Hættulegt tal iðnaðarráðherra

Auður Jónsdóttir rithöfundur skrifar um umhverfisverndarmál og veltir fyrir sér hlutverki ráðamanna og orðræðu og stöðu mannsins í náttúrunni.

Auglýsing

Nátt­úru­fræði­stofnun Íslands, rík­is­stofnun sem heyrir til umhverf­is- og auð­linda­ráðu­neyt­is­ins, sendi ráð­herr­an­um, Guð­mundi Inga Guð­brands­syni, til­lögu um að svæði við Dranga­jökul verði frið­lýst og færi svo gæti það strokað út áform um fyr­ir­hug­aða Hval­ár­virkj­un. Slík til­lögu­gerð er hluti af lög­bundnu hlut­verki rík­is­stofn­un­ar­inn­ar.

Á Nátt­úru­fræði­stofnun starfa sér­mennt­aðir vís­inda­menn sem vinna og stunda rann­sóknir sínar eftir við­miðum fræða sinna og nýj­ustu upp­lýs­ing­um. Þrátt fyrir þá stað­reynd mátti lesa þessa klausu í við­tali á vef RÚV: Þór­dís Kol­brún iðn­að­ar­ráð­herra segir að vernd­un­ar­sinnar verði að virða leik­regl­urn­ar. „Ég skil vel sjón­ar­mið þess­ara hópa og þetta er þeirra skoð­un, en við erum með fyr­ir­komu­lag sem við höfum sam­mælst um að nota og þar er þessi virkj­un­ar­kostur í nýt­ing­ar­flokki og eftir því hafa menn unnið und­an­farin ár og í raun­inni finnst mér það vera stað­an.“

Orða­lag ráð­herr­ans, að tala um sér­fræð­inga sem vernd­un­ar­sinna sem þurfi að virða leik­regl­ur, bendir til þess að hún álíti sér­fræð­inga rík­is­stofn­un­ar­innar vera ein­hvers konar aktí­vista með ásetn­ing frekar en vís­inda­menn sem beita fag­legum vinnu­brögð­um. Nokkuð sem gæti haft þau fæl­ing­ar­á­hrif að sér­fræð­ingar veigri sér við að stíga fram af ótta við að vegið sé að æru þeirra.

Auglýsing

Van­hugsað tal ógnar kom­andi kyn­slóðum

Nú er mér málið skylt. Ég er áhuga­söm um umræddar virkj­ana­fram­kvæmdir og auk þess er pabbi minn, Jón Gunnar Ott­ós­son, for­stjóri téðrar Nátt­úru­fræði­stofn­unar svo það er best að taka fram að þessi orð eru ekki skrifuð að und­ir­lagi hans.

Það sem tendrar mig til þess­ara skrifa eru við­horf ráða­manna og sam­fé­lags­ins til fræð­anna sem að nátt­úr­unni lúta. Í mörg ár hafa vís­inda­menn varað við skelfi­legum loft­lags­breyt­ingum og við lifum jafn­framt á tímum þegar sér­fræð­ingar víðs vegar að um heim­inn mæla ein­dregið – og ekki að ástæðu­lausu – með friðun mik­il­vægra land­svæða, vist­kerfa og víð­erna, eins og þess sem um var rætt í við­tal­inu við Þór­dísi Kol­brúnu.

Staðan í mál­efnum nátt­úr­unnar er raunar orðin svo alvar­leg að ef við, íbúar þessa heims, sýnum orðum vís­inda­manna ekki meiri skiln­ing og auð­mýkt er hætt við að mann­sæm­andi lífskil­yrðum barna okkar sé stefnt í hættu – og í ýmsum löndum eru þau tví­sýn nú þeg­ar.

Mál mál­anna í dag er að ráða­menn hlusti á þessa sér­fræð­inga og fari eftir ráðum þeirra frekar en að gera lítið úr þeim. Að stjórn­mála­menn tali ekki um vís­inda­menn eins og þeir séu ein­ungis aktí­vistar með ásetn­ing sem þurfi ekki að virða vís­inda­legar aðferðir og nið­ur­stöð­ur.

Slíkt tal er ógn við fram­tíð og hags­muni sonar míns og allra ann­arra barna – og barn­anna þeirra. Til að þau megi eiga von um góða fram­tíð þurfum við, full­orðna fólk­ið, að breyta við­horfum okkar til nátt­úru­vernd­ar­mála og gæta að því hvernig við orðum hlut­ina því orðin móta jú veru­leik­ann.

Vís­inda­maður býr til sósu

Þegar sonur minn, nú sjö ára, var hvít­voð­ungur las ég grein um að brátt færi að verða of seint fyrir mann­fólkið að breyta lifn­að­ar­háttum sín­um, ef koma ætti í veg fyrir að ólíft yrði á jörð­inni eftir hund­rað ár. Ég, eins til­finn­inga­söm og for­eldrum hvít­voð­unga hættir til að vera, þaut í sím­ann með barnið í fang­inu og hringdi æst í pabba minn sem var sveittur að und­ir­búa mat­ar­boð fyrir stór­fjöl­skyld­una. Þá var hann búinn að vera árum saman í for­svari fyrir alþjóð­lega nefnd í umhverf­is­mál­um, Stjórn fasta­nefndar Bern­ar­samn­ing­ins, og sitja fleiri alþjóð­legar ráð­stefnur helg­aðar slíkum málum en hann hefur tölu á. Til­gang­ur­inn með sím­tal­inu var að fá hann til að róa mig og segja umfjöll­un­ina vera í æsifrétta­tóni. En nei!

Pabbi sagði: Svona er þetta bara. Þú átt nú að vita það! En ég má ekki vera að þessu núna, ég er að búa til sósu fyrir kvöld­ið.

Og hvað! fuss­aði ég, eins og þetta væri allt honum að kenna. Á bara að búa til sósu ofan í barna­börnin meðan dótt­ur­sonur þinn á mögu­lega ekki eftir að geta átt barna­börn af því að ... heim­ur­inn verður ónýt­ur!

Svona er þetta bara, muldr­aði hinn sósu­þenkj­andi vís­inda­maður og spurði síðan hvort ég fengi örugg­lega nægan svefn.

Við erum dýr

Nátt­úru­fræð­ing­urin (og kokk­ur­inn!) pabbi minn er mikið nátt­úru­barn. Alinn að hluta til upp í Mývatns­sveit og með botn­lausan áhuga á skor­dýrum, öllu því smæsta í vist­kerfum als­herjar vist­kerf­is­ins. Í æsku þvæld­ist ég með honum um landið og inn í skóga í Englandi þar sem hann vals­aði um með litlar krukkur og púka­lega prjóna­húfu á hausn­um. Hann stal her­berg­inu mínu til að fylla það af engi­sprettum í hita­kössum og flutti sam­tímis inn lófa­stóra fugla­könguló sem tipl­aði um á næt­urnar og hélt vöku fyrir barni með ímynd­un­ar­afl. Fyrsta sum­ar­vinnan mín var að tína fiðr­ildalirfur fyrir hann í vítamínkrukkur og hann kenndi mér að rífa aldrei upp mosa.

Ég er þakk­lát því að eiga nátt­úru­fræð­ing fyrir föð­ur. En á sama tíma finnst mér eins og mér sé að mis­takast að miðla öllu því, sem hann miðl­aði til mín, áfram til sonar míns. Þessu öllu – til­finn­ing­unni fyrir nátt­úr­unni. Að við menn­irnir séum dýr og hluti af henni.

Eins og pabbi sagði við mig tár­stokkna eftir að afi minn hafði skammað mig fyrir að segja: Komdu að éta! Afinn sagði: Dýr éta, menn borða! Pabbi sagði: Skil­aðu til afa þíns að menn séu dýr.

Og við erum það: þurfta­frek dýr, ólík öðrum teg­undum að því leyti að við eyðum því sem heldur okkur á lífi. En við, þessi mann­dýr, getum sagt hitt og þetta sem á að hljóma gáfu­lega, stundum reynum við það svo ákaft að við skiljum ekki eigin orð.

Íslenskri nátt­úru ógnað

Við að lesa þessi orð ráð­herr­ans, sem áttu lík­ast til að hljóma gáfu­lega þó að þau meik­uðu engan sens, varð ég pínu vondauf um að ráða­menn eigi eftir að ranka nógu vel við sér, þrátt fyrir að rík­is­stjórnin og umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra megi eiga það að hafa nýverið sett á lagg­irnar loft­lags­ráð, ýtar­lega aðgerða­á­ætlun til að draga úr loft­lags­mengun hér á landi.

Íslend­ingar hafa skuld­bundið sig til að upp­fylla Par­ís­ar­sam­komu­lagið fyrir árið 2030 og draga úr losun gróð­ur­húsa­lof­t­eg­unda og ann­arra skað­legra efna. En eins og staðan er í dag virð­ist það ekki ger­legt nema grípa til rót­tækra aðgerða.

Við aug­lýsum landið grimmt sem ósnortna nátt­úru meðan raunin er sú að svo mörgu hér er ábóta­vant. Það eru ekki ein­ungis virkj­ana­á­form sem ógna nátt­úr­unni, víða þarf til dæmis að gæta að end­ur­heimt vot­lend­is, jarð­foki og losun frá jarð­vegi – svo eitt­hvað sé upp­talið. Á sama tíma ógna mann­virkja­gerð og van­hugsuð vega­gerð mörgum ein­stökum svæð­um.

Aug­lýst eftir kjarki ráða­manna

Stundum verður þó vakn­ing; land­inn er að byrj­aður að átta sig á að plast­poka­væð­ing er einn helsti meng­unarógn­vald­ur­inn, hér sem ann­ars stað­ar. En vakn­ing almenn­ings er ekki alltaf nóg. Ráða­menn verða að þora að hlusta á stað­reyndir og nið­ur­stöður vís­inda­manna frekar en að taka of oft hags­muni og skamm­tíma­sjón­ar­mið fram yfir ráð­legg­ingar þeirra.

Ef hags­muna­gæsla fær að ráða ferð­inni í þessum málum endum við á að skjóta okkur í fót­inn. Íslend­ingar hafa að miklu leyti við­ur­væri sitt af nátt­úr­unni og ef við göngum illa um hana eyði­leggjum við lífs­grund­völl okkar í stað þess að vera sjálf­bær.

Ýmsir álíta að nátt­úran eigi ein­ungis að þjóna mann­inum frekar en að okkur beri að umgang­ast hana af virð­ingu. Við erum háð henni af því að við erum hluti af henni. Þessi dýr, við. En hún hefur rétt í sjálfri sér. Ákvarð­anir eiga því að taka til­lit til þess að við völdum ekki óaft­ur­kræfum skaða á marg­brotnum svæðum og göngum ekki á nátt­úr­una – og okkur sjálf í leið­inni.

Börkur Smári Kristinsson
Á ég að gera það?
Kjarninn 9. desember 2018
Karolina Fund: Ljótu kartöflurnar
Viðar Reynisson stofnaði ljótu kartöflurnar. Hann safnar nú fyrir pökkunarvél til að gera pakkað þeim í neytendavænni umbúðir.
Kjarninn 9. desember 2018
Bjarni Jónsson
Á að afhjúpa jólasveinana – eða gæta friðhelgi þeirra?
Leslistinn 9. desember 2018
„Þau sem stjórna þessu landi vilja taka sér langt og gott jólafrí“
Formaður Eflingar segir að tíminn til viðræðna um boðlega lausn á kjaradeilum hafi ekki verið vel nýttur undanfarin misseri. Hún telur íslenska verkalýðsbaráttu hafa verið staðnaða árum saman.
Kjarninn 9. desember 2018
Segir Sigmund Davíð vera á meðal þeirra sem þögðu
Þingmaður Miðflokksins segist gera greinarmun á þeim sem töluðu á Klaustursbarnum og þeim sem þögðu án þess að grípa inn í níðingstalið. Hann telur formann flokksins vera á meðal þeirra sem þögðu.
Kjarninn 9. desember 2018
Heimilið hættulegasti staðurinn fyrir konur
Árið 2017 bárust lögreglunni á Íslandi 870 tilkynningar um heimilisofbeldi. Sama ár voru 50.000 konur myrtar í heiminum af maka sínum eða fjölskyldumeðlim. Á síðustu 15 árum var helmingur þeirra manndrápa sem framin voru á Íslandi tengd heimilisofbeldi.
Kjarninn 9. desember 2018
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Vísindin efla alla dáð
Kjarninn 9. desember 2018
Frederik Skøt og Toke Suhr.
Morðtól í tómstundabúð
Þegar tveir ungir menn, Toke Suhr og Frederik Skøt, opnuðu verslun í Kaupmannahöfn, fyrir tveim árum, grunaði þá ekki að vörur sem þeir hefðu til sölu yrðu notaðar til árása og manndrápa í Írak.
Kjarninn 9. desember 2018
Meira úr sama flokkiÁlit