Vandinn við skyndiátak á húsnæðismarkaði

Auglýsing

Hús­næð­is­mark­að­ur­inn íslenski er einn sá minnsti í ver­öld­inni og áhættu­samasti, sökum þess að verð­bólga og geng­is­sveiflur hafa mikil áhrif á hon­um. 

Hann inni­heldur um 130 þús­und íbúðir og heild­ar­mat þeirra er tæp­lega 7.300 millj­arðar króna, sam­kvæmt fast­eigna­mati Þjóð­skrár, 2018.

Staða mála á hús­næð­is­mark­aði er mikið til umræðu í kjara­við­ræð­um. Vand­inn á mark­aðn­um, sem um er rætt, er hátt leigu­verð (og fast­eigna­verð) og of lítið fram­boð íbúða miðað við eft­ir­spurn.

Auglýsing

Ríkið getur haft afger­andi áhrif á mark­að­inn, með því að stuðla að hrað­ari upp­bygg­ingu íbúða, og einnig með því að liðka fyrir fjár­mögn­un.

Óhætt er að segja að ég hræð­ist þessar við­ræður og í hvaða far­veg þær eru komn­ar. Á vef­síðu ASÍ er svona greint frá mál­um, 22. jan­ú­ar:

„Átaks­hópur um aukið fram­boð á íbúðum og aðrar aðgerðir til að bæta stöðu á hús­næð­is­mark­aði hefur skilað Katrínu Jak­obs­dótt­ur, for­sæt­is­ráð­herra, til­lögum sín­um.

Að mati hóps­ins liggur óupp­fyllt íbúða­þörf nú á bil­inu fimm til átta þús­und íbúðir á land­inu öllu. Mikil upp­bygg­ing íbúð­ar­hús­næðis er hins vegar fyr­ir­huguð á næstu árum og áætlað er að um tíu þús­und íbúðir verði byggðar á árum 2019–2021. Gangi þær áætl­anir eftir mun óupp­fyllt íbúða­þörf minnka til muna en hún verður engu að síður um tvö þús­und íbúðir í upp­hafi árs 2022.“

Í til­lög­un­um, sem eru 40 tals­ins og fjallað hefur verið um ítar­lega, meðal ann­ars á vef Kjarn­ans, er sér­stak­lega vikið að því hvernig megi hraða upp­bygg­ingu til að ná jafn­vægi á mark­aðn­um.

Það sem er full ástæða til að hræðast, er að því sé ekki gef­inn nægi­lega mik­ill gaum­ur, að það er við­kvæmt mál að hræra í kröftum fram­boðs og eft­ir­spurnar á jafn stórum og rót­grónum mark­aði eins og fast­eigna­mark­aðn­um, með sér­tækum aðgerðum sem eiga að vera hluti af kjara­samn­ing­um.

Þó það geti hjálpað til skemmri tíma, að hraða upp­bygg­ingu íbúða - einkum lít­illa og með­al­stórra - þá getur það líka leitt til ójafn­vægis síð­ar.

Til Íslands hafa flutt þús­undir erlendra rík­is­borg­ara árlega, und­an­farin ár, einkum til að vinna við bygg­ingu hús­næðis og í ferða­þjón­ustu. Vöxt­ur­inn í hag­kerf­inu hefur verið knú­inn áfram með þessum geirum, öðru frem­ur.

Þetta hefur meðal ann­ars leitt af sér jafn­væg­is­leysi á hús­næð­is­mark­aði, þar sem eft­ir­spurn hefur vax­ið, ekki síst frá nýjum íbúum lands­ins.

Í til­lögum hóps stjórn­valda og aðila vinnu­mark­að­ar­ins vantar að teikna upp sviðs­mynd­ir.

Til dæm­is: 

Hvað ger­ist ef hægist á ferða­þjón­ust­unni? Hvað ger­ist eftir að það er búið að byggja upp 10 þús­und íbúðir á þremur árum? 

Ekki er ólík­legt að ein sviðs­myndin líti þannig út, að fast­eigna­verðið muni lækka, ef aðgerð­irnar sem miða að því að auka hratt fram­boð, koma inn á sama tíma og eft­ir­spurn fer fallandi í hag­kerf­inu, meðal ann­ars vegna erf­ið­ara aðgengis að láns­fé.

