Auglýsing

Eitt af því sem sat í mér eftir heim­sókn til Íslands í fyrra sumar var hve dýrt landið var orðið í sam­an­burði við heima­haga í Was­hington ríki í Banda­ríkj­un­um.

Allt var rán­dýrt og fólk sem maður hitti, og hafði ferð­ast til Íslands, minnt­ist á þetta alveg sér­stak­lega. „Ferðin var frá­bær en verð­lag­ið, guð minn góð­ur,“ sagði einn pabb­inn í skól­an­um.

Þetta er eflaust klisja í hugum ein­hverra þar sem mikið hefur verið rætt um verð­lagið á Íslandi eftir mikla styrk­ingu krón­unnar að und­an­förnu gagn­vart helstu við­skipta­mynt­u­m. 

Auglýsing

En lík­lega eru flestir að átta sig á því að öllu svona gamni fylgi dauð­ans alvara. Eftir ævin­týra­legan upp­gangs­tíma ferða­þjón­ust­unn­ar, þar sem árlegur fjöldi erlendra ferða­manna fór úr 450 þús­und í 2,7 millj­ónir á ein­ungis sjö árum (2010 til og meða 2017), þá er ekki við öðru að búast að ein­hvern tím­ann hægist á hjólum vaxt­ar­ins. 

Svona hraður vöxtur getur ekki varað enda­laust, einkum og sér í lagi í okkar litla mynt­hag­kerfi.

Ef allt er eðli­leg­t...

Ef krón­u-hag­kerfið okkar litla virkar eins og það hefur gert í gegnum tíð­ina þá er ein­hver geng­is­fell­ing í kort­un­um, þó erfitt sé að segja til um það með ein­hverri nákvæmni. Margt getur haft áhrif á gengi krón­unn­ar, eins og dæmin sanna.

Einn þeirra sem er sann­færður um að krónan og sjálf­stætt mynt­kerfi Íslands - það minnsta í heim­inum á eftir Seychelles eyjum - sé ekki það sem hentar okkur best, er Bene­dikt Jóhann­es­son, fyrr­ver­andi for­maður Við­reisnar og fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra. 

Í nýlegum pistli sem birt­ist á vef hans og í Morg­un­blað­inu, segir hann aug­ljóst mál að geng­is­fall krónu sé í kort­un­um. „Hvað getur almenn­ingur gert til þess að tryggja sig gegn þjófn­að­inum næst þegar gengi krón­unnar fell­ur? Því miður er það er bara eitt. Fyrir þá sem geta lagt eitt­hvað fyrir er skyn­sam­legt að færa hluta af sínum sparn­aði í erlenda mynt. Eftir að síð­asta rík­is­stjórn los­aði krón­una úr höftum mega allir kaupa gjald­eyri og stofna gjald­eyr­is­reikn­inga. Gengi krón­unnar fellur fyrr eða síð­ar. Rík­is­stjórnin hefur þegar misst verð­bólg­una fram yfir mörk Seðla­bank­ans og lækk­andi gengi er skrifað á vegg­inn. Munum að við tryggjum ekki eft­irá,“ segir Bene­dikt meðal ann­ars í pistl­in­um.

Sveiflur á gengi krón­unnar hafa verið hluti af íslenskum veru­leika alla tíð og hafa und­an­farin ár ekki síst lit­ast af þeim. Árið 2015 kost­aði Banda­ríkja­dalur tæp­lega 140 krónur en á sum­ar­mán­uðum í fyrra var hann kom­inn í 97 krón­ur. Síðan gaf krónan eftir með haustinu, en styrkt­ist svo aftur og var um 100 krón­ur. Í lok dags í dag, kost­aði hann 109,32 krón­ur.

Hinn póli­tíski veru­leiki á Íslandi er sá, að þing­meiri­hluti er stöðugt fyrir því að halda í krón­una og breyta ekki kerf­inu. Stjórn­mála­menn sem ráða för vilja hafa þessar sveiflur og hefur Bjarni Bene­dikts­son, for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, lagt mikla áherslu á að krónan sé komin til að vera. Hann var reyndar með allt aðra skoðun á mál­unum fyrir ára­tug, þegar íslenska hag­kerfið var á barmi hruns, en lík­lega hafa neyð­ar­lögin og höftin breytt skoðun hans.

Höftin áhrifa­mikil

Það er sífellt að koma betur í ljós að fjár­magns­höft­in, sem sett voru á í nóv­em­ber 2008 til að koma í veg fyrir áfram­hald á stjórn­lausu falli krón­unn­ar, hafa markað íslenskt efna­hags­líf á und­an­förnum árum.

Innan þeirra styrkt­ist krónan mikið og hratt, enda var gjald­eyr­is­inn­flæði til lands­ins frá ferða­mönnum stöðugt og mik­ið. Á meðan sáu höftin til þess að staðan batn­aði stöðugt og eigna­verð bólgn­aði út. Þeir sem vildu kom­ast út fengu það ekki.

Höftin héldu líka verð­bólgu­draugnum í skefj­um, en hann virð­ist nú aðeins far­inn að láta sýna sig. Verð­bólga er þó enn lág í sögu­legu til­liti og mælist nú 2,7 pró­sent.

Aug­ljóst er að höftin voru Íslandi afar mik­il­væg og kannski áhrifa­meiri á Íslandi en við lands­menn gerðum okkur grein fyr­ir.

Það er hins vegar ástæða til að ótt­ast það að stjórn­mála­menn sem vilja engu breyta hafi ekki skynjað nægi­lega vel hversu miklir gallar geta fylgt örgjald­miðl­inum íslenska í alþjóða­væddum heimi. Hafta­bú­skapur er ekki hluti af honum og á ekki að vera það, þó hann geti verið nauð­syn í neyð. Fátt bendir til ann­ars en að krón­unni fylgi höft, með einum eða öðrum hætti, þó sumir hag­fræð­ingar eigi það til að halda öðru fram.

Kallað eftir hverju?

For­svars­mönnum ferða­þjón­ust­unnar er nú tíð­rætt um að sam­keppn­is­hæfni þjóð­ar­búss­ins, einkum útflutn­ings­hlið­ar­inn­ar, sé að versna. Þar er átt við að styrk­ing krón­unnar hafi sett háan verð­miða á vörur og þjón­ustu, mælt í alþjóð­legum mynt­um, og að hækkun launa sam­hliða hafi einnig þrýst sam­keppn­is­hæfn­inni nið­ur.

Það er hafið hljóð­legt ákall eftir veik­ingu krón­unnar frá þeim sem hafa hags­muni af því og það er ekk­ert óeðli­legt. Leitin að nýjum jafn­vægis­p­unkti heldur áfram. Von­andi mun veik­ingin ekki koma neinum á óvart í þetta skiptið þó vandi sé að spá fyrir um nákvæmar tíma­setn­ing­ar. 

Krónan styrkist og Icelandair rýkur upp
Markaðsvirði Icelandair hefur sveiflast mikið eftir því hvernig því sem tíðindi hafa borist af fjármögnunarviðræðum WOW air.
Kjarninn 17. desember 2018
Forseti og varaforsetar Alþingis segja sig frá umfjöllun um Klaustursmálið
Varaforsetar Alþingis eru sex. Eftir að hafa metið athugasemdir, var ákveðið að segja sig frá umfjöllun um Klaustursmálið.
Kjarninn 17. desember 2018
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Brexit: Hvers vegna eru allir á taugum vegna Írlands?
Kjarninn 17. desember 2018
Þorsteinn Már Baldvinsson er forstjóri Samherja. Hann hefur farið fram á að Már Guðmundsson seðlabankastjóri segi af sér vegna Samherjamálsins.
Bankaráð Seðlabanka Íslands biður aftur um frest vegna Samherjamáls
Bankaráð Seðlabanka Íslands vonast til þess að geta svarað erindi forsætisráðherra um hið svokallaða Samherjamál „í upphafi nýs árs“. Upphaflega fékk ráðið frest til 7. desember til að svara erindinu.
Kjarninn 17. desember 2018
Ríkisendurskoðun segir „óheppilegt“ að greining á vanda Íslandspósts liggi ekki fyrir
Íslenska ríkið ætlar að lána Íslandspósti stórfé þrátt fyrir að ekki liggi fyrir greining á því hvað valdi miklum rekstrarvanda. Ríkisendurskoðun telur það óheppilegt að ekki liggi fyrir hvernig eigi að taka á vandanum áður en fjármagn sé sett í það.
Kjarninn 17. desember 2018
Alvotech
Fuji Pharma fjár­festir í Al­votech fyr­ir 6,2 milljarða
Japanska lyfjafyrirtækið Fuji pharma hefur keypt 4,6 prósent eignarhlut í íslenska lyfjafyrirtækinu Alvotech fyrir 6,2 milljarða króna.
Kjarninn 17. desember 2018
Vextir óverðtryggðra lána hækkað um allt að 1,25 prósentustig á árinu
Hjá bönkum landsins hafa fastir vextir óverðtryggðra lána hækkað mest allra vaxta. Frá janúar 2018 hafa fastir vextir óverðtryggðra lána hækkað um 1,25 prósentustig hjá Íslandsbanka og eru nú hæstir vaxta eða 7,40 prósent í desember.
Kjarninn 17. desember 2018
Freyja Haraldsdóttir
Freyja: Orðræðan sársaukafull fyrir þolendur og viðheldur ofbeldismenningu
Orðræðan um að ekki allir þingmenn eða karlar séu blindfullir á bar að tala með ofbeldisfullum hætti um konur og jaðarsetta hópa getur verið afar sársaukafull fyrir þolendur, að mati Freyju Haraldsdóttur.
Kjarninn 17. desember 2018
Meira úr sama flokkiLeiðari