Verður að skapa jarðveg fyrir sátt

Auglýsing

Eftir að upp úr slitnaði í kjaraviðræðum og verkfallsaðgerðir fóru formlega upp á teikniborðið hjá verkalýðshreyfingunni þá hefur umræðan um kaup og kjör farið ofan í kunnuglegar skotgrafir.

Það versta við þá umræðu er að fólk við samningaborðið túlkar rökræðuna með gjörólíkum hætti. Samtök atvinnulífsins sendu fjölmiðlum á föstudaginn tengil á umfjöllun um kröfugerð Eflingar í kjaraviðræðunum, þar sem fullyrt var að laun ættu að hækka um að allt að 82 prósent á samningstímanum. 

Meiningarmunur

Fólkið í forsvari fyrir stéttarfélögin hafnar þessu með öllu og sagði Stefán Ólafsson prófessor, sérfræðingur hjá Eflingu, að þetta væri alrangt hjá Samtökum atvinnulífsins. Hið rétta væri rúmlega 40 prósent hækkun lægstu launa á samningstímanum. 

Auglýsing

Stefán bætir reyndar um betur og fullyrðir að svigrúm stjórnvalda fyrir útspil inn í kjaraviðræðurnar sé ekki 14,7 milljarðar, eins og boðaðar aðgerðir eru metnar á, heldur 56,3 milljarðar, að teknu tilliti til afgangs á fjárlögum upp á 29 milljarða.

Óhætt er að segja að þetta sé ekki traustvekjandi, þessi meiningarmunur þeirra sem sitja við samningaborðið, jafnvel þó skýringin séu ólíkt sjónarhorn og ólíkar forsendur. Þeim ber skylda til þess að reyna að ná samningum og lágmarkskrafa ætti að vera sú, að báðir séu með sama skilning á þeim atriðum sem eiga að teljast staðreyndir. 

Réttast væri að gera allar kröfur opinberar jafnóðum, þegar mál eru komin til Ríkissáttasemjara, svo að það sé hægt að veita þeim sem eru að leiða málin til lykta gott aðhald. Spunameistarahlutverk myndu þá heyra sögunni til.

Launaskrið sem veldur vandræðum

Augljóst er að mikið launaskrið ráðamanna og stjórnenda hjá ríkisfyrirtækjum hefur valdið miklum erfiðleikum og gert snúna stöðu enn erfiðari. Nú síðast voru sagðar fréttir af því að stjórnendur Íslandspósts hefðu hækkað verulega í launum á sama tíma og fyrirtækið var á leið í þrot. Aðalfundi var frestað og ársskýrsla hefur ekki verið birt enn, fyrir síðasta ár. Engar skýringar hjá fjármálaráðherra hafa fengist, en hann fer með hlutaféð í fyrirtækinu.

Ef það kemur í ljós að stjórnendur póstsins hafi fengið mikla launahækkun - þvert ofan í vonda stöðu fyrirtækisins - þá verður það enn eitt áfallið fyrir þá sem sitja við samningaborðið og almenning í leiðinni.

Það verður að teljast sorglegt að útspil stjórnvalda inn í viðræður séu þessar ákvarðanir um launahækkanir stjórnenda, upp á tugprósenta höfrungahlaupshækkanir. 

Það er huggun í því að bæði atvinnurekendur og stéttarfélög hafa harðlega mótmælt framferði íslenska ríkisins, þegar kemur að launaskriðinu. Þau eru sammála um það. 

Það stendur upp á stjórnvöld að láta kné fylgja kviði og grípa til aðgerða gagnvart þeim sem hafa staðið svona að málum. Ábyrgð þess fólks er mikil. Það segir sína sögu, að Benedikt Jóhannesson, fyrrverandi fjármálaráðherra, sér mest eftir því að hafa ekki rekið allar stjórnir ríkisfyrirtækjanna sem fylgdu ekki tilmælum um að sýna hófsemd í launaþróun, enda liggja afleiðingarnar nú fyrir. 

Varnaðarorð frá Gylfa

Varnaðarorð sem eru sett fram af yfirvegun og með vel rökstuddum málflutningi hafa komið fram að undanförnu, meðal annars hjá Gylfa Zoega, hagfræðiprófessor, í Vísbendingu fyrr í mánuðinum. Þar segir hann meðal annars að staðan í hagkerfinu bjóði ekki upp á það að hækka laun mikið. „Í ljósi þess að mik­ill kostn­aður inn­lendra fyr­ir­tækja og hátt inn­lent verð­lag er að valda umsnún­ingi í útflutn­ings­greinum og minni hag­vexti á næstu árum má leiða líkum að því að launa­hækk­anir myndu leiða til ann­ars hvors: sam­dráttar og minni atvinnu, eða hærra verð­lags og lægra geng­is, að öðru óbreyttu. Það sem gæti breyst og rétt­lætt slíkar launa­hækk­anir væri mik­ill bati í við­skipta­kjörum, stór­aukin fram­leiðni eða auk­inn áhugi á íslenskum útflutn­ingi óháð verði hans. En fátt bendir til þess að þetta muni ger­ast,“ segir Gylfi. 

Gylfi verður ekki sakaður um að vera í liði með neinum nema þá helst fræðunum og hvað staðreyndirnar eru að segja okkur samkvæmt þeim. 

Atvinnurekendur og stéttarfélögin hljóta að átta sig á því að ný þjóðarsátt hlýtur að byggjast á því að samið sé um kaup og kjör sem hagkerfið getur staðið undir. Atvinnurekendur verða að sýna viðsemjendum virðingu og það sama á við um stéttarfélög. Verkfallsvopnið getur vel skilað árangri, en það getur líka valdið tjóni og verkfallssjóðir endast ekki að eilífu. 

Hingað og ekki lengra

Stjórnvöld verða að hemja þessar glórulausu ákvarðanir sem teknar hafa verið hjá dótturfélögum ríkisins, einkum í stjórnum þeirra, þar sem stjórnendur hafa rokið upp í launum um tugi prósenta. Engar afsakanir duga fyrir þessu og mótmæli Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra, ættu að hafa þau áhrif til varnaðar. Hingað og ekki lengra, og draga fram skýringar á því hvernig þetta gat átt sér stað, þvert ofan í djúpar deilur á vinnumarkaði. 

Eins og bent hefur verið á í leiðurum á þessum vettvangi þá er Ísland í öfundsverðri stöðu að mörgu leyti, í samanburði við aðrar þjóðir, þegar kemur að stoðum hagkerfisins. Skuldir hafa lækkað verulega á undanförnum árum og atvinnuleysi verið lítið, í miklum hagvexti, og tækifærin fyrir okkar friðsæla og gjöfula land til framtíðar eru fjölmörg. 

Þessari mynd þarf að halda fyrir framan þá sem eru við samningaborðið. Algjör óþarfi er hjá atvinnurekendum að teikna upp svarta mynd af stöðunni, ef laun láglaunafólks hækka hóflega, heldur ætti frekar að reyna að finna flötinn sem skiptir máli: hvernig megi auka kaupmátt þeirra hópa sem horft er til sérstaklega, og styrkja hag þeirra sem samið er um launin fyrir.

Mildari tónn

Pólitísk deilumál um hvernig eigi að byggja upp skattkerfið og með hvaða markmið, hafa oft verið hluti af kjaraviðræðum og stundum hafa útspil stjórnvalda skipt miklu máli. Þetta er hluti af rökræðu um hvernig eigi að skipta þjóðarkökunni. 

En eflaust gæti það dýpkað deilurnar mikið ef það verður að helsta atriði við samningaborðið, að gera miklar breytingar á skattkerfinu, enda er það verkefni Alþingis að taka ákvörðun um þær.  

Atvinnurekendur og stéttarfélögin verða að sýna skýran vilja til að ná samningum, og tækifærin til að tryggja sterkar efnahagsforsendur í landinu eru fyrir hendi. Ef stjórnvöld sýna með sannfærandi hætti, að þau séu ósátt við launaskriðið hjá stjórnendum ríkisfyrirtækjanna, þá gæti tónninn mildast og betri samskipti átt sér stað, sem eru forsenda þess að samningar geti orðið að veruleika. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra fékk 82 prósent atkvæða í fyrsta sætið í prófkjörinu, samkvæmt fyrstu tölum.
Bjarni, Jón og Bryndís efst samkvæmt fyrstu tölum
Kjörstöðum hefur nú verið lokað í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi. Bjarni Benediktsson, Jón Gunnarsson og Bryndís Haraldsdóttir skipa þrjú efstu sætin nú þegar tæpur þriðjungur atkvæða hefur verið talinn.
Kjarninn 12. júní 2021
Kári Árnason
Einkareknar forvarnir
Kjarninn 12. júní 2021
AGS býst ekki við að jafnmargir muni ferðast á næstu árum og á árunum fyrir faraldurinn.
Segir hátt vægi ferðaþjónustu og stífa kjarasamningagerð vera áhyggjuefni
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir að aukinn sveigjanleiki á vinnumarkaði, til dæmis með því að láta laun fylgja framleiðniþróun í meira mæli, gæti komið í veg fyrir að faraldurinn valdi langtímaskaða í hagkerfinu.
Kjarninn 12. júní 2021
Jón Gnarr
Hugmyndin um Ísland og menn sem giftast náfrænkum sínum
Kjarninn 12. júní 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Uppfærslur hjá Apple á öllum stýrikerfum
Kjarninn 12. júní 2021
Ekkert komið fram sem kalli á breytingu á stefnu um hágæða Borgarlínu
Framkvæmdastjóri Betri samgangna svaraði á dögunum erindi sem þrýstihópur sem vill ódýrari Borgarlínu sendi á ýmsa aðila í vor. Í umfjöllun Betri samgangna er meðal annars bent á að það væri dýrast fyrir samfélagið að verja langmestu fé í stofnvegi.
Kjarninn 12. júní 2021
Stefán Ólafsson
Lágtekjuvandi lífeyrisþega
Kjarninn 12. júní 2021
Mona Lisa frímerkjaheimsins og frægasta frímerki Bandaríkjanna saman á uppboði
Á dögunum var mesta fágæti frímerkjaheimsins boðið upp, 165 ára gamalt einstakt frímerki frá Bresku Gvæjana sem seldist á milljarð króna. Á uppboðinu mátti einnig finna þekktasta prentgalla bandarískrar frímerkjasögu – flugvélina Jenny á hvolfi.
Kjarninn 12. júní 2021
Meira úr sama flokkiLeiðari