Það er ekki víst að allir séu sáttir við það, enda gerir íslenska mód­elið ráð fyrir því að sparn­aður fólks bygg­ist upp í hús­næði.

Sér­tæku aðgerð­irn­ar, sem útspil í kjara­við­ræð­ur, geta snú­ist upp í and­hverfu sína fyrir heild­ina, jafn­vel þó vilj­inn sé góð­ur, ef mark­miðið verður að setja nokkra millj­arða króna í að byggja íbúðir og hraða bygg­ing­ar­ferl­inu. Þeir vega lítið á móti 7.300 millj­örðum sem mark­að­ur­inn í heild skap­ar.

Von­andi munu kjara­við­ræð­urnar ekki ein­kenn­ast af já-kórs við­horf­um, þegar kemur að fast­eigna­mark­aðn­um, því sagan sýnir að það getur illa farið ef það er gengið of hratt um gleð­innar dyr. Heims­metin í hækkun fast­eigna­verðs­ins, frá 2017, og Íslands­met í krön­um, ættu að gefa til­efni til þess að hugsa málin til enda, og í það minnsta hafa fyrir því að teikna líka upp örlítið dekkri sviðs­myndir en „lausn­a­mynd­in“ sýn­ir.

Átakið um aukið fram­boð getur líka orðið of kraft­mik­ið, með slæmri nið­ur­stöðu að lok­um. Full ástæða til þess að fara var­lega í þessum efn­um, nú þegar byrjað er að kólna í hag­kerf­inu eftir mik­inn upp­gangs­tíma.



Fjárfestingar Íslandspósts of miklar í fyrra
Fjárhagsvandi Íslandspósts stafar af of kostnaðarsamri dreifingu pakkasendinga frá útlöndum og samdrætti í bréfasendingum hjá fyrirtækinu. Vandi þess stafar þó einnig af of miklum fjárfestingum í fyrra miðað við greiðslugetu fyrirtækisins.
Kjarninn 25. júní 2019
Skúli Eggert Þórðarson
Ræddu framtíðarsýn Íslandspósts
Ríkisendurskoðandi fundaði með fjárlaganefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í morgun, en fulltrúar fjármálaráðuneytisins og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins voru einnig viðstaddir, sem og stjórn Íslandspósts.
Kjarninn 25. júní 2019
Ójöfn fjölskylduábyrgð hefur áhrif á stöðu kvenna í atvinnulífinu
Konur bera enn meginábyrgð á heimilinu, bæði er kemur að börnum, heimilisstörfum og umönnun aldraðra foreldra.
Kjarninn 25. júní 2019
Stuðningur við ríkisstjórnina mestur hjá kjósendum Sjálfstæðisflokks
Fleiri væntanlegir kjósendur Vinstri grænna styðja ríkisstjórnina en þeir sem segjast ætla að kjósa Framsóknarflokkinn. Stuðningur við hana á meðal kjósenda Sjálfstæðisflokksins hefur aukist síðustu vikur.
Kjarninn 25. júní 2019
Tveir framkvæmdastjórar láta af störfum hjá Íslandspósti
Mikil hagræðing og kostnaðaraðhald er framundan hjá Íslandspósti. Framkvæmdastjórum fyrirtækisins hefur verið fækkað úr fimm í þrjá.
Kjarninn 25. júní 2019
Þóra Kristín Þórsdóttir
Frá #konurtala til #konurþagna?
Kjarninn 25. júní 2019
Rúmlega þúsund kröfur vegna Gaman ferða
Alls bárust Ferðamálastofu 1.038 kröfur vegna Gaman ferða sem hættu starfsemi fyrr á árinu í kjölfar gjaldþrots WOW air. Ferðaskrifstofan var í 49 prósent eigu WOW air.
Kjarninn 25. júní 2019
Libra skjálfti hjá seðlabönkum
Áform Facebook um að setja í loftið Libra rafmyntina á næsta ári hafa valdið miklum titringi hjá seðlabönkum. Hver verða áhrifin? Þegar stórt er spurt, er fátt um svör og óvissan virðist valda áhyggjum hjá seðlabönkum heimsins.
Kjarninn 24. júní 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari