún skynjar kyn­ferð­is­lega jákvæð skila­boð segir hún heil­anum að gefa í og kveikja á kyn­ferð­is­legri löngun og örv­un. Bens­ín­gjöfin er stöðugt að skanna umhverfi okkar (líka hugs­anir og til­finn­ing­ar) fyrir kyn­ferð­is­lega við­eig­andi og jákvæðum skila­boð­um. Hún hættir aldrei störfum þó við séum alls ekki alltaf með­vituð um hana. Hún virkar eins og annað sem tauga­kerfið stjórn­ar, s.s öndun og melt­ingu. Við erum ekki með­vituð um þessa starf­semi fyrr en búið er að ræsa kerfið t.d. þegar maginn tæm­ist verðum við svöng. Við­eig­andi skila­boð kalla á við­eig­andi svar.

Auglýsing

Bremsan sér um að hemja kyns­vörun og hegð­un. Þessar hömlur sem hún setur hafa ekk­ert með feimni að gera. Þetta er bara tauga­fræði­legt svar um að slökkva á kyn­ferð­is­legri örv­un. Til þess að flækja málin aðeins sýndu rann­sóknir á tví­skipt­ing­unni að brems­urnar eru tvær. Eins og í góðum bíl þarf fót- og hand­bremsu, sama á við um kynörv­un. Fót­bremsan virkar eins og bens­ín­gjöf­in, hún er alltaf að skanna umhverfið fyrir hættum - það sem við sjá­um, heyr­um, finnum lykt af, skynjum í gegnum snert­ingu, bragð og ímynd­un. Nei­kvæð eða hættu skila­boð segja heil­anum að slökkva á kyn­löngun og örv­un. Fót­bremsan ber þannig ábyrgð á því að við verðum ekki örvuð á óvið­eig­andi stöðum t.d. þegar við erum að halda fyr­ir­lestur eða í fjöl­skyldu­boði. Fót­bremsan er að verkum þegar öll örvun stoppar í skyndi þegar mamma opnar hurð­ina þrátt fyrir að kyn­ferð­is­leg hegðun sé haf­in. Hand­bremsan hins vegar virkar líkt og stöðug en veik­ari bremsa. Hún sendir skila­boðin nei, takk samt.

Brems­urnar þjóna ólíkum til­gangi. Fót­bremsan stjórn­ast af ótta við afleið­ing­ar, en hand­bremsan af ótti um frammi­stöðu. Í dag vinnum við eins með báðar þessar bremsur þegar við viljum ná betri stjórn á kyn­löngun eða svör­un. Það virð­ist ekki skipta máli hvor bremsan er að verki. Hver veit hvort að fram­tíðin beri það í skauti sér að við getum greint þessar bremsur betur í sundur og aðlagað ráð­legg­ingar eða jafn­vel lyfja­með­ferð að annarri hvorri. Verk­efni fólks er núna að finna hvað bremsar hjá mér og hvað geri ég til þess að slökkva á löngun eða hegð­un. Þegar hver og einn hefur fundið það út fyrir sig þá má ná betri stjórn.

Þessi tví­stjórnun er ekki flókin í sjálfu sér en betri skiln­ingur á því hvernig við virkum getur haft veru­legar afleið­ing­ar. Kyn­líf snýst um að það sé jafn­vægi á milli bens­ín­gjaf­ar­innar og bremsanna. Þegar svo er gengur allt smurt.

Pistill­inn birt­ist fyrst í Mann­lífi sem kom út 26. jan­ú­ar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 11. þáttur: „Að fara inn í íslenskan torfkofa opnar leið inn í heim iðandi ofurlífveru“
Kjarninn 26. október 2021
Lilja Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
„Almennt má segja að skólastarf hafi gengið ágætlega frá skólabyrjun“
Ríkisstjórnin ræddi skólastarf í leik- og grunnskólum haustið 2021 vegna COVID-19 á ríkisstjórnarfundi í morgun.
Kjarninn 26. október 2021
Hagnaður Facebook á þriðja ársfjórðungi var 9 milljarðar dollarar, eða sem nemur rúmum 1.166 milljörðum króna.
Yfir þúsund milljarða króna hagnaður í skugga uppljóstrana og fækkunar yngri notenda
Hagnaður Facebook var meiri en búist var við á þriðja ársfjórðungi. Á sama tíma fækkar notendum í yngsta aldurshópnum og Facebook hyggst „endurheimta týndu kynslóðina“.
Kjarninn 26. október 2021
Fyrsta sektarákvörðun fjölmiðlanefndar sem varðar hlaðvarpsmiðlun var birt í síðustu viku.
Fjölmiðlanefnd sektar og skammar hlaðvarpsstjórnendur – og fær bágt fyrir
Árslöngum eltingaleik fjölmiðlanefndar við nokkra hlaðvarpsþætti lauk fyrir helgi með einni sektarákvörðun og tveimur álitum. Sum hlaðvörp eru nú fjölmiðlar og skráðir sem slíkir en þær raddir heyrast að eftirlitið með þessum markaði sé fram úr hófi.
Kjarninn 26. október 2021
„Nú þurfa Íslendingar að gyrða sig í brók“
Fíknigeðlæknir segir að nú þurfi Íslendingar að gyrða sig í brók svo að hið sama verði ekki upp á teningnum á Íslandi og í Bandaríkjunum varðandi ofnotkun ópíóíða.
Kjarninn 26. október 2021
Á meðal þeirra sakborninga sem setið hafa á bak við lás og slá í Nambíu frá því undir lok árs 2019 er Bernhard Esau, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra landsins.
Tvö mál orðin að einu í Namibíu
Í nýju ákæruskjali í sameinuðu sakamáli vegna Fishrot-skandalsins í Namibíu eru engir Íslendingar á meðal sakborninga, en alls eru 10 manns og 18 félög sökuð um margvísleg brot í tengslum við kvótaviðskipti Samherja í landinu.
Kjarninn 26. október 2021
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Gamla höfnin í Reykjavík, örverur, kombucha og súrdeig
Kjarninn 26. október 2021
Gagnrýnir aðstöðuleysi fyrir ungmenni í Laugardalnum
Borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins segir að ungmenni í Laugardal þurfi alvöru aðstöðu til íþróttaiðkunar „ekki fleiri vinnuhópa eða góðar hugmyndir á blaði“.
Kjarninn 26. október 2021
Meira úr sama flokkiÁlit