Mikilvægi lesturs

Hermundur Sigmundsson, prófessor í lífeðlislegri sálfræði við Háskólann í Þrándheimi í Noregi og Háskólann í Reykjavík, skrifar um lestur og mikilvægi hans.

Auglýsing

Lestur er lyk­il­inn að öllum öðrum lyklum hvað varðar nám og þekk­ing­ar­leit. Lestur gefur okkur einnig mögu­leika á að öðl­ast gleði við að lesa bækur af ýmsum toga. Eins og Her­dís Egils­dótt­ir, kenn­ari til 45 ára, sagði á svo skemmti­legan hátt um strák­inn sem náði að lesa sín fyrstu orð og sagði fullur af gleði: „Það kemur saga út úr mér.“ Bók­ar­lestur verður þess vegna mik­il­vægur til að efla færni og þekk­ingu á mörgum svið­um.

Hvernig er staða íslenskra 15 ára ung­linga? Í stórri alþjóð­legri könnun PISA, þar sem 69 lönd taka þátt, kemur í ljós að með­al­skor íslenskra ung­linga í lestri/lesskiln­ingi er 482 stig (nr. 36 af 69 lönd­um). Skor drengja er 460 stig og stúlkna 506 stig. 28% drengja geta ekki lesið sér til gangs, og eru þ.a.l. á þrepi 1 og 28% eru á þrepi 2. 15% stúlkna eru á þrepi 1 og 25% eru á þrepi 2. Þetta er grafal­var­leg staða sem við erum í og við verðum að taka okkur á ef við eigum að geta snúið vörn í sókn. Af hinum Norð­ur­lönd­unum skora Finnar best með með­al­skor 526 stig (nr. 4 af 69 löndum í PISA). Finnskar stúlkur eru nr. 1 með skor upp á 551 stig og finnskir drengir eru með skor upp á 504 stig og eru í 7 sæti. Hin löndin á toppnum með Finn­landi eru Singapúr með 535 stig og Hong Kong með 527 stig. Á botn­inum eru síðan eft­ir­far­andi lönd: Líbanon með 347 stig og og Dómeníska lýð­veldið með 358 stig.

Á sama tíma falla 4 af 10 út úr fram­halds­skóla á Íslandi og ná ekki að ljúka fram­halds­mennt­un. Þetta er ekki jákvætt fyrir sam­keppn­is­hæfni okkar Íslend­inga.

Auglýsing

Hvenær hefst þetta vanda­mál og þessi kynja­mis­mun­ur. Rann­sóknir sýna að stelpur babbla meira við 10 mán­aða aldur en strák­ar. Þetta hlýtur að stafa af erfða­tengdum þátt­um. En aðrar rann­sóknir sýna að for­eldrar tala meira við stelpur en stráka frá fæð­ingu. Það hlýtur þá að vera áreiti frá umhverfi. Þannig að þarna sjáum við að bæði erfðir og umhverfi eru þættir sem eru mik­il­vægir fyrir þró­un. Fræði­mað­ur­inn Gil­bert Gott­lieb sýndi fram á með sinni mik­il­vægu kenn­ingu (For­maukn­ing byggð á lík­ind­um) að þróun ein­stak­lings­ins er alltaf háð sam­spili erfða og umhverf­is. Þannig að það mætti segja að stelpur sýna á fyrstu árum ævinnar meiri áhuga á sam­skiptum sem getur verið jákvæð fyrir þeirra þróun á tungu­mál­inu, sem sagt þarna skap­ast gagn­kvæm áhrif milli erfða og umhverf­is. 

Kunn­átta á bók­stöfum og hljóðum þeirra er ein af grunn­stoðum fyrir lest­ur, sam­an­ber kenn­ingar fremstu vís­inda­manna í heim­inum á sviði lestr­ar, þeirra Stan­islas Dehaene og Joels Talcott. Þegar barnið kann að með­al­tali 17-19 bók­stafi nær það að brjóta lestr­ar­kóð­ann - sem sagt að lesa. Rann­sóknir sýna að það er kynja­mis­munur þegar börn byrja í skóla 5-6 ára göm­ul. Stelpur kunna mun fleiri bók­stafi og þeirra hljóð þegar þau byrja en strák­ar. Í byrjun skól­ans kunna 11% að lesa og þar af 70% stelp­ur. Í lok fyrsta skóla­árs kunnu 27% ekki að lesa og þar af 70% drengir (Norsk rann­sókn). Þannig að það má segja að kynja­mis­mun­ur­inn sem við sjáum klár­lega í öllum löndum í PISA byrji þegar börn hefja skóla­göngu.

Hvað er til ráða? Það sem er algjört grund­vall­ar­at­riði er að kenna börnum bók­staf­ina og þeirra hljóð, vinna með að lesa tveggja og þriggja stafa orð og síðan fjög­urra og fimm stafa orð og stuttar setn­ing­ar. Þangað til lestr­ar­kóð­inn hefur verið brot­inn. Mik­il­vægt er að finna síðan réttar bækur í sam­bandi við áskor­anir og áhuga­svið hvers og eins. Bóka­söfnin í skólum og bæj­ar­fé­lögum eiga að vera gull­náma fyrir börn og ung­linga til að finna bækur við hæfi. Það er ein af höf­uð­á­stæðum fyrir vel­gengni finnskra ung­linga í PISA. Við ættum ekki að fók­usera á les­hraða heldur að fá börn til að lesa mikið af bók­um. Í hverjum mán­uði ættu börnin að telja hversu margar bækur þau lásu og geta sagt hvaða 3 eru skemmti­leg­ast­ar.

Bæði for­eldrar og for­ráða­menn eiga að stuðla að nægri þjálfun sinna barna. Finnum bækur við hæfi sem vekja áhuga þeirra á lestr­in­um.

Eflum lestur fyrir fram­tíð okkar barna.

Höf­undur er pró­fessor í líf­eðl­is­legri sál­fræði við Háskól­ann í Þránd­heimi og Háskól­ann í Reykja­vík.

Börkur Smári Kristinsson
Á ég að gera það?
Kjarninn 9. desember 2018
Karolina Fund: Ljótu kartöflurnar
Viðar Reynisson stofnaði ljótu kartöflurnar. Hann safnar nú fyrir pökkunarvél til að gera pakkað þeim í neytendavænni umbúðir.
Kjarninn 9. desember 2018
Bjarni Jónsson
Á að afhjúpa jólasveinana – eða gæta friðhelgi þeirra?
Leslistinn 9. desember 2018
„Þau sem stjórna þessu landi vilja taka sér langt og gott jólafrí“
Formaður Eflingar segir að tíminn til viðræðna um boðlega lausn á kjaradeilum hafi ekki verið vel nýttur undanfarin misseri. Hún telur íslenska verkalýðsbaráttu hafa verið staðnaða árum saman.
Kjarninn 9. desember 2018
Segir Sigmund Davíð vera á meðal þeirra sem þögðu
Þingmaður Miðflokksins segist gera greinarmun á þeim sem töluðu á Klaustursbarnum og þeim sem þögðu án þess að grípa inn í níðingstalið. Hann telur formann flokksins vera á meðal þeirra sem þögðu.
Kjarninn 9. desember 2018
Heimilið hættulegasti staðurinn fyrir konur
Árið 2017 bárust lögreglunni á Íslandi 870 tilkynningar um heimilisofbeldi. Sama ár voru 50.000 konur myrtar í heiminum af maka sínum eða fjölskyldumeðlim. Á síðustu 15 árum var helmingur þeirra manndrápa sem framin voru á Íslandi tengd heimilisofbeldi.
Kjarninn 9. desember 2018
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Vísindin efla alla dáð
Kjarninn 9. desember 2018
Frederik Skøt og Toke Suhr.
Morðtól í tómstundabúð
Þegar tveir ungir menn, Toke Suhr og Frederik Skøt, opnuðu verslun í Kaupmannahöfn, fyrir tveim árum, grunaði þá ekki að vörur sem þeir hefðu til sölu yrðu notaðar til árása og manndrápa í Írak.
Kjarninn 9. desember 2018
Meira úr sama flokkiÁlit