Vandinn við skyndiátak á húsnæðismarkaði

Auglýsing

Hús­næð­is­mark­að­ur­inn íslenski er einn sá minnsti í ver­öld­inni og áhættu­samasti, sökum þess að verð­bólga og geng­is­sveiflur hafa mikil áhrif á hon­um. 

Hann inni­heldur um 130 þús­und íbúðir og heild­ar­mat þeirra er tæp­lega 7.300 millj­arðar króna, sam­kvæmt fast­eigna­mati Þjóð­skrár, 2018.

Staða mála á hús­næð­is­mark­aði er mikið til umræðu í kjara­við­ræð­um. Vand­inn á mark­aðn­um, sem um er rætt, er hátt leigu­verð (og fast­eigna­verð) og of lítið fram­boð íbúða miðað við eft­ir­spurn.

Auglýsing

Ríkið getur haft afger­andi áhrif á mark­að­inn, með því að stuðla að hrað­ari upp­bygg­ingu íbúða, og einnig með því að liðka fyrir fjár­mögn­un.

Óhætt er að segja að ég hræð­ist þessar við­ræður og í hvaða far­veg þær eru komn­ar. Á vef­síðu ASÍ er svona greint frá mál­um, 22. jan­ú­ar:

„Átaks­hópur um aukið fram­boð á íbúðum og aðrar aðgerðir til að bæta stöðu á hús­næð­is­mark­aði hefur skilað Katrínu Jak­obs­dótt­ur, for­sæt­is­ráð­herra, til­lögum sín­um.

Að mati hóps­ins liggur óupp­fyllt íbúða­þörf nú á bil­inu fimm til átta þús­und íbúðir á land­inu öllu. Mikil upp­bygg­ing íbúð­ar­hús­næðis er hins vegar fyr­ir­huguð á næstu árum og áætlað er að um tíu þús­und íbúðir verði byggðar á árum 2019–2021. Gangi þær áætl­anir eftir mun óupp­fyllt íbúða­þörf minnka til muna en hún verður engu að síður um tvö þús­und íbúðir í upp­hafi árs 2022.“

Í til­lög­un­um, sem eru 40 tals­ins og fjallað hefur verið um ítar­lega, meðal ann­ars á vef Kjarn­ans, er sér­stak­lega vikið að því hvernig megi hraða upp­bygg­ingu til að ná jafn­vægi á mark­aðn­um.

Það sem er full ástæða til að hræðast, er að því sé ekki gef­inn nægi­lega mik­ill gaum­ur, að það er við­kvæmt mál að hræra í kröftum fram­boðs og eft­ir­spurnar á jafn stórum og rót­grónum mark­aði eins og fast­eigna­mark­aðn­um, með sér­tækum aðgerðum sem eiga að vera hluti af kjara­samn­ing­um.

Þó það geti hjálpað til skemmri tíma, að hraða upp­bygg­ingu íbúða - einkum lít­illa og með­al­stórra - þá getur það líka leitt til ójafn­vægis síð­ar.

Til Íslands hafa flutt þús­undir erlendra rík­is­borg­ara árlega, und­an­farin ár, einkum til að vinna við bygg­ingu hús­næðis og í ferða­þjón­ustu. Vöxt­ur­inn í hag­kerf­inu hefur verið knú­inn áfram með þessum geirum, öðru frem­ur.

Þetta hefur meðal ann­ars leitt af sér jafn­væg­is­leysi á hús­næð­is­mark­aði, þar sem eft­ir­spurn hefur vax­ið, ekki síst frá nýjum íbúum lands­ins.

Í til­lögum hóps stjórn­valda og aðila vinnu­mark­að­ar­ins vantar að teikna upp sviðs­mynd­ir.

Til dæm­is: 

Hvað ger­ist ef hægist á ferða­þjón­ust­unni? Hvað ger­ist eftir að það er búið að byggja upp 10 þús­und íbúðir á þremur árum? 

Ekki er ólík­legt að ein sviðs­myndin líti þannig út, að fast­eigna­verðið muni lækka, ef aðgerð­irnar sem miða að því að auka hratt fram­boð, koma inn á sama tíma og eft­ir­spurn fer fallandi í hag­kerf­inu, meðal ann­ars vegna erf­ið­ara aðgengis að láns­fé.

Það er ekki víst að allir séu sáttir við það, enda gerir íslenska mód­elið ráð fyrir því að sparn­aður fólks bygg­ist upp í hús­næði.

Sér­tæku aðgerð­irn­ar, sem útspil í kjara­við­ræð­ur, geta snú­ist upp í and­hverfu sína fyrir heild­ina, jafn­vel þó vilj­inn sé góð­ur, ef mark­miðið verður að setja nokkra millj­arða króna í að byggja íbúðir og hraða bygg­ing­ar­ferl­inu. Þeir vega lítið á móti 7.300 millj­örðum sem mark­að­ur­inn í heild skap­ar.

Von­andi munu kjara­við­ræð­urnar ekki ein­kenn­ast af já-kórs við­horf­um, þegar kemur að fast­eigna­mark­aðn­um, því sagan sýnir að það getur illa farið ef það er gengið of hratt um gleð­innar dyr. Heims­metin í hækkun fast­eigna­verðs­ins, frá 2017, og Íslands­met í krön­um, ættu að gefa til­efni til þess að hugsa málin til enda, og í það minnsta hafa fyrir því að teikna líka upp örlítið dekkri sviðs­myndir en „lausn­a­mynd­in“ sýn­ir.

Átakið um aukið fram­boð getur líka orðið of kraft­mik­ið, með slæmri nið­ur­stöðu að lok­um. Full ástæða til þess að fara var­lega í þessum efn­um, nú þegar byrjað er að kólna í hag­kerf­inu eftir mik­inn upp­gangs­tíma.



Guðni Karl Harðarson
Í krafti fjöldans
Kjarninn 20. apríl 2019
Skoða skattalegt umhverfi þriðja geirans
Starfshópur á að skoða hvort að skattalegar ívilnanir geti hvatt einstaklinga og fyrirtæki til að styrkja félög sem falla undir þriðja geirann. Dæmi um félög sem gætu notið góðs af mögulegum breytingum eru björgunarsveitir, íþróttafélög og mannúðarsamtök.
Kjarninn 20. apríl 2019
Það helsta hingað til: WOW air fer á hausinn með látum
Kjarninn tók saman helstu fréttamál íslensks samfélags á fyrstu mánuðum ársins 2019. Ein stærsta frétt ársins hingað til er án efa gjaldþrot WOW air eftir langvinnt dauðastríð sem fór fram fyrir opnum tjöldum.
Kjarninn 20. apríl 2019
Koma svo!
Koma svo!
Koma svo - Salt og ... paprika
Kjarninn 20. apríl 2019
Advania
Ríkið greiddi Advania rúman milljarð vegna tölvukerfa í fyrra
Upplýsingatæknifyrirtækið Advania fékk greiddan rúman milljarð fyrir rekstur og hýsingu tölvukerfa ríkisins árið 2018. Þar af greiddi ríkið 635 milljónir vegna tölvukerfisins Orra.
Kjarninn 20. apríl 2019
Búinn að bíða lengi eftir aðgerðum
Mikil vakning hefur orðið meðal landans á síðustu misserum varðandi umhverfismál og má með sanni segja að sjaldan hafi starf umhverfis- og auðlindaráðherra verið eins mikilvægt.
Kjarninn 20. apríl 2019
Sistkynin Sansa, Arya og Bran Stark úr sjónvarpsþáttunum Game of Thrones.
Game of Thrones vinsælasti þátturinn til niðurhals
Fyrsta þætti áttundu þáttaraðar Game of Thrones, sem sýndir eru á Stöð 2, hafði verið hlaðið niður tæplega sjö þúsund sinnum á deildu.net í gær. Íslendingar eru þannig enn að notfæra sér slíkan máta til að sækja sér efni til afþreyingar.
Kjarninn 20. apríl 2019
Lán lífeyrissjóða jukust um fjórðung að raunvirði milli ára
Heildareignir lífeyrissjóða nema yfir 4.400 milljörðum króna.
Kjarninn 19. apríl 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari