Aðkallandi að hagræða í bankakerfinu

Auglýsing

Það var ánægju­legt þegar pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­banka Íslands ákvað að lækka meg­in­vexti bank­ans úr 4,5 pró­sent í 4 pró­sent. Þetta kemur á góðum tíma fyrir hag­kerf­ið, þar sem sam­dráttur er nú í kort­unum eftir for­dæma­laust hag­vaxt­ar­skeið frá árinu 2010. 

Bráða­birgða­tölur Hag­stofu Íslands segja að hag­vöxtur í fyrra hafi verið 4,6 pró­sent, en spá Seðla­bank­ans - sem birt­ist í pen­inga­málum á mið­viku­dag - gerir ráð fyrir 0,4 pró­sent sam­drætti í lands­fram­leiðslu á þessu ári. 

Þetta er mikil breyt­ing til hins verra á skömmum tíma. 

Auglýsing

En nú er lag að nýta sterka stöðu rík­is­sjóðs, stóran gjald­eyr­is­forða Seðla­bank­ans og póli­tískan vilja, til að spyrna við fót­um. Nú er rétti tím­inn fyrir stór­tækar inn­viða­fram­kvæmd­ir, svo dæmi sé tek­ið. 

Eins og Gylfi Zoega, hag­fræði­pró­fessor og nefnd­ar­maður í pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­banka Íslands, bendir á í grein í Vís­bend­ingu í dag, þá eru kraftar pen­inga­stefnu Seðla­bank­ans og fjár­mála­stefnu rík­is­ins að vinna saman þessi miss­er­in. Það er meðal ann­ars að þakka góðri lend­ingu í kjara­við­ræð­um, miðað við það sem margir ótt­uð­ustu um tíma, en líka und­ir­liggj­andi sterkri stöðu, vegna mik­illar lækk­unar skulda heim­ila og fyr­ir­tækja á liðnum árum.

„Það er ekki á hverju ári sem hægt er að segja að pen­inga­stefna og fjár­mála­stefna rík­is­ins vinni sam­an. En nú vill svo til að bæði pen­inga­stefna að bregð­ast við sam­drætti með vaxta­lækkun og fjár­mála­stefna rík­is­ins með því að auka eft­ir­spurn á réttum tíma­punkti í hag­sveifl­unni. Að baki býr hag­stjórn und­an­far­inna ára sem hefur gefið af sér mynd­ar­legan gjald­eyr­is­forða sem styður við gengi krón­unn­ar, lægri vænt­ingar um verð­bólgu, vaxta­stig sem hefur temprað upp­sveifl­una og stuðlað að upp­greiðslu skulda og auknum inn­lendum sparn­aði og lækk­andi skuldir ríks­sjóðs. Þessu til við­bótar hafa aðilar vinnu­mark­að­ar­ins með nýgerðum kjara­samn­ingum lagt sitt af mörkum til þess að gera þessi við­brögð mögu­leg,“ segir Gylfi í upp­hafi greinar sinn­ar.

Það sem veldur hug­ar­angri er hins vegar óhag­kvæmt banka­kerfi og aug­ljós merki um að það sé of stórt og óhag­kvæmt miðað við örmark­að­inn íslenska, aðeins 207 þús­und manna vinnu­mark­að, sem það er að þjóna. 

Það bitnar beint á almenn­ingi í land­inu, heim­ilum og fyr­ir­tækj­u­m. 

Í ljósi þess að ríkið á um 75 til 80 pró­sent af fjár­mála­kerf­inu þá þarf for­ysta í hag­ræð­ing­ar­að­gerðum að koma það­an. 

Ýmis­legt má nefna sem dæmi um aug­ljós merki um óhag­ræði, en nær­tæk­ast er að nefna núna vaxta­mun­inn á mark­að­i. 

Verð­bólga er nú 3,3 pró­sent og meg­in­vextir 4 pró­sent, eins og áður seg­ir. Álag á rík­is­skulda­bréf er komið niður fyrir 4 pró­sent.

Á sama tíma eru breyti­legir óverð­tryggðir vextir á hús­næð­is­lánum og lánum til fyr­ir­tækja 2 til 3 pró­sentu­stigum hærri en sem nemur grunn­stöð­unni á mark­að­i. 

Þetta er óþarfi og ætti að geta verið mun lægra. 

Það sem er að trufla, er óhag­ræði í grunn­rekstri bank­anna.

Það er helst að Lands­bank­inn hafi náð að vinna vel í rekstr­ar­grunn­inum og ná kostn­að­ar­hlut­falli, það er rekstr­ar­kostn­aði sem hlut­falli af rekstr­ar­tekj­um, niður að lang­tíma­mark­miði, en það er núna um 45 pró­sent. 

Íslands­banki og Arion banki hafa verið með mun hærri kostn­að­ar­hlut­föll og hafa þau verið á bil­inu 60 til 70 pró­sent und­an­farin miss­er­i. 

Þetta er hátt í alþjóð­legum sam­an­burði.

Þá hefur arð­semi á eigið fé verið lítil að und­an­förnu, sem er annar algengur mæli­kvarði á heil­brigði rekstrar banka.

