Vandinn við skyndiátak á húsnæðismarkaði

Auglýsing

Hús­næð­is­mark­að­ur­inn íslenski er einn sá minnsti í ver­öld­inni og áhættu­samasti, sökum þess að verð­bólga og geng­is­sveiflur hafa mikil áhrif á hon­um. 

Hann inni­heldur um 130 þús­und íbúðir og heild­ar­mat þeirra er tæp­lega 7.300 millj­arðar króna, sam­kvæmt fast­eigna­mati Þjóð­skrár, 2018.

Staða mála á hús­næð­is­mark­aði er mikið til umræðu í kjara­við­ræð­um. Vand­inn á mark­aðn­um, sem um er rætt, er hátt leigu­verð (og fast­eigna­verð) og of lítið fram­boð íbúða miðað við eft­ir­spurn.

Auglýsing

Ríkið getur haft afger­andi áhrif á mark­að­inn, með því að stuðla að hrað­ari upp­bygg­ingu íbúða, og einnig með því að liðka fyrir fjár­mögn­un.

Óhætt er að segja að ég hræð­ist þessar við­ræður og í hvaða far­veg þær eru komn­ar. Á vef­síðu ASÍ er svona greint frá mál­um, 22. jan­ú­ar:

„Átaks­hópur um aukið fram­boð á íbúðum og aðrar aðgerðir til að bæta stöðu á hús­næð­is­mark­aði hefur skilað Katrínu Jak­obs­dótt­ur, for­sæt­is­ráð­herra, til­lögum sín­um.

Að mati hóps­ins liggur óupp­fyllt íbúða­þörf nú á bil­inu fimm til átta þús­und íbúðir á land­inu öllu. Mikil upp­bygg­ing íbúð­ar­hús­næðis er hins vegar fyr­ir­huguð á næstu árum og áætlað er að um tíu þús­und íbúðir verði byggðar á árum 2019–2021. Gangi þær áætl­anir eftir mun óupp­fyllt íbúða­þörf minnka til muna en hún verður engu að síður um tvö þús­und íbúðir í upp­hafi árs 2022.“

Í til­lög­un­um, sem eru 40 tals­ins og fjallað hefur verið um ítar­lega, meðal ann­ars á vef Kjarn­ans, er sér­stak­lega vikið að því hvernig megi hraða upp­bygg­ingu til að ná jafn­vægi á mark­aðn­um.

Það sem er full ástæða til að hræðast, er að því sé ekki gef­inn nægi­lega mik­ill gaum­ur, að það er við­kvæmt mál að hræra í kröftum fram­boðs og eft­ir­spurnar á jafn stórum og rót­grónum mark­aði eins og fast­eigna­mark­aðn­um, með sér­tækum aðgerðum sem eiga að vera hluti af kjara­samn­ing­um.

Þó það geti hjálpað til skemmri tíma, að hraða upp­bygg­ingu íbúða - einkum lít­illa og með­al­stórra - þá getur það líka leitt til ójafn­vægis síð­ar.

Til Íslands hafa flutt þús­undir erlendra rík­is­borg­ara árlega, und­an­farin ár, einkum til að vinna við bygg­ingu hús­næðis og í ferða­þjón­ustu. Vöxt­ur­inn í hag­kerf­inu hefur verið knú­inn áfram með þessum geirum, öðru frem­ur.

Þetta hefur meðal ann­ars leitt af sér jafn­væg­is­leysi á hús­næð­is­mark­aði, þar sem eft­ir­spurn hefur vax­ið, ekki síst frá nýjum íbúum lands­ins.

Í til­lögum hóps stjórn­valda og aðila vinnu­mark­að­ar­ins vantar að teikna upp sviðs­mynd­ir.

Til dæm­is: 

Hvað ger­ist ef hægist á ferða­þjón­ust­unni? Hvað ger­ist eftir að það er búið að byggja upp 10 þús­und íbúðir á þremur árum? 

Ekki er ólík­legt að ein sviðs­myndin líti þannig út, að fast­eigna­verðið muni lækka, ef aðgerð­irnar sem miða að því að auka hratt fram­boð, koma inn á sama tíma og eft­ir­spurn fer fallandi í hag­kerf­inu, meðal ann­ars vegna erf­ið­ara aðgengis að láns­fé.

Það er ekki víst að allir séu sáttir við það, enda gerir íslenska mód­elið ráð fyrir því að sparn­aður fólks bygg­ist upp í hús­næði.

Sér­tæku aðgerð­irn­ar, sem útspil í kjara­við­ræð­ur, geta snú­ist upp í and­hverfu sína fyrir heild­ina, jafn­vel þó vilj­inn sé góð­ur, ef mark­miðið verður að setja nokkra millj­arða króna í að byggja íbúðir og hraða bygg­ing­ar­ferl­inu. Þeir vega lítið á móti 7.300 millj­örðum sem mark­að­ur­inn í heild skap­ar.

Von­andi munu kjara­við­ræð­urnar ekki ein­kenn­ast af já-kórs við­horf­um, þegar kemur að fast­eigna­mark­aðn­um, því sagan sýnir að það getur illa farið ef það er gengið of hratt um gleð­innar dyr. Heims­metin í hækkun fast­eigna­verðs­ins, frá 2017, og Íslands­met í krön­um, ættu að gefa til­efni til þess að hugsa málin til enda, og í það minnsta hafa fyrir því að teikna líka upp örlítið dekkri sviðs­myndir en „lausn­a­mynd­in“ sýn­ir.

Átakið um aukið fram­boð getur líka orðið of kraft­mik­ið, með slæmri nið­ur­stöðu að lok­um. Full ástæða til þess að fara var­lega í þessum efn­um, nú þegar byrjað er að kólna í hag­kerf­inu eftir mik­inn upp­gangs­tíma.



Meira úr sama flokkiLeiðari