Að birta eða brenna?

Félagar í ReykjavíkurAkademíunni fjölluðu um dagleg viðfangsefni sínu í örfyrirlestrum á svokölluðu Fullveldismaraþoni á Menningarnótt. Hér birtist framlag Bjargar Árnadóttur.

Auglýsing

Síð­ast­liðin átta ár hef ég notað Reykja­vík­ur­Aka­dem­í­una til að sitja þar og skrifa – bæði eigin texta og texta sem aðrir panta en einnig til að halda rit­list­ar­nám­skeið fyrir almenn­ing. Í þrjá­tíu ár hef ég kennt fólki að skrifa sög­ur, end­ur­minn­ingar og greinar um skoð­anir sínar og að feng­inni þess­ari reynslu fæ ég ekki betur séð en að öll skrif fjalli fyrst og fremst um til­finn­ing­ar.

Ég valdi þessu örer­indi heitið AÐ BIRTA EÐA BRENNA af því að ég hitti um dag­inn hóp sem ég kenndi einu sinni end­ur­minn­inga­skrif og hefur síðan haldið áfram að hitt­ast og skrifa. Einn úr hópnum sagði við mig:

Þú lagði alltaf svo mikla áherslu á að við brenndum skrif okkar í stað þess að birta þau!

Þessi orð komu mér í opna skjöldu. Ég kann­að­ist ekk­ert við þessa meintu kennslu­fræði­legu nálgun mína – þótt vissu­lega taki ég fram á öllum rit­list­ar­nám­skeiðum að það sé ekki nauð­syn­legt að birta allt sem skrifað er, að það geti verið ákaf­lega heilandi ritúal að brenna það sem skrifað hefur ver­ið.

Auglýsing

Hvað má skrifa um aðra?

Kveikjan að orðum mínum hér í dag er þó umræða sem varð á öðru end­ur­minn­inga­nám­skeiði. Við vorum að ræða um það sér­ís­lenska bók­mennta­form minn­inga­greinar – en sá sem skrifar minn­inga­grein er í raun að birta eigin útgáfu af lífi lát­innar mann­eskju. Á nám­skeið­inu var kona sem viðr­aði þá skoðun að henni fynd­ist það óvirð­ing við þann látna að birta ein­hverja sam­suðu um hann í blaði allra lands­manna. Seinna sagði ég stjórn­sýslu­fræð­ingi frá orðum kon­unnar og honum fannst þau áhuga­verð – af per­sónu­vernd­ar­sjón­ar­mið­um. Sjálf upp­lifi ég hins vegar æ sterkar eftir því sem ég skrifa meira, tek fleiri við­töl og kenni fleirum rit­list hvað réttur okkar til að fjalla um annað fólk er í raun mik­ill – og á að vera það. Nú er ég ekki að fjalla um gula pressu og papp­a­rassa heldur bara að tala um hvernig venju­legt fólk og heið­virðir höf­undar fjalla um annað fólk í skrifum sín­um.

Mér finnst annað fólk eiga fullan rétt á að skrifa eigin útgáfu af mér. Það finnst mér vegna þess að ég er ekki ein­göngu sú mann­eskja sem þið hafið frammi fyrir ykkur hér og nú. Þar sem ég stend á þessu augna­bliki er ég sam­nefn­ari allra þeirra per­sóna sem ég hef ver­ið, allra þeirra sögu­hetja sem ég hef leikið á löngu ferða­lagi um líf­ið. Ég er allt sem ég hef sagt, gert og hugs­að. Ég er allar þær svip­myndir af mér sem lifa í hugum ykkar hinna.

Um dag­inn hitti ég konu sem sagði að ég væri drauma­konan henn­ar. Þegar mikið liggur við birt­ist ég henni í draumi. Mér brá við tíð­indin og fannst óþægi­legt að vita af mér eft­ir­lits­lausri í draumum fólks úti í bæ, mér fannst óþægi­legt að ein­hver minn­ist mín fyrir eitt­hvað sem ég er sjálf ómeð­vituð um. En get ég bannað kon­unni að dreyma mig? Get ég látið setja lög­bann á drauma hennar af per­sónu­vernd­ar­á­stæð­um? Nei, ég verð að sætta mig við þær ótal útgáfur sem til eru af mér í hugum ann­arra. Ég verð að sætta mig við að þið kjósið að kveðja mig með upp­gjöri í Morg­un­blað­inu sem ég fæ ekki einu sinni að lesa yfir fyrir birt­ingu enda ekki lengur á meðal ykk­ar.

Lifuð reynsla í skrif­uðum texta

Oft er rætt á nám­skeiðum mínum í skap­andi skrifum hvort hægt sé að setja saman texta sem hittir engan fyrir – hvort ger­ilsneyða megi texta af reynslu og til­finn­ingum höf­undar en skapa per­sónur sem lifa utan og ofan við veru­leik­ann. Fólk kemst iðu­lega að því hversu erfitt það er að sía lif­aða reynslu frá skrif­uðum texta – og hversu frá­leitt væri að gera það af því að skáld­skap­ur­inn botnar alltaf í líf­inu sjálfu.

Fólk vill lesa bækur sem standa lífi þess nærri og því þarf að skrifa bækur þar sem skáld­aður veru­leiki speglar þann lif­aða. Jafn­vel þótt þú veldir skáld­verki þínu stað og stund í fjar­lægri álfu fyrr á tímum myndu ætt­ingjar þínir þekkja sig í per­sónu­sköp­un­inni af því að aðgangs­orðið að því sammann­lega er eigin reynsla.

Ég er heppin að fá að dvelja í hugum alls þessa skrif­andi fólk og heyra sögur þess í formi bók­mennta, end­ur­minn­inga og rök­færslu­greina. Á nám­skeið­unum er mikið talað enda fjalla rit­list­ar­nám­skeið um að spegla og vera spegl­að­ur. En hvert nám­skeið­anna heldur þú að veki flestar til­finn­ing­ar? Rangt! Það er hvorki skáld­skap­ur­inn né end­ur­minn­ing­arnar heldur rök­færslu­skrif­in, greina­skrif­in.

Það ger­ist eitt­hvað innan í fólki þegar það áttar sig á því að til að skrifa litla, snyrti­lega grein þarf það að horfast í augu við sjálft sig, þegar það áttar sig á því hvað skoð­anir eru sam­ofnar lífi, reynslu og til­finn­ing­um. Það ger­ast undur þegar fólk getur viðrað skoð­anir sínar í vernd­uðu umhverfi og upp­lifað hvernig annað fólk bregst við þeim og bregður á þær nýju ljósi. Þegar ég í lok nám­skeiðs fer yfir birt­ing­ar­mögu­leik­ana nefni ég að sjálf­sögðu að svo megi líka bara brenna skrif sín, að stundum nægi að skrifa og þurfi ekki að birta.

Mér hefur meira að segja dottið í hug að leggja það til að við söfn­uð­umst öll sam­an, til dæmis viku­lega á Aust­ur­velli, og legðum saman eld að ólíkum skoð­unum okk­ar. Ég sting upp á að í stað þess að ríf­ast á sam­fé­lags­miðlum tökum við þátt í þeirri heilandi athöfn að horfa á skoð­anir okkar og til­finn­ingar umbreyt­ast og verða allar að sömu ösk­unni.

Eigið fé Síldarvinnslunnar 42 milljarðar króna
Hagnaður Síldarvinnslunnar jókst í fyrra frá árinu á undan, um 21 prósent. Hagnaðurinn var 4,1 milljarður króna.
Kjarninn 21. júlí 2019
Bókasafn framtíðarinnar
Hundrað handrit eftir hundrað af þekkustu rithöfundum samtímans verða geymd í Bókasafni framtíðarinnar í hundrað ár.
Kjarninn 21. júlí 2019
Umdeild græn skírteini skila 850 milljónum í hagnað á ári
Upprunaábyrgð raforku, eða svokölluð græn skírteini, hefur verið hampað sem ein af lykilstoðunum í baráttunni við loftslagsbreytingar og lastað sem aflátsbréf í loftslagsmálum.
Kjarninn 21. júlí 2019
Hundruð milljarða til að verjast sjónum
Vegna hækkandi sjávarborðs þurfa Danir að eyða milljörðum til að koma í veg fyrir að sjórinn leggi undir sig stórt landsvæði.
Kjarninn 21. júlí 2019
Kristbjörn Árnason
Peningaelítan á í heiftugri baráttu um völdin á fjármálakerfinu
Kjarninn 20. júlí 2019
Rafbílasala heldur áfram að aukast
Hreinir rafmagnsbílar, tengiltvinnbílar og hybrid bílar voru 22 prósent af heildar fólksbílasölu fyrstu sex mánuði ársins. Ríkisstjórnin hefur sett sér það markmið að árið 2030 verði 100.000 skráðir rafbílar og önnur vistvæn ökutæki hér á landi.
Kjarninn 20. júlí 2019
Össur kaupir fyrirtæki í Detroit
Markaðsvirði Össurnar hefur aukist mikið að undanförnu en félagið er skráð á markað í Kaupmannahöfn.
Kjarninn 20. júlí 2019
Klikkið
Klikkið
Klikkið - Að vera aðstandandi veiks foreldris
Kjarninn 20. júlí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar