Banksy og blómvöndurinn

Magnús Hrafn Magnússon lögmaður veltir fyrir sér höfundarrétti á verkum listamannsins Banksy, sem enginn veit hver er.

Auglýsing

Fyrir tæpu ári skapaðist nokkur umræða um eftirprentun af listaverki eftir listamanninn Banksy sem enginn veit hver er. Þessa tilteknu eftirprentun var að finna á skrifstofu borgarstjóra þegar Jón Gnarr gegndi því embætti. Jón tók verkið með sér þegar embættistíð hans lauk. Umræðan varð til þess að Jón fargaði eftirprentuninni. 

Um var að ræða eftirprentun af verki eftir listamanninn Banksy sem nefnist „Rage, the flower thrower“. 

Upphaflega var verkið unnið á vegg í Jerúsalem. Hægt er að nálgast eftirprentun af verkinu á 10 dollara á Amazon. Margir aðilar, ótengdir listamanninum, selja ýmsar vörur sem skreyttar eru með verkum hans. 

Við þetta gerir Banksy almennt ekki athugasemdir. Eitt af verkum hans er graffiti verk sem inniheldur setninguna „Copyright is for losers“ merkt hinu þekkta (c) í hring sem almennt er ætlað að gefa til kynna höfundarrétt (e. copyright) ásamt bókstöfunum „TM“ sem stendur fyrir trademark. Grafitti verk eftir Banksy.

Banksy hefur jafnvel gengið svo langt að veita aðgang að verkum sínum í hárri upplausn til afnota fyrir fólk. Í bók sinni „Wall and Peace“ lýsir listamaðurinn meðal annars skoðun sinni á höfundarétti á verkum auglýsenda sem birta auglýsingar í almennu rými. Hann telur að fráleitt sé að leita leyfis áður en hver geri það sem hann vill við slíkar auglýsingar. 

Að leita leyfis sé eins og að biðja sérstaklega um að fá að eiga steininn sem einhver hendir í hausinn á manni. 

Listamaðurinn virðist nú hafa farið þá leið að skrá sín þekktustu listaverk sem vörumerki innan Evrópusambandsins fyrir ýmsar vörur og þjónustu, þar með talið fyrir verkið sem skapaði umræðu hér á landi. Skráningin er í nafni félagsins Pest Control Office Limited. Í fyrsta skiptið sem Banksy höfðaði mál fyrir brot á réttindum sínum var það fyrst og fremst á grundvelli vörumerkjaréttar. Félagið sem er eigandi vörumerkjanna fékk nýlega staðfest lögbann gegn safni á Ítalíu sem setti upp sýningu með eftirprentunum af verkum hans. Meðal annars var krafist lögbanns gegn sölu á vörum merktum með listaverkum Banksy sem seld voru í gjafaverslun safnsins. 

Auglýsing
Athygli vekur að ekki var fallist á kröfuna á grundvelli höfundarréttar (e. copyright). Slíkt hefði getað gert það að verkum að félagið Pest Control Office Limited hefði þurft að sanna að það hefði öðlast höfundarrétt á verkum Banksy sem hefði hugsanlega haft í för með sér að nauðsynlegt hefði verið að nafngreina listamanninn í málinu.

Ekki er vitað hvort það að Banksy hafi ákveðið að höfða opinberlega sitt fyrsta mál á þessum grundvelli, þ.e. gegn sölu minjagripa í verslun safns, tengist á einhvern hátt þekktri heimildarmynd hans frá 2010 sem hét Exit through the gift shop.

Nú hefur þriðji aðili (sem selur heillaóskakort) krafist þess að vörumerkjaskráningin fyrir „Rage, the flower girl“ hjá Evrópusambandinu verði ógilt. Rökin eru meðal annars þau að eigandi vörumerkisins selji engar vörur eða þjónustu með vörumerkinu (myndinni) og hafi þvert á móti engar athugasemdir gert við að fjöldi ótengdra aðila selji vörur auðkenndar með vörumerkinu. Því hafi vörumerkið misst það grundvallar hlutverk sitt að vísa neytendum á uppruna þeirra vara sem merkið er skráð fyrir.

Þeir aðilar sem nú krefjast ógildingar á vörumerkjaskráningu á þeirri mynd sem hékk í eftirprentun á skrifstofu borgarstjóra halda því meðal annars fram að Banksy hafi aldrei ætlað sér að nota vörumerkið til að auðkenna vörur (enda hafi hann sjálfur ekki selt neinar vörur eða þjónustu undir merkinu) heldur hafi hann ætlað sér að „komast framhjá“ reglum um höfundarrétt með því að skrá vörumerkið og tryggja sér þannig vernd. Ýmsar ástæður gætu legið þar að baki, meðal annars að tryggja áframhaldandi nafnleynd listamannsins.

Listamaðurinn Banksy hefur brugðist við ógildingarmálinu með því að opna pop-up verslun í London þar sem unnt er að kaupa ýmsar vörur sem eru auðkenndar með þeim myndum hans sem skráðar eru sem vörumerki. 

Málið vekur upp áhugaverðar spurningar um skörun milli vörumerkjaréttar og höfundarréttar og er enn til meðferðar hjá European Intellectual Property Office.

Höfundur er lögmaður sem sérhæfir sig m.a. í hugverkarétti. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sema Erla telur að dómsmálaráðherra og staðgengill Útlendingastofnunar ættu að segja starfi sínu lausu.
„Ómannúðlegar, kaldrifjaðar og forkastanlegar“ aðgerðir ÚTL
Formaður Solaris segir að aðgerðir Útlendingastofnunar séu okkur sem samfélagi til háborinnar skammar – að æðstu stjórnendur útlendingamála gerist sekir um ólöglegar aðgerðir gegn fólki á flótta.
Kjarninn 22. júní 2021
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, ásamt samstarfsaðilum frá Namibíu er þeir komu í heimsókn til Íslands.
Samherji „hafnar alfarið ásökunum um mútugreiðslur“
Starfshættir Samherja í Namibíu, sem voru að frumkvæði og undir stjórn Jóhannesar Stefánssonar, voru látnir viðgangast allt of lengi og hefði átt að stöðva fyrr. Þetta kemur fram í „yfirlýsingu og afsökun“ frá Samherja.
Kjarninn 22. júní 2021
Afsökunarbeiðnin sem birtist í Fréttablaðinu og Morgunblaðinu í morgun. Undir hana skrifar Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Samherji biðst afsökunar á starfseminni í Namibíu: „Við gerðum mistök“
Forstjóri Samherja skrifar undir afsökunarbeiðni sem birtist í á heilsíðu í tveimur dagblöðum í dag. Þar segir að „ámælisverðir viðskiptahættir“ hafi fengið að viðgangast í starfsemi útgerðar Samherja í Namibíu.
Kjarninn 22. júní 2021
Neyðarástandi vegna faraldurs kórónuveiru var aflétt í Tókýó í gær.
Allt að tíu þúsund áhorfendur á hverjum keppnisstað Ólympíuleikanna
Ákvörðun hefur verið tekin um að leyfa áhorfendum að horfa á keppnisgreinar Ólympíuleikanna á keppnisstað en Japönum einum mun verða hleypt á áhorfendapallana. Ólympíuleikarnir í Tókýó hefjast þann 23. júlí.
Kjarninn 21. júní 2021
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Aðförin að lýðræðinu
Kjarninn 21. júní 2021
Guðrún Johnsen hagfræðingur og lektor við Viðskiptaháskólann í Kaupmannahöfn.
Segir dálkahöfundinn Tý í Viðskiptablaðinu hafa haft sig á heilanum í meira en áratug
Guðrún Johnsen hagfræðingur segir allt sem hún hafi sagt í viðtali við RÚV um sölu á Íslandsbanka í byrjun árs hafa gengið eftir. Afslátturinn sem hafi verið gefinn á raunvirði bankans sé 20-50 prósent.
Kjarninn 21. júní 2021
Tæpum helmingi íslenskra blaðamanna verið ógnað eða hótað á síðustu fimm árum
Samkvæmt frumniðurstöðum úr nýrri rannsókn um þær ógnir sem steðja að blaðamönnum kemur fram að helmingur blaðamanna hafi ekki orðið fyrir hótunum á síðustu fimm árum. Töluvert um að siðferði blaðamanna sé dregið í efa.
Kjarninn 21. júní 2021
Viðar Halldórsson
Má ekki bara sleppa þessu? Um verðlaunaafhendingar á skólaútskriftum
Kjarninn 21. júní 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar