Auglýsing

Það er að öllum lík­indum harður kjara­vetur framund­an. Reyndar virð­ist alltaf stefna í harðan kjara­vetur þegar samn­ingar eru við það að losna. En ein­hvern veg­inn tekst oft­ast að afstýra stór­slysum á vinnu­mark­aðn­um, með eft­ir­minni­legum und­an­tekn­ingum þó, með sann­gjörnum og hóf­sömum launa­hækk­unum og lof­orðum um að slíkt muni yfir alla ganga.

Yngri kyn­slóðir muna ekki tím­ana fyrir þjóð­ar­sátt­ina 1990. Þær hafa lesið um verð­bólgu­draug­inn, víta­hringi víxl­hækk­ana launa og vöru og þjón­ustu, sem tókst með sam­stilltu átaki að kveða í kút­inn. Þegar þjóð­ar­sátt­ar­samn­ing­arnir voru und­ir­rit­aðir sögðu for­sprakkar hennar að verið væri að taka áhættu. „Ef ein­hver hópur fer að vaða upp í hækk­unum fyrir ofan almennt verka­fólk, þá er þetta búið. Menn þurfa að átta sig á að það verður að byggj­ast á gagn­kvæmu jafn­ræði á milli hópa. Það þýðir ekki að keyra áfram ein­hverjir sér­hópar upp yfir aðra. Þá er þetta hrunið og það hrynur yfir þá hina söm­u,“ sagði Guð­mundur Jaki við und­ir­rit­un­ina.

Það sem gerir það að verkum að nú er raun­veru­leg hætta á hörðum kjara­vetri eru einkum tveir þætt­ir. Ann­ars vegar það að í stjórn verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar eru komnir nýir víg­móðir for­ystu­menn sem fara með umboð fyrir meiri­hluta félags­manna innan Alþýðu­sam­bands­ins. Þessir nýju for­menn hafa þegar lýst því yfir að þeir séu óhræddir við að beita verk­falls­rétti sínum í þeirri við­leitni að vera ekki skilin eftir ein með ábyrgð­ina á stöð­ug­leik­anum á bak­inu og laun undir fram­færslu­við­miðum hins opin­bera.

Auglýsing

En það eru ekki síður okkar tíma sér­hópar sem keyra áfram upp yfir aðra sem Guð­mundur Jaki vís­aði til sem gera það að verkum að það virð­ist óum­flýj­an­legt að hér fari allt í bál og brand. Ákvarð­anir kjara­ráðs, sem ákvarðar laun og starfs­kjör æðstu emb­ætt­is­manna rík­is­ins, hafa gefið tón­inn. Þau tug­pró­senta launa­stökk sem ráðið hefur veitt þessum hópi hefur byggst á óskýrum og ósam­rým­an­legum grunni og skapað gíf­ur­legt ósætti og óróa á vinnu­mark­aði. Rík­is­for­stjór­arnir láta sitt síðan ekki eftir liggja með launa­hækk­unum frá 16 upp í 32 pró­sent, á millj­óna mán­að­ar­laun­um. Stjórn­ar­menn þess­ara rík­is­fyr­ir­tækja lepja ekki heldur dauð­ann úr skel heldur og fengu sínar tug­pró­senta hækk­an­ir. Þá eru ónefnd stjórn­enda­laun hjá einka­fyr­ir­tækjum sem geta orðið 17 til 18 föld lág­marks­laun. Og með­al­laun for­stjóra fyr­ir­tækja sem skráð eru í Kaup­höll­ina eru tæp­lega 5 millj­ónir á mán­uði. Rík­is­valdið gerir lítið í launa­skriði einka­rek­inna fyr­ir­tækja. En glóru­lausar ákvarð­anir kjara­ráðs og hrein­ræktuð sjálf­taka rík­is­for­stjór­anna og stjórna þeirra setja skýr og leið­andi for­dæmi.

Árið 1992, tveimur árum eftir þjóð­ar­sátt­ina, kvað kjara­dómur upp úrskurð þar sem laun æðstu emb­ætt­is­manna rík­is­ins voru hækkuð um allt að 30 pró­sent. Uppi varð fótur og fit. Í leið­ara Morg­un­blaðs­ins þann 30. júní sama ár sagði að næðu nið­ur­stöður kjara­dóms fram að ganga myndi launa­stefna þjóð­ar­sátt­ar­innar hrynja. Tækju þessir emb­ætt­is­menn við hækk­un­unum gætu þeir ekki gert þær kröfur til almennra laun­þega að þeir sætti sig við að ákveðnir hópar þjóð­fé­lags­þegna, stjórn­endur þjóð­ar­skút­unn­ar, fái marg­falt meiri launa­hækk­an­ir.

Þáver­andi rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks og Alþýðu­flokks reyndi að fá dómnum breytt en greip á end­anum til þess ráðs að kalla saman þing um mitt sumar og setja bráða­birgða­lög sem hnekkti dómn­um. Í lög­unum sagði að for­senda stöð­ug­leika í efna­hags­lífi þjóð­ar­innar sé kjara­samn­ingar við þorra launa­fólks og hóf­legar launa­hækk­an­ir. Nið­ur­staða kjara­dóms tefli honum í tví­sýnu. Slíkt hið sama var gert árið 2005 í aðdrag­anda þess að lög um kjara­ráð voru sett, úrskurði um laun æðstu ráða­manna var hnekkt og hækkun umfram það sem almennt launa­fólk fékk var dregin til baka.

Mantra atvinnu­rek­enda og hins opin­bera í kjara­málum þessa dag­ana er að svig­rúm til launa­hækk­ana sé lítið sem ekk­ert. Aðstæður nú eru ekki þær sömu og árið 1992. Kjara­ráð er ekki það sama og kjara­dóm­ur. Og Ísland er ekki statt í miðri efna­hagslægð eins og þá heldur á toppi góð­ær­is. En það er hins vegar þannig að nákvæm­lega sömu lög­mál eiga við þegar kemur að sam­spili kjara­mála og efna­hags­lífs.

Almennt launa­fólk mun ekki nú, frekar en árið 1992, sætta sig við að eina svig­rúmið til launa­hækk­ana sé fyrir tug­pró­senta hækk­anir hjá emb­ætt­is­mönnum eða rík­is­for­stjórum, þegar það sjálft hækkar um langtum minna. Og það er vel með­vitað um að tug­pró­senta launa­hækk­anir sér­hópanna hleypur á hund­ruðum þús­unda á móti tug­þús­unda hækk­unum sem það sjálft fær.

Í júní árið 1992 sagði leið­ara­höf­undur Morg­un­blaðs­ins að rík­is­stjórnin hefði gert sér grein fyrir hætt­unni sem hækk­anir emb­ætt­is­mann­anna skap­aði og leit­aði þá leiða út úr ógöng­unum sem kjara­dómur hefði komið henni og þjóð­inni í. Hún fann leið­ina.

Stjórn­völd hljóta að leita leiða út úr þessum ógöngum líkt og fyr­ir­r­renn­arar þeirra gerðu. Leiðin verður ekki greið og það mun þurfa þor til að feta hana. Inn­grip með laga­setn­ingu er og hefur ávallt verið neyð­ar­úr­ræði. En þegar hömlu­laus græðgin er óstöðv­andi getur slíkt verið síð­asta hálm­strá­ið. Ann­ars er hætt við því að þetta sé hrunið og hrynji yfir þá hina sömu.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fjöldi flugfarþega í júlí dróst saman um 85 prósent milli ára
Í júlí fóru tæplega 132 þúsund farþegar um Keflavíkurflugvöll. Fjöldi farþega hefur aukist umtalsvert frá fyrri mánuðum en er engu að síður einungis brot af því sem hann var í sama mánuði í fyrra.
Kjarninn 10. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir á fundinum í dag.
Einn á tvítugsaldri lagður inn á Landspítala
Einstaklingur á tvítugsaldri hefur verið lagður inn á sjúkrahús með COVID-19 smit. Sóttvarnalæknir segir til skoðunar að taka upp eins metra reglu á ákveðnum stöðum í stað tveggja metra reglu og opnar á að íþróttir með snertingu verði leyfðar á ný.
Kjarninn 10. ágúst 2020
Krítískur tími í Evrópu – kúrfan sveigist upp á ný
Hvert sem litið er í Evrópu er staðan nánast sú sama: Tilfellum af COVID-19 hefur fjölgað síðustu vikur. Ríkin hafa sum hver gripið til staðbundnari takmarkana en í vetur í von um að þurfa ekki að skella í lás að nýju.
Kjarninn 10. ágúst 2020
Tvö ný innanlandssmit og tveir á sjúkrahúsi með COVID-19
Tvö ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær. Eitt virkt smit greindist við landamærin. 114 manns eru með COVID-19 og í einangrun og tveir liggja á sjúkrahúsi.
Kjarninn 10. ágúst 2020
Auður Jónsdóttir
Ástin á tímum COVID-19
Kjarninn 10. ágúst 2020
Hægir á verðhækkunum fasteigna um land allt
Verðhækkanir á fasteignum í stærri þéttbýliskjörnum landsins mælast nú á bilinu núll til tíu prósent milli ára en á síðasta ársfjórðungi mældust hækkanirnar þrjú til 16 prósent milli ára.
Kjarninn 10. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir. og Gylfi Zoega sjá stöðu mála ekki sömu augum.
Ráðamenn þurfi að sýna ábyrgð gagnvart einu „alvarlegasta vandamáli lýðveldistímans“
Prófessor í hagfræði, sem gagnrýndi frekari opnun landamæra Íslands út frá efnahagslegum rökum fyrir helgi, skrifast í fyrsta sinn á við stjórnmálamann. Hann vonast til þess að þurfa aldrei að gera það aftur.
Kjarninn 10. ágúst 2020
Stefán Ólafsson
Frjálshyggjumenn vilja frelsi til að smita aðra
Kjarninn 10. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari