Karlar, hjálpið okkur að bera skömmina!

Auður Jónsdóttir rithöfundur fjallar um þessa innri pressu sem margar konur finna fyrir varðandi það hvernig þær eiga að hugsa og haga sér og hvetur karla til að hjálpa konum að bera skömmina.

Auglýsing

Vin­konur mínar eru nokkuð ólík­ar. Þær eiga þó flestar, ef ekki all­ar, sam­eig­in­legt að vera skemmti­lega breyskar – eins og ég. Um dag­inn kom æsku­vin­kona til mín á björtu vor­kvöldi. Hún hafði sent mér skila­boð kvöld­inu áður til að tæla mig út með sér­. Ég er hætt að fara út og hætt að reykja, skrif­aði ég sem hafði þremur mán­uðum áður tekið upp á því á full­orð­ins­árum að fikta við reyk­ingar eins og eng­inn væri morg­un­dag­ur­inn.

Nú! skrif­aði hún. Alltaf skrefi á und­an, ég var að byrja! Og hún sendi mér mynd af sér að kveikja í sígar­ettu úr fyrsta sígar­ettu­pakk­anum sem hún hafði keypt sér síðan hún var á að giska tutt­ugu og eins. Við erum báðar frekar nýfrá­skild­ar, nýorðnar fjöru­tíu og fimm ára, og höfum fundið upp á ýmsu síð­ustu mán­uði sem okkur hefði ekki órað fyrir að við myndum gera fyrir aðeins tólf mán­uðum síð­an.

Njóttu! skrif­aði ég og fór heilög í hátt­inn.

Auglýsing

Sjokkið að kynn­ast sjálfri sér

Kvöldið eftir bauð ég henni í mat, ofn­bak­aða bleikju, með­vituð um að hún ætti í fórum sínum sígar­ettu­pakka sem mig lang­aði að fikta í, sjálf búin að strengja þess heit að kaupa ekki aftur pakka af slíkum lík­kistu­nögl­um. Hún mætti, svo stelpu­lega kát og flissandi að fæstir hefðu grunað hana um að vera hámenntuð móðir í þunga­vigt­ar­starfi.

Af hverju ertu hætt að fara út? spurði hún þegar við vorum búnar að borða nógu mikla bleikju til að geta rétt­lætt fyrir okkur að tendra sígar­ettu úti í garði.

Af því að ég fór út á galeið­una með XX (les­ist: önnur breysk mið­aldra vin­kona í þunga­vig­ar­starfi) og del­er­aði.

Vin­kona mín fliss­aði djúpt og sagði: Þú ert með ofvirka blyðg­un­ar­kennd. Þér finnst þú alltaf vera að del­era! En má það ekki? Nú höfum við öðl­ast tæki­færi til að kynn­ast sjálfum okk­ur. Ef við værum ekki svona ringlaðar í lausu lofti hefðum við ekki fengið færi á að vita að við ættum þetta allt til! Og hún veif­aði sígar­ett­unni orðum sínum til áherslu, ein­læg­lega glöð eins og ferm­ing­ar­stúlka.

Það eru tak­mörk fyrir því hversu vel mig langar til að kynn­ast sjálfri mér, sagði ég.

For­rétt­indi og skömm

Þessi ágæta vin­kona mín, spreng­lærð úr frægum háskólum í Evr­ópu og Banda­ríkj­un­um, hefur lag á að greina allt okkar versta atferli með akademískum gler­augum svo eftir grein­ing­una virð­umst við ákjós­an­lega sjálf­stæðar í hugsun en um leið fyr­ir­sjá­an­legar sam­kvæmt félags­fræði­legum rann­sókn­um; dæmi­gerðar fyrir félags­legt mengi utan um konur á okkar aldri. Með þessum gler­augum erum við svo fyr­ir­sjá­an­legar að við hættum nán­ast að vera ein­stak­ling­ar.

Þannig nær hún að umbreyta hvers konar blygð­un, sjálfs­nið­ur­rifi eða ráð­villu í dæmi­gert hegð­un­ar­mynstur kvenna sem séu í senn umvafðar for­rétt­indum og þjak­aðar af inn­rættri skömm kven­leggs síns – já, og óheppi­legri inn­ræt­ingu af ýmsum sortum – í bland við alla­vega rang­hug­myndir og kyn­bundið mis­rétti sem megi rekja í hinar og þessar félags­legar breyt­ur. Raunar er ágætis sjálfs­hjálp fólgin í því að til­einka sér lærðan hugs­un­ar­hátt henn­ar.

Eins og ég ætti að vera

Áður en hún kom í heim­sókn var ég búin að hanna líf mitt upp á nýtt í hug­an­um. Heppi­legt líf fyrir fjöru­tíu og fimm ára konu í því félags­lega mengi sem henni finnst hún til­heyra. Drögin að því svona:

  • Fá vinnu á alvöru vinnu­stað og vera innan um fólk (frekar en sitja ein heima með úfið hár í jogg­ing­buxum – á milli þess sem ég geng í hringi – að reyna skrifa eitt­hvað nógu gáfu­legt til að rétt­læta að ég minni á vit­stola mann­eskju).

  • Hætta að standa í mála­ferlum við hrossa­bónda af því að kona gat ekki haldið sér saman (eitt­hvað ekki alveg nógu kven­legt við það).

  • Inn­rétta leigu­í­búð með ein­hverju öðru en bráða­birgðar­edd­ingu úr Góða hirð­inum (af því að búslóðin gleymd­ist í öðru land­i).

  • Finna sér mann í straujaðri skyrtu og nógu tal­naglöggan til að kona þurfi ekki að vera með end­ur­skoð­anda (fyr­ir­staða að konu líkar sífellt betur lífið einni í sinni nýtilfundnu Góða-hirð­is­-hönnun þar sem hún ræður alfarið hvað og hvort eitt­hvað yfir höfuð sé í kvöld­mat­inn).

  • Hætta skrifum um við­kvæm mál í örsam­fé­lagi sem fæða af sér harð­snúna óvild­ar­menn (við­kvæm kven­sál má ekki við því að hitta tvo óvild­ar­menn í einni og sömu Bón­us­ferð­inn­i).

  • Hætta að reykja (ast­ma­vottur er merki um að kona við þessa iðju sé greind­ar­skert).

  • Hætta að fara út með vin­konum sem hafa líka rambað út fyrir ákjós­an­legt félags­legt mengi og stunda áhættu­sama sjálfskönnun (ber að var­ast ein­hleypar konur í þunga­vigt­ar­störfum því þær hafa óæski­leg áhrif og bera með sér smit­andi breysk­leika).

  • Hætta að tjá sig í sífellu um allt og ekk­ert (til að vera ekki aftur konan í stór­veisl­unni sem var kynnt svona undir borð­um: Þetta er Auður sem er alltaf með skoðun á öllu – og hund­rað gestir hlógu vand­ræða­lega).

Konugelgjan strækar

En svo, dag­inn eftir heim­sókn­ina, fór ég í göngutúr. Ég átti að vera að vinna meðan sonur minn var í skól­anum en þess í stað rambaði ég með Siu í eyr­unum niður að Tjörn og stalst þar til að reykja enn eina óæski­lega sígar­ettu. Þá allt í einu kom konugelgjan upp í mér og spurði: Til hvers að hafa lesið þessar bækur eftir Fay Weldon og Mar­lene French og allar skrudd­urnar sem ung­lings­stúlka fann í bóka­skáp móður sinnar átta­tíu og eitt­hvað og fengu hana til að langa að verða allt annað en ster­íótýpísk ímynduð hug­mynd um hvernig ákjós­an­leg, vel heppnuð kona í vest­rænu feðra­veldi ætti að vera og fún­kera?

Þessar skáld­konur hafa reyndar fyrir löngu fallið í skugg­ann af femínískum hugs­uðum nýrra tíma og alls­konar nýj­um, ferskum vanga­velt­um. Og yngri konur í íslensku sam­fé­lagi virð­ast raunar ólíkt frjáls­ari undan rang­hug­myndum um að þurfa að upp­fylla staðalí­myndir ellegar blygð­ast sín en þessar mið­aldra í þunga­vigt­ar­stör­f­unum – sem eru sumar hverjar mæður þeirra og bara stutt síðan þær þótt­ust vera af hinni end­an­legu X-kyn­slóð eða hvað hún nú hét – eitt­hvað löngu úrelt.

Málið er að þessar kröfur búa ekki lengur í sam­fé­lag­inu á sama hátt og áður. Þær búa í hausnum á konu. Inn­rætt hugs­un­ar­villa, mantra sem ósýni­legt afl gróð­ur­setti þar í frum­bernsku, í öðrum tíð­ar­anda, og hin spreng­lærða vin­kona mín með lang­lærða akademíska með­vit­und sér svo glöggt en gleymir meira að segja sjálf inn á milli – eins og ég. Af því að við erum konur af okkar kyn­slóð.

Reynsla okkar lík­amn­ast

Þegar karlar kvarta undan því að orð­ræða dags­ins geri þá sak­lausu seka því það að vera karl­maður með hvatir og fýsnir í dag sé orðið þrungið inn­rættri skömm – þá hugsa ég: En við höfum alltaf þurft að bera skömm­ina. Kon­ur. Hjálpið okkur að bera hana frekar en kvarta – því við erum líka sak­laus­ar. Við erum öll sak­laus en sek.

Eins og hún vin­kona mín sagði þegar hún drap í sígar­ett­unni: Vand­inn við mann­eskj­una er að hún safnar reynslu sem lík­amnast, hún getur orðið svo inn­gró­in. Við erum gang­andi gagna­safn um ástir og örlög, sorgir, þrár og gleði. Þannig að þótt konur hendi úreltum hug­myndum á haug­ana sitja þessar hug­myndir í lík­am­anum (mjöðmun­um) og herja á þær eins og vírusar sem vakna úr dvala þegar kona lendir í vissum aðstæð­um. Blygð­un­ar­vírus­inn verst­ur! Og við þurfum stöðugt að hafa alls kyns ráð til að halda vírusnum niðri, eins og femínískar bók­menntir og rót­tæk fræði. Lækn­inga­mátt­ur­inn er umtals­verð­ur!

Og þannig land­aði hún til­veru­rétti okkar – eina ferð­ina enn.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Ráðherra segir að pakkaferðafrumvarp hennar hafi ekki meirihluta á þingi
Frumvarp Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur um að heimila ferðaskrifstofum að borga neytendum í inneignarnótum í stað peninga mun ekki verða afgreitt á Alþingi. Hluti stjórnarþingmanna styður það ekki.
Kjarninn 4. júní 2020
Jón Baldvin Hannibalsson
Varist hræðsluáróður – Handbók um endurheimt þjóðareignar
Kjarninn 4. júní 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Hálfur milljarður í þróun á bóluefni frá Íslandi
Framlag Íslands skiptist þannig að 250 milljónir króna fara til bólusetningarbandalagsins Gavi og sama upphæð til CEPI sem er samstarfsvettvangur fyrirtækja og opinberra aðila um viðbúnað gegn farsóttum.
Kjarninn 4. júní 2020
Jenný Ruth Hrafnsdóttir
Hverjir eru þínir bakverðir?
Kjarninn 4. júní 2020
Fosshótel Hellnar er hluti af Íslandshótelum.
722 samtals sagt upp hjá tveimur hótelum og Bláa lóninu
Samtals var 722 starfsmönnum sagt upp í þremur stærstu hópuppsögnum maímánaðar; hjá Bláa lóninu, Flugleiðahóteli og Íslandshóteli. Vinnumálastofnun bárust 23 tilkynningar um hópuppsagnir í maí.
Kjarninn 4. júní 2020
Reynt að brjótast inn í tölvukerfi Reiknistofu bankanna
Brotist var inn í ysta netlag og eru engar vísbendingar um að komist hafi verið inn í kerfi Reiknistofu bankanna og viðskiptavina.
Kjarninn 4. júní 2020
Kristbjörn Árnason
Núverandi ríkisstjórn er ein alvarlegustu mistök stjórnmálanna hin síðustu ár
Leslistinn 4. júní 2020
Kóralrifið mikla hefur fölnað mikið á undanförnum árum.
Kóralrifið mikla heldur áfram að fölna
Fölnun Kóralrifsins mikla í mars síðastliðnum er sú umfangsmesta hingað til. Febrúar síðastliðinn var heitasti mánuður á svæðinu síðan mælingar hófust.
Kjarninn 4. júní 2020
Meira úr sama flokkiÁlit