Vandinn við skyndiátak á húsnæðismarkaði

Auglýsing

Hús­næð­is­mark­að­ur­inn íslenski er einn sá minnsti í ver­öld­inni og áhættu­samasti, sökum þess að verð­bólga og geng­is­sveiflur hafa mikil áhrif á hon­um. 

Hann inni­heldur um 130 þús­und íbúðir og heild­ar­mat þeirra er tæp­lega 7.300 millj­arðar króna, sam­kvæmt fast­eigna­mati Þjóð­skrár, 2018.

Staða mála á hús­næð­is­mark­aði er mikið til umræðu í kjara­við­ræð­um. Vand­inn á mark­aðn­um, sem um er rætt, er hátt leigu­verð (og fast­eigna­verð) og of lítið fram­boð íbúða miðað við eft­ir­spurn.

Auglýsing

Ríkið getur haft afger­andi áhrif á mark­að­inn, með því að stuðla að hrað­ari upp­bygg­ingu íbúða, og einnig með því að liðka fyrir fjár­mögn­un.

Óhætt er að segja að ég hræð­ist þessar við­ræður og í hvaða far­veg þær eru komn­ar. Á vef­síðu ASÍ er svona greint frá mál­um, 22. jan­ú­ar:

„Átaks­hópur um aukið fram­boð á íbúðum og aðrar aðgerðir til að bæta stöðu á hús­næð­is­mark­aði hefur skilað Katrínu Jak­obs­dótt­ur, for­sæt­is­ráð­herra, til­lögum sín­um.

Að mati hóps­ins liggur óupp­fyllt íbúða­þörf nú á bil­inu fimm til átta þús­und íbúðir á land­inu öllu. Mikil upp­bygg­ing íbúð­ar­hús­næðis er hins vegar fyr­ir­huguð á næstu árum og áætlað er að um tíu þús­und íbúðir verði byggðar á árum 2019–2021. Gangi þær áætl­anir eftir mun óupp­fyllt íbúða­þörf minnka til muna en hún verður engu að síður um tvö þús­und íbúðir í upp­hafi árs 2022.“

Í til­lög­un­um, sem eru 40 tals­ins og fjallað hefur verið um ítar­lega, meðal ann­ars á vef Kjarn­ans, er sér­stak­lega vikið að því hvernig megi hraða upp­bygg­ingu til að ná jafn­vægi á mark­aðn­um.

Það sem er full ástæða til að hræðast, er að því sé ekki gef­inn nægi­lega mik­ill gaum­ur, að það er við­kvæmt mál að hræra í kröftum fram­boðs og eft­ir­spurnar á jafn stórum og rót­grónum mark­aði eins og fast­eigna­mark­aðn­um, með sér­tækum aðgerðum sem eiga að vera hluti af kjara­samn­ing­um.

Þó það geti hjálpað til skemmri tíma, að hraða upp­bygg­ingu íbúða - einkum lít­illa og með­al­stórra - þá getur það líka leitt til ójafn­vægis síð­ar.

Til Íslands hafa flutt þús­undir erlendra rík­is­borg­ara árlega, und­an­farin ár, einkum til að vinna við bygg­ingu hús­næðis og í ferða­þjón­ustu. Vöxt­ur­inn í hag­kerf­inu hefur verið knú­inn áfram með þessum geirum, öðru frem­ur.

Þetta hefur meðal ann­ars leitt af sér jafn­væg­is­leysi á hús­næð­is­mark­aði, þar sem eft­ir­spurn hefur vax­ið, ekki síst frá nýjum íbúum lands­ins.

Í til­lögum hóps stjórn­valda og aðila vinnu­mark­að­ar­ins vantar að teikna upp sviðs­mynd­ir.

Til dæm­is: 

Hvað ger­ist ef hægist á ferða­þjón­ust­unni? Hvað ger­ist eftir að það er búið að byggja upp 10 þús­und íbúðir á þremur árum? 

Ekki er ólík­legt að ein sviðs­myndin líti þannig út, að fast­eigna­verðið muni lækka, ef aðgerð­irnar sem miða að því að auka hratt fram­boð, koma inn á sama tíma og eft­ir­spurn fer fallandi í hag­kerf­inu, meðal ann­ars vegna erf­ið­ara aðgengis að láns­fé.

Það er ekki víst að allir séu sáttir við það, enda gerir íslenska mód­elið ráð fyrir því að sparn­aður fólks bygg­ist upp í hús­næði.

Sér­tæku aðgerð­irn­ar, sem útspil í kjara­við­ræð­ur, geta snú­ist upp í and­hverfu sína fyrir heild­ina, jafn­vel þó vilj­inn sé góð­ur, ef mark­miðið verður að setja nokkra millj­arða króna í að byggja íbúðir og hraða bygg­ing­ar­ferl­inu. Þeir vega lítið á móti 7.300 millj­örðum sem mark­að­ur­inn í heild skap­ar.

Von­andi munu kjara­við­ræð­urnar ekki ein­kenn­ast af já-kórs við­horf­um, þegar kemur að fast­eigna­mark­aðn­um, því sagan sýnir að það getur illa farið ef það er gengið of hratt um gleð­innar dyr. Heims­metin í hækkun fast­eigna­verðs­ins, frá 2017, og Íslands­met í krön­um, ættu að gefa til­efni til þess að hugsa málin til enda, og í það minnsta hafa fyrir því að teikna líka upp örlítið dekkri sviðs­myndir en „lausn­a­mynd­in“ sýn­ir.

Átakið um aukið fram­boð getur líka orðið of kraft­mik­ið, með slæmri nið­ur­stöðu að lok­um. Full ástæða til þess að fara var­lega í þessum efn­um, nú þegar byrjað er að kólna í hag­kerf­inu eftir mik­inn upp­gangs­tíma.



Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Vilja fjölga farþegum í innanlandsflugi um fimmtung
Stjórnvöld ætla sér að bæta grundvöll innanlandsflug hér á landi og er markmiðið að fjöldi farþega með innanlandsflugi verði 440 þúsund árið 2024 en það er rúmlega 70.000 fleiri farþegar en árið 2018.
Kjarninn 22. október 2019
Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins.
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp muni rýra kjör almennings
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp, sem meðal annars fellir niður heimild þess til að skjóta málum til dómstóla, valda miklum vonbrigðum. Það mun leggjast gegn samþykkt þess.
Kjarninn 22. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Ekki draga tennurnar úr Samkeppniseftirlitinu
Kjarninn 22. október 2019
Bjarni Benediktsson,fjármála- og efnahagsráðherra.
Skýrsla um tilkomu Íslands á gráa listann væntanleg
Dómsmálaráðherra og fjármálaráðherra ætla að kynna skýrslu um aðdraganda þess að Íslandi var sett á gráa lista FAFT og hvernig stjórnvöld ætli að koma landinu af listanum.
Kjarninn 22. október 2019
Kvikan
Kvikan
Aðlögun kaþólsku kirkjunnar, peningaþvætti á Íslandi og vandræði Deutsche Bank
Kjarninn 22. október 2019
Gylfi Magnússon, dósent í viðskiptafræði og formaður bankaráðs Seðlabanka Íslands
„Þægilegra fyrir fákeppnismógúla landsins að þessi bankaráðsformaður segði sem minnst“
Gylfi Magnússon, formaður bankaráðs Seðlabankans, svarar ummælum Halldórs Benjamíns Þorbergssonar, framkvæmdastjóra SA, um að viðbrögð Gylfa hafi ekki sæmt stöðu hans.
Kjarninn 22. október 2019
Sighvatur Björgvinsson
Álitshnekkir – hvað annað?
Kjarninn 22. október 2019
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Climate Strikes and Societal Responsibility
Kjarninn 22. október 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari