Við hötum ykkur! – Fólkið í Evrópu sem á hvergi heima

Auður Jónsdóttir rithöfundur skrifar um fátækt og þá firringu sem fylgir viðhorfi gagnvart henni.

Auglýsing

Í fyrra­dag heim­sóttum við sonur minn hverfi í Berlín þar sem við bjuggum í fjögur ár. Það var nota­legt að koma á gamlar slóðir og heilsa upp á hressu þjón­ustu­kon­una á fasta­kaffi­hús­inu og tyrk­nesku fjöl­skyld­una á mat­sölu­staðn­um, allt þetta fólk sem var eitt sinn fastur liður í lífi manns. En þarna rakst ég líka á gam­al­kunnug and­lit heim­il­is­lausa fólks­ins – og önnur ný. Það er skrýtið að rekast dag­lega á sömu heim­il­is­lausu mann­eskj­una. Með tím­anum síast til­vera hennar inn í hug­ar­heim manns. Hún hættir að vera ókunnug vera úti á götu og það verður ekki lengur fram hjá því litið að hún eða hann sem heilsar þér á hverjum degi á hvergi heima og á sér vafa­laust erf­ið­ari lífs­sögu en maður getur ímyndað sér. Heim­il­is­lausa fólkið í Berlín er alls­kon­ar; kon­ur, karlar og börn, eldra fólk, þýskt að upp­runa og ættað frá öðrum lönd­um.

En þau eiga það öll sam­eig­in­legt að vera lif­andi minn­is­varði um hörk­una í heim­inum – sem lúrir undir niðri á sól­ríkum sum­ar­degi þegar góð­borg­ar­arnir sleikja ís og huga að ferða­lögum í frí­inu. Þegar ég bjó þarna átti ég nokkra hálf­gild­ings kunn­ingja meðal þessa fólks, til dæmis ung­lings­pilt sem ég gaukaði yfir­leitt að tveimur evr­um, gamlan róna­karl með nokkra hunda og gæða­lega konu sem seldi blað heim­il­is­lausra skammt frá leik­skóla sonar míns. En ég spurði þau aldrei út í líf þeirra.

Stundum varð þó eitt­hvað til þess að setja mig út af lag­inu. Ég man til dæmis eftir því þegar við fyrrum eig­in­maður minn skruppum út í hádeg­is­mat og sátum við hlið konu sem var að betla með vankað barn, sýni­lega á róandi lyfj­um, sér við hlið. Ég vildi ólm hringja á lög­regl­una svo barnið fengi hjálp en minn ex dæsti að það væri þýð­ing­ar­laust, hefði ekk­ert upp á sig nema rústa vinnu­deg­inum fyrir okkur og lög­reglan myndi ekk­ert geta aðhafst. Að lokum hringdi hann samt á lög­regl­una sem sagð­ist ekk­ert geta gert nema við legðum fram form­lega kæru til barna­verndar í Berlín­ar­borg og þegar sú kæra yrði komin í mjalta­vélar þýskrar bjúrókrasíu yrði konan með barnið löngu horf­in.

Auglýsing

Allir þessir væng­brotnu fuglar

Minn ex var reyndar ýmsu vanur í þessum mál­um. Hann hafði sjálfur búið á göt­unni meðal heim­il­is­lausra í meira en ár sem ungur maður þegar hann var götu­mál­ari í Suð­ur­-­Evr­ópu og Marokkó. Og kannski þess vegna sem hann átti stundum erfitt með að horfa upp á eymd­ina sem leynd­ist víða, þrátt fyrir evr­ópska vel­meg­unar­á­sýnd borg­ar­inn­ar.

Við bjuggum líka tvö ár í Barcelona þar sem yfir­borðs­leg vel­megun vall út um allt, krabbaklær á klökum og kældar cavaflösk­ur. En heim­ili okkar var við gamla hóru­götu í Raval-hverf­inu og þar var ásýndin önn­ur. Ólétt stúlku­börn seldu sig sveittum körlum, man­sal blómstraði, dópuð ung­menni suðu sof­andi í hit­an­um, horaðir smá­glæpa­menn fylgd­ust með dýrð­inni og eitt sinn rakst ég þar á dverg, með allt girt niður um sig, sem hafði fundið sér barna­sófa og lá sof­andi á hon­um. Á hverjum degi labb­aði ég þarna í gegn á leið í spænsku­skóla. Og eymdin síað­ist inn. Og sama hversu margar rass­íur löggan gerði, staðan var orðin sú sama strax dag­inn eft­ir. Minn fyrr­ver­andi hafði eitt sinn á orði að við byggjum í enda­þarmi Evr­ópu.

Svo var það einn dag­inn að við fundum fugls­unga skammt frá. Hann hafði dottið úr tré og lá nær dauða en lífi á stétt­inni. Við tókum fugl­inn með heim. Næstu þrjá sól­ar­hringa vöktum við yfir honum eins og veiku unga­barni og möt­uðum hann með sprautu fylltri nær­ingu sam­kvæmt ráði afgreiðslu­konu í dýra­búð. Við vorum bæði hel­tekin af fugl­inum og þegar hann dó grét ég eins og mér væri allri lok­ið. Reyndar misstum við góðan vin úr lungna­krabba­meini á sama tíma en eftir á séð, þegar ég hugsa um þessa skrýtnu daga með fugl­in­um, held ég að það að horfa upp á þessa miklu eymd á hverjum degi hafi verið farið að lemstra sál­ar­líf­ið. Þessi algjöri van­máttur gagn­vart hörku lífs­ins. Því allt um kring voru væng­brotnir fugl­ar, allt þetta fólk sem átti engan séns í líf­inu.

Feðgar að betla

Nokkrum árum síðar var mér boðið til Par­ísar að kynna skáld­sögu sem ég var að gefa út. Þá vorum við búin að eign­ast son sem var orð­inn fjögra ára. Á öðrum degi ferð­ar­innar bauð for­lagið mér á frægan bistró að borða heims­ins fín­asta mat og kynn­ing­ar­full­trú­inn kom og sótti mig á hót­el­ið. Við röltum þaðan á bistró­inn en á leið­inni mættum við karl­manni sem sat við göt­una með lít­inn strák á aldur við son minn. Feðgarnir voru að betla. Pabb­inn þreyttur og son­ur­inn ... hann var bara lít­ill strákur eins og sonur minn. Eins í háttum og augna­ráðið það sama. Ég fraus. Allt í einu gat ég vart talað fyrir van­líð­an. Mér leið eins og þetta væri sonur minn og pabbi hans. Á ein­hvern hátt voru þetta þeir.

Ég tal­aði um þetta við kynn­ing­ar­full­trú­ann, unga konu, sem sagði að hún hefði oft upp­lifað þessa van­líðan fyrst þegar hún flutti í borg­ina en nú væri hún farin að harka af sér. Annað væri ekki hægt. Og það er einmitt það sem við gerum: Lokum aug­unum því ann­ars er eymd ann­arra óbæri­leg. Já, við borð­uðum heims­ins fín­asta mat með óbragð í munn­in­um.

Við hötum ykk­ur!

Og síð­asta sagan: Ári áður en við hjóna­kornin skildum flækt­umst við með son­inn til Sar­din­íu, eins syðsta odda Evr­ópu þar sem flótta­fólk frá Afr­íku þræðir strend­urn­ar, svangt og þyrst, og reynir að selja bústnum ferða­löngum í bík­íníi og strand­buxum alls­konar varn­ing. Sumir með tíu hatta á lúnu höfð­inu, aðrir með lúnar kæli­töskur með sítrónu­gosi. Þarna lá ég undir sól­hlíf og forð­að­ist að opna augun því í hvert skipti sem mér varð litið upp stóð yfir mér soltin mann­eskja og horfði lífs­reynd­um, biðj­andi augum á mig. Ég hef sjaldan upp­lifað eins sterkt mis­skipt­ing­una í heim­in­um. Allar þessar vel­sæld­ar­legu mann­eskjur úr evr­ópskri milli­stétt að tana sig og und­ir­búa fyrir kræk­linga og hvítvín kvölds­ins and­spænis hungruðum heim­il­is­feðrum sem bjuggu fjöl­skyldum sínum ból úti við aðal­lest­ar­stöð­ina eða hrúg­uð­ust saman með fleiri fjöl­skyldum í litlum kytr­um. Eitt kvöldið röltum við fram­hjá slíkri kytru í næt­ur­húm­inu og heyrðum hjal í börnum og full­orðn­um. Á hvítan vegg skammt frá hafði ein­hver skrifað á frönsku: Nous vous haïs­sons - Við hötum ykk­ur!

Franskan benti til að þetta hefði ein­hver flótta­mann­eskjan skrif­að. Nema þá að ein­hver inn­fæddur Sar­din­íu­bú­inn hafi viljað beina orð­unum til þeirra. Ég veit það ekki. En orðin sátu í mér.

Ég rabb­aði við einn af sölu­mönn­unum á strönd­inni. Það varð til þess að hann vék sér stundum að okkur þegar við mættum honum inni í bæn­um. Hann lifn­aði alltaf við þegar sonur minn sagði eitt­hvað og gaf honum tré­arm­band með útskornum fíl, pelíkana og gíraffa. Ung­ur, svip­hreinn mað­ur. Ein­stæð­ing­ur. Ein af öllum þessum mann­eskjum sem þvæl­ast um heim­inn án sama­stað­ar. Í leit að til­veru. Vin­áttu. Mann­sæm­andi lífi. Og æ fleiri góð­borg­arar í hinum vest­ræna heimi ótt­ast því þeim finnst heims­mynd sinni ógn­að. Hata jafn­vel. Og þá verður maður hrædd­ur. Því sagan sýnir að þegar góð­borg­ar­arnir verða svo ótta­slegnir að þeir fara að hata aðrar mann­eskj­ur, þá er voð­inn vís.

Klisjan við og hin er sönn af því að þannig hættir okkur til að hugsa. Að sjá heim­il­is­laust fólk ekki sem fólk heldur eins konar óhjá­kvæmi­legan fylgi­fisk stór­borga. Eitt­hvað sem bara er þarna. Og við megum hafa okkur öll við að sjá ekki. Því ann­ars er hætt við að okkur líði illa.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Herferðin styðst við kenningar um að það að öskra af lífs og sálarkröftum sé streitulosandi.
Öskur útlendinga munu hljóma á sjö stöðum á Íslandi
Í nýrri herferð Íslandsstofu eru útlendingar hvattir til að taka upp öskur sín sem síðan munu glymja í gegnum hátalara víðs vegar um Ísland. Streitulosun og ferðalög eru markmiðin.
Kjarninn 15. júlí 2020
„Nú var það þannig að ég var tekin í gíslingu“
Öll þau fimmtíu og sjö ríki sem eiga aðild að ÖSE hafa neitunarvald þegar kemur að skipan æðstu yfirmanna. „Fyrir svona rúmum mánuði síðan hefði mér ekki dottið þetta í hug – að þetta væri yfirvofandi,“ segir Ingibjörg Sólrún í samtali við Kjarnann.
Kjarninn 15. júlí 2020
Bæjarhúsin að Heyklifi.
Hágæða ferðaþjónusta „sem á engan sinn líka“ þarf ekki í umhverfismat
Á jörðinni Heyklifi sunnan Stöðvarfjarðar er áformað að reisa hótel og heilsulind fyrir um 250 gesti. Framkvæmdaaðili hyggst reyna að raska „sérstæðri og tilkomumikilli“ náttúru svæðisins sem minnst en hún einkennist af klettakömbum og klettóttri strönd.
Kjarninn 15. júlí 2020
Býfluga á kafi í villiblómi.
Búa til blómabelti vítt og breitt fyrir býflugur
Býflugum hefur fækkað gríðarlega mikið síðustu áratugi svo í mikið óefni stefnir. Náttúruverndarsamtök í Bretlandi fengu þá hugmynd fyrir nokkrum árum að byggja upp net blómabelta um landið til að bjarga býflugunum.
Kjarninn 14. júlí 2020
Ásta Sigríður Fjeldsted
Ásta Sigríður Fjeldsted nýr framkvæmdastjóri Krónunnar
Ásta Sigríður Fjeldsted hefur verið ráðin framkvæmdastjóri Krónunnar.
Kjarninn 14. júlí 2020
Atvinnuleysi komið undir tíu prósent
Atvinnuleysi hérlendis hefur lækkað hratt að undanförnu en þar skiptir mestu hröð lækkun atvinnuleysis vegna minnkaðs starfshlutfalls. Almennt atvinnuleysi mælist 7,5 prósent og hefur lítið sem ekkert breyst frá því í apríl.
Kjarninn 14. júlí 2020
Salt Pay talið hæft til að fara með virkan eignarhlut í Borgun
Fjármálaeftirlitsnefnd Seðlabanka Íslands hefur komist að þeirri niðurstöðu að Salt Pay, með skráð aðsetur á Caymaneyjum, sé hæft til að fara með yfir 50 prósent virkan eignarhlut í Borgun.
Kjarninn 14. júlí 2020
Frá fundinum í dag
Fjögur lönd til viðbótar ekki talin áhættusvæði
Alls eru sex lönd sem ekki eru talin áhættusvæði; Danmörk, Noregur, Finnland, Þýskaland, Grænland og Færeyjar. Fólk sem kemur þaðan og hefur dvalið þar í tvær vikur samfleytt þarf ekki að fara í skimun við komuna til landsins frá og með 16. júlí.
Kjarninn 14. júlí 2020
Meira úr sama flokkiÁlit