Bankar eru núna að ganga í gegnum miklar tækni­breyt­ingar og í slíkum aðstæð­um, er mikið kæru­leysi af hálfu rík­is­ins að vera með mikið óhag­ræði í banka­kerf­inu.

Það getur varla verið mark­miðið að banka­kerfið verði eins og ríki í rík­inu, sem er til fyrir þá sem starfa í bönk­un­um. Sér­stak­lega er aug­ljóst að það gengur ekki þegar skatt­borg­arar eiga banka­kerfið að mestu leyti.

Þegar tækni­breyt­ingar munu koma hraðar inn, þá verður það rík­inu dýr­keypt, ef ekki verður búið að hag­ræða og gera bank­anna til­búna fyrir það sem koma skal. 

Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja hafa lengi bent á að skatta­legt umhverfi sé ekki nógu gott fyrir íslenska banka­kerf­ið, og að það sé ein ástæðan fyrir því að kjör eru verri hér en víð­ast hvar ann­ars stað­ar. 

Það fer hins vegar minna fyrir því að þrír stærstu bank­arnir séu mögu­lega ofmann­aðir um mörg hund­ruð starfs­menn, sem bitnar beint á við­skipta­kjör­unum til fyr­ir­tækja og heim­ila. 

Nú þegar herðir að í hag­kerf­inu þá er þetta sér­stak­lega dýr­keypt og mik­il­vægt að bank­arnir finni fyrir aðhaldi frá heim­ilum og fyr­ir­tækj­u­m. 

Eigið fé þriggja stærstu banka lands­ins er nú í kringum 630 millj­arðar króna og í fullri sann­girni sagt, þá hefur upp­bygg­ing þeirra eftir hrunið verið veru­legt afrek í sjálfu sér. 

Rekstr­ar­grunn­ur­inn er sterkur og ólíkt því sem var fyrir hrun­ið, þá eru þeir með sterkt eigið fé og raun­veru­legar eignir - ekki froðu­eignir sem byggðu á kolólög­legri fjár­mögnun á eigin hluta­fé, sem samt voru færðar til bókar á fullu verði.

En nú er komið að tíma­mótum hjá bönk­un­um. Þeir eiga að geta stutt við við­spyrn­una sem þarf að eiga sér stað. Til þess að þeir geti gert það, þurfa þeir að hugsa meira um að hag­ræða í rekstri og tryggja að þeir séu að bjóða betri kjör til heim­ila og fyr­ir­tækja. Þeir eru í ein­ok­un­ar­stöðu á ISK-­mark­aði og mega ekki verða kæru­laus­ir. Það bitnar beint á almenn­ingi og nú á versta tíma.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hópur fólks mótmælti fyrir utan höfuðstöðvar Landsbankans árið 2016 vegna Borgunarmálsins.
Eignarhaldsfélagið Borgun hefur tvöfaldað fjárfestingu sína í Borgun
Félag sem keypti hlut ríkisbanka í greiðslumiðlunarfyrirtækinu Borgun bak við luktar dyr haustið 2014 hefur fengið háar arðgreiðslur, selt hlut sinn og haldið eftir verðmætum bréfum í Visa Inc. Eigendur þess hafa tvöfaldað upphaflega fjárfestingu sína.
Kjarninn 9. ágúst 2020
Aðdáendur GusGus gefa út ljósmyndabók um hljómsveitina
Á aldarfjórðungsafmæli raftónlistarhljómsveitarinnar GusGus safnar hópur aðdáenda fyrir útgáfu bókar um feril hennar.
Kjarninn 9. ágúst 2020
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Kyrkingartakið
Kjarninn 9. ágúst 2020
Ólafur Elíasson
Þetta er nú meira klúðrið
Kjarninn 9. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason og Kári Stefánsson.
Kári og Þórólfur kalla eftir hagrænu uppgjöri stjórnvalda
„Stjórnvöld eiga nú að segja hvað þau vilja,“ segir Kári Stefánsson. „Ef við viljum halda veirunni í lágmarki þá þurfum við að gera þetta eins og við höfum verið að gera,“ segir Þórólfur Guðnason. Hagrænt uppgjör vanti frá stjórnvöldum.
Kjarninn 9. ágúst 2020
Einn sjúklingur með COVID-19 liggur á gjörgæsludeild Landspítalans.
114 með COVID-19 – 962 í sóttkví
Þrjú ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær. Ekkert virkt smit greindist við landamærin.114 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 9. ágúst 2020
Flaug 6.000 kílómetra yfir hafið og heim
Sástu spóa suð‘r í flóa í sumar? Ef hann er ekki þegar floginn til vetrarstöðvanna eru allar líkur á því að hann sé að undirbúa brottför. Spóinn Ékéké kom hingað í vor. Flakkaði um landið áður en hún flaug beinustu leið til Vestur-Afríku.
Kjarninn 9. ágúst 2020
Rúllustigarnir eru enn tómir. En listaverkin eru komin á sinn stað.
Loksins – eftir 13 ára seinkun
Þegar tilkynnt var um byggingu nýs flugvallar og flugstöðvar í Berlín árið 1996 átti framkvæmdum að ljúka árið 2007. Nú hillir undir að hann verði tekinn í notkun, þrettán árum á eftir áætlun.
Kjarninn 9. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari