Mikilvægi lesturs

Hermundur Sigmundsson, prófessor í lífeðlislegri sálfræði við Háskólann í Þrándheimi í Noregi og Háskólann í Reykjavík, skrifar um lestur og mikilvægi hans.

Auglýsing

Lestur er lyk­il­inn að öllum öðrum lyklum hvað varðar nám og þekk­ing­ar­leit. Lestur gefur okkur einnig mögu­leika á að öðl­ast gleði við að lesa bækur af ýmsum toga. Eins og Her­dís Egils­dótt­ir, kenn­ari til 45 ára, sagði á svo skemmti­legan hátt um strák­inn sem náði að lesa sín fyrstu orð og sagði fullur af gleði: „Það kemur saga út úr mér.“ Bók­ar­lestur verður þess vegna mik­il­vægur til að efla færni og þekk­ingu á mörgum svið­um.

Hvernig er staða íslenskra 15 ára ung­linga? Í stórri alþjóð­legri könnun PISA, þar sem 69 lönd taka þátt, kemur í ljós að með­al­skor íslenskra ung­linga í lestri/lesskiln­ingi er 482 stig (nr. 36 af 69 lönd­um). Skor drengja er 460 stig og stúlkna 506 stig. 28% drengja geta ekki lesið sér til gangs, og eru þ.a.l. á þrepi 1 og 28% eru á þrepi 2. 15% stúlkna eru á þrepi 1 og 25% eru á þrepi 2. Þetta er grafal­var­leg staða sem við erum í og við verðum að taka okkur á ef við eigum að geta snúið vörn í sókn. Af hinum Norð­ur­lönd­unum skora Finnar best með með­al­skor 526 stig (nr. 4 af 69 löndum í PISA). Finnskar stúlkur eru nr. 1 með skor upp á 551 stig og finnskir drengir eru með skor upp á 504 stig og eru í 7 sæti. Hin löndin á toppnum með Finn­landi eru Singapúr með 535 stig og Hong Kong með 527 stig. Á botn­inum eru síðan eft­ir­far­andi lönd: Líbanon með 347 stig og og Dómeníska lýð­veldið með 358 stig.

Á sama tíma falla 4 af 10 út úr fram­halds­skóla á Íslandi og ná ekki að ljúka fram­halds­mennt­un. Þetta er ekki jákvætt fyrir sam­keppn­is­hæfni okkar Íslend­inga.

Auglýsing

Hvenær hefst þetta vanda­mál og þessi kynja­mis­mun­ur. Rann­sóknir sýna að stelpur babbla meira við 10 mán­aða aldur en strák­ar. Þetta hlýtur að stafa af erfða­tengdum þátt­um. En aðrar rann­sóknir sýna að for­eldrar tala meira við stelpur en stráka frá fæð­ingu. Það hlýtur þá að vera áreiti frá umhverfi. Þannig að þarna sjáum við að bæði erfðir og umhverfi eru þættir sem eru mik­il­vægir fyrir þró­un. Fræði­mað­ur­inn Gil­bert Gott­lieb sýndi fram á með sinni mik­il­vægu kenn­ingu (For­maukn­ing byggð á lík­ind­um) að þróun ein­stak­lings­ins er alltaf háð sam­spili erfða og umhverf­is. Þannig að það mætti segja að stelpur sýna á fyrstu árum ævinnar meiri áhuga á sam­skiptum sem getur verið jákvæð fyrir þeirra þróun á tungu­mál­inu, sem sagt þarna skap­ast gagn­kvæm áhrif milli erfða og umhverf­is. 

Kunn­átta á bók­stöfum og hljóðum þeirra er ein af grunn­stoðum fyrir lest­ur, sam­an­ber kenn­ingar fremstu vís­inda­manna í heim­inum á sviði lestr­ar, þeirra Stan­islas Dehaene og Joels Talcott. Þegar barnið kann að með­al­tali 17-19 bók­stafi nær það að brjóta lestr­ar­kóð­ann - sem sagt að lesa. Rann­sóknir sýna að það er kynja­mis­munur þegar börn byrja í skóla 5-6 ára göm­ul. Stelpur kunna mun fleiri bók­stafi og þeirra hljóð þegar þau byrja en strák­ar. Í byrjun skól­ans kunna 11% að lesa og þar af 70% stelp­ur. Í lok fyrsta skóla­árs kunnu 27% ekki að lesa og þar af 70% drengir (Norsk rann­sókn). Þannig að það má segja að kynja­mis­mun­ur­inn sem við sjáum klár­lega í öllum löndum í PISA byrji þegar börn hefja skóla­göngu.

Hvað er til ráða? Það sem er algjört grund­vall­ar­at­riði er að kenna börnum bók­staf­ina og þeirra hljóð, vinna með að lesa tveggja og þriggja stafa orð og síðan fjög­urra og fimm stafa orð og stuttar setn­ing­ar. Þangað til lestr­ar­kóð­inn hefur verið brot­inn. Mik­il­vægt er að finna síðan réttar bækur í sam­bandi við áskor­anir og áhuga­svið hvers og eins. Bóka­söfnin í skólum og bæj­ar­fé­lögum eiga að vera gull­náma fyrir börn og ung­linga til að finna bækur við hæfi. Það er ein af höf­uð­á­stæðum fyrir vel­gengni finnskra ung­linga í PISA. Við ættum ekki að fók­usera á les­hraða heldur að fá börn til að lesa mikið af bók­um. Í hverjum mán­uði ættu börnin að telja hversu margar bækur þau lásu og geta sagt hvaða 3 eru skemmti­leg­ast­ar.

Bæði for­eldrar og for­ráða­menn eiga að stuðla að nægri þjálfun sinna barna. Finnum bækur við hæfi sem vekja áhuga þeirra á lestr­in­um.

Eflum lestur fyrir fram­tíð okkar barna.

Höf­undur er pró­fessor í líf­eðl­is­legri sál­fræði við Háskól­ann í Þránd­heimi og Háskól­ann í Reykja­vík.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira úr sama flokkiÁlit