Auglýsing

Nefnd skipuð Kristrúnu Heim­is­dótt­ur, Birni Bjarna­syni og Berg­þóru Hall­dórs­dóttur hefur skilað yfir­grips­mik­illi skýrslu um Ísland og EES-­samn­ing­inn og sam­starfið sem hvílir á hon­um. Skýrslan er yfir 300 blað­síður og því of snemmt að fjalla um allt inni­hald henn­ar. 

Skýrslan og vinna nefnd­ar­innar er mik­il­væg að því leyti að hún fjallar um teng­ingu Íslands við umheim­inn - hvorki meira né minna. Samn­ing­ur­inn er það mik­il­vægur íslensku sam­fé­lagi að líkja má honum við lífæð í við­skiptum og burð­ar­virki hag­kerf­is­ins. 

Við fyrstu sýn virð­ist nefndin draga þetta vel fram og það sést glögg­lega að mik­il­vægi samn­ings­ins er aug­ljóst öllum þeim sem skoða hann og meta áhrif­in. Án EES-­samn­ings­ins væri Ísland fátækara og lífs­kjör verri.

Auglýsing

Leið­ar­stefið sem ætti að vera 

Ein­angrun Íslands - og hættan á henni til fram­tíðar litið - er eitt af því sem ætti að vera leið­ar­stef í póli­tískri umræðu. Þannig er það hins vegar ekki. Frekar er rök­rætt um málin á hinn veg­inn - hvernig sé hægt að forð­ast það að lenda í hramm­inum á alþjóða­stofn­unum eða alþjóða­sam­fé­lag­inu. Í það minnsta þarf stundum ekki að leita lengi til sjá að umræða hjá stjórn­mála­mönnum er í þessum far­veg­i. 

Sé horft til tveggja alþjóð­legra við­fangs­efna um þessar mund­ir, þá blasa við miklar áskor­an­ir. Þær eiga það sam­eig­in­legt að Ísland getur ekki leyst úr vanda­málum sem fylgja, nema sem virkur aðili í alþjóð­legu sam­starf­i. 

Fyrra atriðið eru grund­vall­ar­breyt­ingar sem eru að verða á fjár­mála­þjón­ustu í heim­in­um. Greiðslu­miðlun er að opn­ast upp á gátt vegna tækni­breyt­inga og breyt­inga á lögum og reglum sem gilda yfir landa­mæri, meðal ann­ars á EES-­svæð­inu. Almennt eru sér­fræð­ingar og frum­kvöðlar sam­mála um að fjár­mála­kerfið standi á tíma­mót­um, og sé að fara í gegnum mestu breyt­ingar sem orðið hafa á fjár­mála­þjón­ustu í ára­tug­i. 

Fjár­mála­þjón­ustan og sér­ís­lenskar lausnir

Hið þekkta sið­ferð­is­lega vanda­mál sem teng­ist fjár­mála­þjón­ustu - þar sem bankar og fjár­mála­stofn­anir eru of stór til falla - er lík­lega ekki að fara breytast, en þó er það svo að tæknin getur kippt stoð­unum undan við­skiptum stórra fyr­ir­tækja ef þau aðlag­ast ekki. 

Nú þegar eru komnar fram lausnir sem hjálpa fólki að standa nær alveg utan hefð­bund­inna banka. Þó stærstu tækni­fyr­ir­tæki heims­ins séu þegar farin að bjóða fjár­mála­þjón­ustu og greiðslu­kort, í sam­starfi við stóra banka í Banda­ríkj­un­um, þá sést glögg­lega að stutt er í að tækni­fyr­ir­tækin og minni sprota­fyr­ir­tæki bjóði fram góða og áreið­an­lega þjón­ustu með miklu lægri til­kostn­aði en bankar gera. Með tím­anum munu bankar þurfa að breyt­ast í sveigj­an­legri fyr­ir­tæki, sem erfitt verður að greina hvort séu tækni­fyr­ir­tæki eða bankar í hefð­bundnum skiln­ing­i. 

Ísland virð­ist vera óra­fjarri því, að hafa stigið nægi­lega stór skref til að aðlag­ast þessum breyt­ing­um, og þar bein­ast spjótin að stjórn­völdum og rík­is­sjóði. Íslenska ríkið á 80 pró­sent af fjár­mála­kerf­inu og fram­tíð­ar­sýn til að takast á við þessa stöðu er því aðkallandi mál fyrir almenn­ing.

Ísland er það lítið - með ein­ungis rúm­lega 200 þús­und manna vinnu­markað - að stór alþjóð­leg fyr­ir­tæki geta farið létt með að snúa mark­aðnum alveg á hvolf með ákvörðun um að stíga inn á mark­að­inn. Það sem helst mun valda því, að Ísland getur ein­angr­ast er að við not­umst við íslensku krón­una og okkar eigið pen­inga­kerfi. Það passar illa inn í þá landamæra­lausu heims­mynd sem tæknin er að ýta und­ir. Stjórn­málin þurfa að takast á við þessa áskor­un. Flest bendir til þess að heims­myntum muni fækka og raf­myntir síðan bæt­ast við. Spurn­ingin er hvort það verði enn meira hamlandi fyrir Ísland að búa við okkar örmynt og heima­til­búna fjár­mála­kerf­i. 

Umhverf­is­málin hafa margar hliðar

Hitt atriðið snýr að umhverf­is­málum og marg­hátt­uðum ákvörð­unum sem tengj­ast bar­átt­unni gegn meng­un, sem síðan ýtir undir vist­kerf­is­breyt­ing­ar. Ísland á mikið undir að tek­ist verði á við þessi mál af ábyrgð og lík­lega meira en flest önnur ríki, sé horft á málin hlut­falls­lega. Við byggjum okkar afkomu að miklu leyti á nátt­úr­unni, hvort sem það er með sjáv­ar­út­vegi, ferða­þjón­ustu, orku­frekum iðn­aði og öðrum rekstri sem teng­ist þessum stoð­u­m. 

Nefna má sem dæmi að það er ekki aug­ljóst, að það verði hægt að veð­setja afla­heim­ildir í fram­tíð­inni, af umhverf­is­á­stæð­um. Breyt­ingar á vist­kerfi hafs­ins eru þegar komnar fram og mikil veð­setn­ing á heim­ildum til að veiða ákveðnar teg­und­ir, mun ekki endi­lega sam­rým­ast ábyrgum aðgerðum til að takast á við þær. 

Í ljósi umfangs­ins á Íslandi - þar sem virði afla­heim­ilda er um 1.200 millj­arð­ar, eða sem nemur um tvö­földu eigin fé banka­kerf­is­ins, miðað við nýj­ustu við­skipti með afla­heim­ildir - þá er ekki ólík­legt að það verði skoðað vel, hvernig megi draga úr áhættu með reglu­verki í fjár­mála­kerf­inu hvað þetta varð­ar. Þetta er ein hliðin á áskor­unum í umhverf­is­mál­um.

Þessi atriði eiga það sam­eig­in­legt, að óhjá­kvæmi­legt er að taka þátt í alþjóð­legri sam­vinnu til að takast á við þau.

Það skiptir sköpum fyrir Ísland - ekki síst til að skapa umhverf­is­væn störf og virð­is­auk­andi - að ýta frekar undir alþjóða­geir­ann svo­nefnda. Þetta var dregið vel fram í vinnu sem ráð­gjafa­fyr­ir­tækið McK­insey ýtti úr vör, í sam­starfi við for­ystu­fólk í atvinnu­lífi og stjórn­mál­um.

Hvernig sem á það er litið þá skiptir það miklu máli fyrir Ísland að við byggjum upp alþjóða­geirann, þ.e. störf sem byggja á hug­viti og tækni, þar sem útgangs­punktur starf­sem­innar er alþjóð­leg við­skipti og alþjóð­leg sam­vinna. Í þeirri vinnu má ekki gera lítið úr hætt­unni á ein­angrun vegna sér­ís­lenskra lausna, t.d. í fjár­mála­kerf­inu.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Trump sagði öruggt að opna bandaríska skóla því börn væru „næstum ónæm“ fyrir COVID-19.
Trump fer enn og aftur á svig við skilmála samfélagsmiðla
Donald Trump sagði í símaviðtali við Fox and Friends í gær að börn væru „næstum ónæm“ fyrir kórónuveirunni. Facebook-færslu frá forsetanum með ummælunum var eytt og Twitter frysti aðgang tengdan forsetanum.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Þórólfur Matthíasson
Af sykurpúðum
Kjarninn 6. ágúst 2020
Alma Möller, landlæknir.
Alma: Tækifærið er núna
Hópsýkingar munu halda áfram að koma upp hér á landi. „Við verðum að vera undir það búin að horfa upp á þetta næstu mánuði alla vega,“ segir sóttvarnalæknir. Landlæknir sagði að núna væri tækifærið til að kveða niður það smit sem hér er í gangi.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason og Alma Möller.
„Þannig mun okkur takast að koma okkur út úr þessu COVID-fári“
Sóttvarnalæknir hefur sent heilbrigðisráðherra minnisblað þar sem hann leggur til að landamæraskimun verði haldið áfram með sama hætti og verið hefur. Hann ítrekar mikilvægi persónulegra sóttvarna, skimunar og að beita einangrun og sóttkví.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Fordæma aðgerðir Icelandair í kjaraviðræðum
Norræna flutningamannasambandið sendi frá sér tilkynningu í gær þar sem það fordæmir aðgerðir Icelandair í nýlegum kjarasamningaviðræðum. Samtökin segja þrýsting á stéttarfélög í formi hótana ekki leysa rekstrarvandann sem upp er kominn vegna COVID-19.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Rannsóknir hafa sýnt, án nokkurs vafa, að andlitsgrímur geta komið í veg fyrir COVID-19-smit á milli einstaklinga. Grímurnar gera þó mest gagn við ákveðnar aðstæður og þær þarf að nota á réttan hátt.
„Stutta svarið er já“ – grímur geta komið í veg fyrir smit
Rannsóknir hafa sýnt, án nokkurs vafa, að andlitsgrímur geta komið í veg fyrir COVID-19-smit á milli einstaklinga. Þetta skrifar Jón Magnús Jóhannesson, deildarlæknir á Landspítala, í nýju svari á Vísindavefnum.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Smitum fjölgar enn – 97 í einangrun
Fjögur ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og 97 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Þórður Snær Júlíusson
Það er komið að pólitíkinni
Kjarninn 6. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari