Í frjálsu falli

Auður Jónsdóttir rithöfundur skrifar um gildi þess að lifa lífinu eftir eigin nefi og ljá því merkingu.

Auglýsing

Föð­ur­amma mín dó fyrir nokkrum dög­um. Hún var orðin gömul en hug­ur­inn skýr eins og hjá ungri mann­eskju. Hún las óvenju mikið og sagði mér að mamma sín, hjúkr­un­ar­kona á Akur­eyri, hefði notið þess svo mikið að lesa Hamsun og Dic­kens.

Það er ekki svo langt síðan ég heyrði að amma hefði lagt stund á bók­menntir í Banda­ríkj­unum þegar hún var ung þar ytra – þegar hún fylgdi mann­inum sínum í nám, eins og það var yfir­leitt kall­að. Kannski flokk­að­ist það undir dægra­stytt­ingu hjá henni, fjög­urra barna móð­ur­inni.

Þegar hún dó vildi svo skringi­lega til að ég sat og drakk morg­un­kaffi með banda­rískum rit­höf­undi og háskóla­kenn­ara í skap­andi skrif­um, ætt­uðum frá Ísra­el, sem átti leið um landið og hafði frétt af mér, en við höfum bæði skrifað á nokkuð sjálfsævi­sögu­legum nót­um.

Auglýsing

Hann varð undr­andi þegar ég sagði honum síðar að amma mín, sú bókelska mann­eskja sem hún var, hefði lát­ist meðan við drukkum saman kaffi – og að hún hefði senni­lega haft gaman af svo­leiðis til­vilj­un, svo hrifin af sög­unum í líf­inu. Í skáld­sögu hlyti það að vera merk­ing­ar­bært. En er ekki allt okkar líf merk­ing­ar­bært – allt þetta sem við gerum og segjum umhugs­un­ar­laust á hverjum degi?

Ekki bara okkar sem skrifum á sjálfsævi­sögu­legum nót­um.

Lífs­kraft­ur­inn í dauð­anum

Amma mín valdi líkn­ar­með­ferð. Hún vildi fá að deyja frekar en að lækna­vís­indin myndu hjálpa henni að tóra eilítið leng­ur. Nú er komið gott, sagði hún við mig þar sem ég sat við hlið hennar á spít­al­anum og síðan brosti hún blítt og inni­lega.

Hún var veik­burða en samt svo óend­an­lega sterk. Hún birt­ist mér þannig að mér fannst ég aldrei hafa séð nokkurn eins hug­rakkan og hana – á þessu augna­bliki. Um leið hellt­ist yfir mig vissa um að annað eins hug­rekki væri í raun lífs­kraft­ur. Og það var skrýt­ið, að skynja tæran lífs­kraft á dán­ar­beði mann­eskju.

Lífið snýst um hug­rekki, frá upp­hafi... til enda, hugs­aði ég á leið­inni frá henni – í síð­asta sinn. Að vera eða ekki vera – þar liggur efinn. Að þora að vera getur meira segja verið að deyja eins og hún amma mín.

Í flæk­ings­legum hvers­degi

Þegar hún var dáin varð mér hugsað til spjalls­ins við kollega minn í morg­un­kaff­inu. Ég hafði sagt honum að ég væri nýskil­in, nokkuð sem hann hafði sjálfur prófað í tvígang svo hann spurði hvernig ég upp­lifði það.

Mér finnst ég vera í frjálsu falli og ég nýt þess en stundum verð ég hrædd, svar­aði ég.

Þessi nýi vinur minn tengdi við líðan mína. Hann sagði mér að halda áfram að njóta óvissunnar því hún væri það sem níu­tíu og fimm pró­sent mann­kyns ótt­að­ist helst en lífið sner­ist um.

Ég held reyndar að flest okkar njóti óvissu í og með en við leyfum okkur of sjaldan að gera það. Við ríg­höldum í hug­mynd­ina um að við höfum hald­reipi. En við höfum ekk­ert nema tál­sýn­ina. Stöðugt hrap­andi, sama hvar í sveit við erum sett. Mis­jafn­lega hrædd en öll í frjálsu falli.

Amma mín vissi það þegar hún dó, raunar virt­ist hún hafa meiri áhyggjur af mér en sér á þessum síð­asta fundi okk­ar. Hún ljáði síð­ustu dögum sínum merk­ingu með vali sínu, æðru­leysi og lífskjarki í því frjálsa falli sem dauð­inn er.

Það sama getum við sem lifum enn­þá. Á hverjum degi – svo lengi sem við tór­um. Að ljá andránni merk­ingu. Við gerum það oft, óaf­vit­andi, og skiljum stundum eftir okkur önnur spor en við hefðum viljað að því við höfum ekki tíma til að hugsa út í merk­ing­ar­þung­ann í flæk­ings­legum önnum hvers­dags­ins. En í líf­inu býr svo mik­ill sköp­un­ar­kraftur og við höfum hann í höndum okk­ar, hvort sem okkur líkar betur eða verr – svo ég leyfi mér að hljóma eins og tutt­ugu ára gömul sjálfs­hjálp­ar­bók. Stundum finnst manni að það vanti meiri til­vist­ar­stefnu í hug­ar­heim nútíma­fólks.

Að sjá sög­urnar í líf­inu

Í gegnum árin hef ég skrifað um raun­veru­legt fólk, lif­andi og lát­ið, og ég hef kennt fólki skap­andi skrif og orðið þess áskynja hvernig það að búa til sögur úr kraðaki lífs­ins getur hjálpað fólki við að heila minn­ingar sín­ar, sætt­ast við þær og jafn­vel – geta hlegið að þeim á end­an­um. Og mér finnst að þegar maður getur hlegið að mis­tökum og rugl­inu í sjálfum sér séu launin meiri áræðni í líf­inu.

Það sem ger­ist þegar maður púslar atburðum saman í sögu er að úr verður ein­hvers konar atburða­rás með innri lög­málum og þannig öðl­ast atburð­irnir merk­ingu. Hið sára öðl­ast dýpt og verður ljóð­rænt, fynd­ið, nota­lega fárán­legt eða fag­urt á öfug­snú­inn hátt. Bara það að ljá atburðum merk­ingu forðar manni frá tómi og til­gangs­leysi.

Tvö ævin­týri

Stundum hef ég verið svo lánsöm að verða vitni að mann­eskjum sem lifa til fulls – kannski ekki ótta­lausar en samt stað­ráðnar í því að gefa engan afslátt af hug­myndum og hug­sjónum sín­um, sama hverjar þær eru eða í hvaða átt þær bein­ast.

Bara á einni viku, hér í Reykja­vík City, sá ég í tvígang mann­eskjur lifa hug­sjónir á eigin skinni. Í fyrra skiptið heim­sóttum við Bára Huld Beck, blaða­maður hér á Kjarn­an­um, rit­stjóra Stund­ar­innar vegna bókar um fjöl­miðla sem við erum að gera.

Við hlust­uðum á Ingi­björgu Dögg og Jón Trausta segja okkur frá lög­bann­inu alræmda og ýmsum öðrum mál­sóknum um leið og þau lýstu upp­lifun sinni af allri þess­ari reynslu. Bæði áber­andi ein­læg í trú sinni á það sem þau eru að gera – þó að það hafi reynt svo mikið á þau í gegnum tíð­ina að flestir í sporum þeirra væru búnir að skipta um vinnu.

Örfáum dögum síðar skrapp ég á fund Stjórn­ar­skrár­fé­lags­ins þar sem ýmsum var mikið niðri fyrir af ást á lýð­ræð­inu og fram­gangi þess. Eftir fund­inn hafði vin­kona mín orð á því að það væri áhuga­vert að fylgj­ast með fólk­inu í eldra kant­inum eins og Ómari Ragn­ars­syni, fyrrum frétta­manni, og lög­mann­inum Ragn­ari Aðal­steins­syni sem höfðu báðir talað af vafn­ings­lausri vissu – þó að Ómar hafi verið ólíkt leik­rænni en Ragn­ar.

Þeir hafa engu að tapa – þeir vilja umfram allt sjá nýja stjórn­ar­skrá verða að veru­leika meðan þeir lifa, sagði vin­kona mín.

Sam­göngu­mál fatl­aðra í Reykja­vík

Nú veit ég ekki hvað henni ömmu minni fann­st, hvorki um lög­bannið né nýju stjórn­ar­skrána. Það kæmi mér reyndar ekki á óvart þó að hún hafi stundum kosið Sjálf­stæð­is­flokk­inn – ég veit það ekki, veit þó að hún vildi ekki sjá vinstrið eftir klúður í sam­göngu­málum fatl­aðra hjá Reykja­vík­ur­borg en hún var sjálf löm­uð. Og þar sem hún var ákveðin kona, óhrædd við að lifa hug­myndir sín­ar, býst ég við að hún hafi breytt eftir því. Kannski ekki aðal­málið hverju við trúum eða hversu rétt eða rangt það kann að vera á alheims mæli­kvarð­ann. Heldur að við lifum hug­myndir okkar og hug­sjónir – hrap­andi – og njótum þess, finnst mér eftir þessa við­burða­ríku viku.

Því ann­ars er engin merk­ing, þá er bara ekk­ert. Og ekk­ert-ið er hræði­leg­ast af öllu, hræði­legra en dauð­inn nokkur tím­ann.

Helaumt en ham­ingju­samt nef

En alla­vega, á þessum dögum fór ég líka í jarð­ar­för Þor­steins frá Hamri. Hann sem kunni manna best að segja mikið í fáum orð­um, svo með­vit­aður um þunga ein­stakra orða. Merk­ingu þess sem við hugs­um, segj­um, skrifum – oft án þess að taka eftir því. Jarð­ar­förin var í Dóm­kirkj­unni og þar sem ég sat í leiðslu hnippti ein­hver í öxl­ina á mér: Bragi bók­sali var að bjóða mér tóbak í nefið í miðri jarð­ar­för. Og ég hugs­aði: Af hverju ekki! – og þáði tóbakið en hnerraði bless­un­ar­lega ekki því tón­listin var svo fal­leg heldur naut þess að finna nikó­tínið fylla mig lífs­krafti.

Bragi varð svo glaður að á leið­inni út bauð hann mér aftur í nefið og ein­hvern veg­inn var það í anda manns­ins sem við vorum að kveðja og líka hennar ömmu minn­ar. Að lifa líf­inu eftir eigin nefi – og þá nefi í orðs­ins fyllstu merk­ingu því nefið á mér var helaumt þegar ég steig út úr kirkj­unni.

Viva la Vida!

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira úr sama flokkiÁlit