Að birta eða brenna?

Félagar í ReykjavíkurAkademíunni fjölluðu um dagleg viðfangsefni sínu í örfyrirlestrum á svokölluðu Fullveldismaraþoni á Menningarnótt. Hér birtist framlag Bjargar Árnadóttur.

Auglýsing

Síð­ast­liðin átta ár hef ég notað Reykja­vík­ur­Aka­dem­í­una til að sitja þar og skrifa – bæði eigin texta og texta sem aðrir panta en einnig til að halda rit­list­ar­nám­skeið fyrir almenn­ing. Í þrjá­tíu ár hef ég kennt fólki að skrifa sög­ur, end­ur­minn­ingar og greinar um skoð­anir sínar og að feng­inni þess­ari reynslu fæ ég ekki betur séð en að öll skrif fjalli fyrst og fremst um til­finn­ing­ar.

Ég valdi þessu örer­indi heitið AÐ BIRTA EÐA BRENNA af því að ég hitti um dag­inn hóp sem ég kenndi einu sinni end­ur­minn­inga­skrif og hefur síðan haldið áfram að hitt­ast og skrifa. Einn úr hópnum sagði við mig:

Þú lagði alltaf svo mikla áherslu á að við brenndum skrif okkar í stað þess að birta þau!

Þessi orð komu mér í opna skjöldu. Ég kann­að­ist ekk­ert við þessa meintu kennslu­fræði­legu nálgun mína – þótt vissu­lega taki ég fram á öllum rit­list­ar­nám­skeiðum að það sé ekki nauð­syn­legt að birta allt sem skrifað er, að það geti verið ákaf­lega heilandi ritúal að brenna það sem skrifað hefur ver­ið.

Auglýsing

Hvað má skrifa um aðra?

Kveikjan að orðum mínum hér í dag er þó umræða sem varð á öðru end­ur­minn­inga­nám­skeiði. Við vorum að ræða um það sér­ís­lenska bók­mennta­form minn­inga­greinar – en sá sem skrifar minn­inga­grein er í raun að birta eigin útgáfu af lífi lát­innar mann­eskju. Á nám­skeið­inu var kona sem viðr­aði þá skoðun að henni fynd­ist það óvirð­ing við þann látna að birta ein­hverja sam­suðu um hann í blaði allra lands­manna. Seinna sagði ég stjórn­sýslu­fræð­ingi frá orðum kon­unnar og honum fannst þau áhuga­verð – af per­sónu­vernd­ar­sjón­ar­mið­um. Sjálf upp­lifi ég hins vegar æ sterkar eftir því sem ég skrifa meira, tek fleiri við­töl og kenni fleirum rit­list hvað réttur okkar til að fjalla um annað fólk er í raun mik­ill – og á að vera það. Nú er ég ekki að fjalla um gula pressu og papp­a­rassa heldur bara að tala um hvernig venju­legt fólk og heið­virðir höf­undar fjalla um annað fólk í skrifum sín­um.

Mér finnst annað fólk eiga fullan rétt á að skrifa eigin útgáfu af mér. Það finnst mér vegna þess að ég er ekki ein­göngu sú mann­eskja sem þið hafið frammi fyrir ykkur hér og nú. Þar sem ég stend á þessu augna­bliki er ég sam­nefn­ari allra þeirra per­sóna sem ég hef ver­ið, allra þeirra sögu­hetja sem ég hef leikið á löngu ferða­lagi um líf­ið. Ég er allt sem ég hef sagt, gert og hugs­að. Ég er allar þær svip­myndir af mér sem lifa í hugum ykkar hinna.

Um dag­inn hitti ég konu sem sagði að ég væri drauma­konan henn­ar. Þegar mikið liggur við birt­ist ég henni í draumi. Mér brá við tíð­indin og fannst óþægi­legt að vita af mér eft­ir­lits­lausri í draumum fólks úti í bæ, mér fannst óþægi­legt að ein­hver minn­ist mín fyrir eitt­hvað sem ég er sjálf ómeð­vituð um. En get ég bannað kon­unni að dreyma mig? Get ég látið setja lög­bann á drauma hennar af per­sónu­vernd­ar­á­stæð­um? Nei, ég verð að sætta mig við þær ótal útgáfur sem til eru af mér í hugum ann­arra. Ég verð að sætta mig við að þið kjósið að kveðja mig með upp­gjöri í Morg­un­blað­inu sem ég fæ ekki einu sinni að lesa yfir fyrir birt­ingu enda ekki lengur á meðal ykk­ar.

Lifuð reynsla í skrif­uðum texta

Oft er rætt á nám­skeiðum mínum í skap­andi skrifum hvort hægt sé að setja saman texta sem hittir engan fyrir – hvort ger­ilsneyða megi texta af reynslu og til­finn­ingum höf­undar en skapa per­sónur sem lifa utan og ofan við veru­leik­ann. Fólk kemst iðu­lega að því hversu erfitt það er að sía lif­aða reynslu frá skrif­uðum texta – og hversu frá­leitt væri að gera það af því að skáld­skap­ur­inn botnar alltaf í líf­inu sjálfu.

Fólk vill lesa bækur sem standa lífi þess nærri og því þarf að skrifa bækur þar sem skáld­aður veru­leiki speglar þann lif­aða. Jafn­vel þótt þú veldir skáld­verki þínu stað og stund í fjar­lægri álfu fyrr á tímum myndu ætt­ingjar þínir þekkja sig í per­sónu­sköp­un­inni af því að aðgangs­orðið að því sammann­lega er eigin reynsla.

Ég er heppin að fá að dvelja í hugum alls þessa skrif­andi fólk og heyra sögur þess í formi bók­mennta, end­ur­minn­inga og rök­færslu­greina. Á nám­skeið­unum er mikið talað enda fjalla rit­list­ar­nám­skeið um að spegla og vera spegl­að­ur. En hvert nám­skeið­anna heldur þú að veki flestar til­finn­ing­ar? Rangt! Það er hvorki skáld­skap­ur­inn né end­ur­minn­ing­arnar heldur rök­færslu­skrif­in, greina­skrif­in.

Það ger­ist eitt­hvað innan í fólki þegar það áttar sig á því að til að skrifa litla, snyrti­lega grein þarf það að horfast í augu við sjálft sig, þegar það áttar sig á því hvað skoð­anir eru sam­ofnar lífi, reynslu og til­finn­ing­um. Það ger­ast undur þegar fólk getur viðrað skoð­anir sínar í vernd­uðu umhverfi og upp­lifað hvernig annað fólk bregst við þeim og bregður á þær nýju ljósi. Þegar ég í lok nám­skeiðs fer yfir birt­ing­ar­mögu­leik­ana nefni ég að sjálf­sögðu að svo megi líka bara brenna skrif sín, að stundum nægi að skrifa og þurfi ekki að birta.

Mér hefur meira að segja dottið í hug að leggja það til að við söfn­uð­umst öll sam­an, til dæmis viku­lega á Aust­ur­velli, og legðum saman eld að ólíkum skoð­unum okk­ar. Ég sting upp á að í stað þess að ríf­ast á sam­fé­lags­miðlum tökum við þátt í þeirri heilandi athöfn að horfa á skoð­anir okkar og til­finn­ingar umbreyt­ast og verða allar að sömu ösk­unni.

Magnús Halldórsson
Þau leynast víða tækifærin
Kjarninn 15. febrúar 2019
Uppsveifla án fordæma en nú er komið að kólnun
Gylfi Zoega prófessor í hagfræði fjallar um stöðu mála í hagkerfinu og kjaraviðræðum í grein í Vísbendingu, sem kom til áskrifenda í dag.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Vilja að hlutfall efnis verði lækkað svo Fréttablaðið teljist styrkhæft
Fréttablaðið uppfyllir ekki skilyrði fyrir endurgreiðslu á kostnaði við ritstjórn, samkvæmt „lauslegri“ talningu.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Ummæli í Hlíðamálinu dæmd dauð og ómerk
Hér­aðs­dómur Reykja­víkur dæmdi í dag ummæli manns um Hlíðamálið svokallaða dauð og ómerk sem og ummæli sem birtust á netmiðlinum Hringbraut.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Fjórðungur bankastarfsmanna með yfir milljón á mánuði
Bankastarfsmenn leggja mesta áherslu á styttingu vinnuviku í yfirstandandi kjarasamningum. Meðaltal heildarlauna þeirra eru 838 þúsund krónur á mánuði. Hjá Eflingu er launahækkun langmikilvægasta baráttumálið, enda meðallaun þar 479 þúsund.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Halldór Benjamín Þorbergsson, framkvæmdastjóri SA.
Bjóða hækkun upp á 20.000 krónur á mánuði
Tilboð Samtaka atvinnulífsins til verkalýðsfélaganna hljóðar upp á að laun upp að 600.000 krónum hækki um 20.000 krónur á mánuði hvert ár samningsins.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Snæbjörn Guðmundsson
Drangajökulsvíðerni og villtasta prósentið
Kjarninn 15. febrúar 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Blizzard rekur 800 manns, Apple viðburður lekur og Amazon kaupir Eero
Kjarninn 15. febrúar 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar