Vandinn við skyndiátak á húsnæðismarkaði

Auglýsing

Hús­næð­is­mark­að­ur­inn íslenski er einn sá minnsti í ver­öld­inni og áhættu­samasti, sökum þess að verð­bólga og geng­is­sveiflur hafa mikil áhrif á hon­um. 

Hann inni­heldur um 130 þús­und íbúðir og heild­ar­mat þeirra er tæp­lega 7.300 millj­arðar króna, sam­kvæmt fast­eigna­mati Þjóð­skrár, 2018.

Staða mála á hús­næð­is­mark­aði er mikið til umræðu í kjara­við­ræð­um. Vand­inn á mark­aðn­um, sem um er rætt, er hátt leigu­verð (og fast­eigna­verð) og of lítið fram­boð íbúða miðað við eft­ir­spurn.

Auglýsing

Ríkið getur haft afger­andi áhrif á mark­að­inn, með því að stuðla að hrað­ari upp­bygg­ingu íbúða, og einnig með því að liðka fyrir fjár­mögn­un.

Óhætt er að segja að ég hræð­ist þessar við­ræður og í hvaða far­veg þær eru komn­ar. Á vef­síðu ASÍ er svona greint frá mál­um, 22. jan­ú­ar:

„Átaks­hópur um aukið fram­boð á íbúðum og aðrar aðgerðir til að bæta stöðu á hús­næð­is­mark­aði hefur skilað Katrínu Jak­obs­dótt­ur, for­sæt­is­ráð­herra, til­lögum sín­um.

Að mati hóps­ins liggur óupp­fyllt íbúða­þörf nú á bil­inu fimm til átta þús­und íbúðir á land­inu öllu. Mikil upp­bygg­ing íbúð­ar­hús­næðis er hins vegar fyr­ir­huguð á næstu árum og áætlað er að um tíu þús­und íbúðir verði byggðar á árum 2019–2021. Gangi þær áætl­anir eftir mun óupp­fyllt íbúða­þörf minnka til muna en hún verður engu að síður um tvö þús­und íbúðir í upp­hafi árs 2022.“

Í til­lög­un­um, sem eru 40 tals­ins og fjallað hefur verið um ítar­lega, meðal ann­ars á vef Kjarn­ans, er sér­stak­lega vikið að því hvernig megi hraða upp­bygg­ingu til að ná jafn­vægi á mark­aðn­um.

Það sem er full ástæða til að hræðast, er að því sé ekki gef­inn nægi­lega mik­ill gaum­ur, að það er við­kvæmt mál að hræra í kröftum fram­boðs og eft­ir­spurnar á jafn stórum og rót­grónum mark­aði eins og fast­eigna­mark­aðn­um, með sér­tækum aðgerðum sem eiga að vera hluti af kjara­samn­ing­um.

Þó það geti hjálpað til skemmri tíma, að hraða upp­bygg­ingu íbúða - einkum lít­illa og með­al­stórra - þá getur það líka leitt til ójafn­vægis síð­ar.

Til Íslands hafa flutt þús­undir erlendra rík­is­borg­ara árlega, und­an­farin ár, einkum til að vinna við bygg­ingu hús­næðis og í ferða­þjón­ustu. Vöxt­ur­inn í hag­kerf­inu hefur verið knú­inn áfram með þessum geirum, öðru frem­ur.

Þetta hefur meðal ann­ars leitt af sér jafn­væg­is­leysi á hús­næð­is­mark­aði, þar sem eft­ir­spurn hefur vax­ið, ekki síst frá nýjum íbúum lands­ins.

Í til­lögum hóps stjórn­valda og aðila vinnu­mark­að­ar­ins vantar að teikna upp sviðs­mynd­ir.

Til dæm­is: 

Hvað ger­ist ef hægist á ferða­þjón­ust­unni? Hvað ger­ist eftir að það er búið að byggja upp 10 þús­und íbúðir á þremur árum? 

Ekki er ólík­legt að ein sviðs­myndin líti þannig út, að fast­eigna­verðið muni lækka, ef aðgerð­irnar sem miða að því að auka hratt fram­boð, koma inn á sama tíma og eft­ir­spurn fer fallandi í hag­kerf­inu, meðal ann­ars vegna erf­ið­ara aðgengis að láns­fé.

Það er ekki víst að allir séu sáttir við það, enda gerir íslenska mód­elið ráð fyrir því að sparn­aður fólks bygg­ist upp í hús­næði.

Sér­tæku aðgerð­irn­ar, sem útspil í kjara­við­ræð­ur, geta snú­ist upp í and­hverfu sína fyrir heild­ina, jafn­vel þó vilj­inn sé góð­ur, ef mark­miðið verður að setja nokkra millj­arða króna í að byggja íbúðir og hraða bygg­ing­ar­ferl­inu. Þeir vega lítið á móti 7.300 millj­örðum sem mark­að­ur­inn í heild skap­ar.

Von­andi munu kjara­við­ræð­urnar ekki ein­kenn­ast af já-kórs við­horf­um, þegar kemur að fast­eigna­mark­aðn­um, því sagan sýnir að það getur illa farið ef það er gengið of hratt um gleð­innar dyr. Heims­metin í hækkun fast­eigna­verðs­ins, frá 2017, og Íslands­met í krön­um, ættu að gefa til­efni til þess að hugsa málin til enda, og í það minnsta hafa fyrir því að teikna líka upp örlítið dekkri sviðs­myndir en „lausn­a­mynd­in“ sýn­ir.

Átakið um aukið fram­boð getur líka orðið of kraft­mik­ið, með slæmri nið­ur­stöðu að lok­um. Full ástæða til þess að fara var­lega í þessum efn­um, nú þegar byrjað er að kólna í hag­kerf­inu eftir mik­inn upp­gangs­tíma.



Skiptastjóri segir forsvarsmenn Primera hafa mögulega valdið félaginu tjóni
Í skýrslu skiptastjóra þrotabúsins kemur fram að forsvarsmenn flugfélagsins Primera air kunni að hafa bakað félaginu tjóni í tveimur tilvika. Skiptastjóri hyggst höfða riftunarmál og reyna að endurheimta um 520 milljónir króna.
Kjarninn 20. febrúar 2019
FEB: Sú óréttláta skerðing sem viðgengst í dag stuðlar að fátækt meðal eldri borgara
Félag eldri borgara fagnar kröfu stéttarfélaga og sambanda innan ASÍ um að stigið verði ákveðið skref til lækkunar á skerðingu almannatrygginga úr 45 prósent í 30 prósent vegna lífeyris frá lífeyrissjóðum.
Kjarninn 20. febrúar 2019
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Segir það hafa legið fyrir að ríkisstjórnin myndi ekki setja á hátekjuskatt
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra segir að skattkerfisbreytingar ríkisstjórnarinnar hafi verið kynntar og að það hafi jafnframt legið fyrir, frá því að núverandi ríkisstjórn var mynduð, að hún væri ekki að „fara í hátekjuskatt“.
Kjarninn 20. febrúar 2019
Stál í stál - Líkur á verkföllum hafa aukist
Útspili stjórnvalda í kjaraviðræðunum var illa tekið hjá verkalýðshreyfingunni. Eru verkföll í kortunum?
Kjarninn 20. febrúar 2019
Bakkavararbræður vilja rannsókn á Klakka
Lýstar kröfur í nauðasamningum Exista námu upphaflega tæplega 300 milljörðum króna og aðeins hluti þeirra hefur fengist greiddur.
Kjarninn 19. febrúar 2019
Hvalveiðar heimilaðar næstu fimm árin
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, studdist við ráðgjöf Hafró.
Kjarninn 19. febrúar 2019
Forseti ASÍ: Dagur „vonbrigða“ sem liðkar ekki fyrir kjarasamningum
Forseti ASÍ segir útspil stjórnvalda í kjaraviðræðum ekki til þess fallið að liðka fyrir kjarasamningum.
Kjarninn 19. febrúar 2019
Útspil stjórnvalda - Vilja minnka skattbyrði á lágtekjufólk
Verkalýðshreyfingin er ósátt við útspil stjórnvalda í kjaraviðræðum.
Kjarninn 19. febrúar 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari