Banksy og blómvöndurinn

Magnús Hrafn Magnússon lögmaður veltir fyrir sér höfundarrétti á verkum listamannsins Banksy, sem enginn veit hver er.

Auglýsing

Fyrir tæpu ári skap­að­ist nokkur umræða um eft­ir­prentun af lista­verki eftir lista­mann­inn Banksy sem eng­inn veit hver er. Þessa til­teknu eft­ir­prentun var að finna á skrif­stofu borg­ar­stjóra þegar Jón Gnarr gegndi því emb­ætti. Jón tók verkið með sér þegar emb­ætt­is­tíð hans lauk. Umræðan varð til þess að Jón farg­aði eft­ir­prent­un­inni. 

Um var að ræða eft­ir­prentun af verki eftir lista­mann­inn Banksy sem nefn­ist „Rage, the flower thrower“. 

Upp­haf­lega var verkið unnið á vegg í Jer­úsal­em. Hægt er að nálg­ast eft­ir­prentun af verk­inu á 10 doll­ara á Amazon. Margir aðil­ar, ótengdir lista­mann­in­um, selja ýmsar vörur sem skreyttar eru með verkum hans. 

Við þetta gerir Banksy almennt ekki athuga­semd­ir. Eitt af verkum hans er graffiti verk sem inni­heldur setn­ing­una „Copyright is for los­ers“ merkt hinu þekkta (c) í hring sem almennt er ætlað að gefa til kynna höf­und­ar­rétt (e. copyright) ásamt bók­stöf­unum „TM“ sem stendur fyrir tra­de­mark. Grafitti verk eftir Banksy.

Banksy hefur jafn­vel gengið svo langt að veita aðgang að verkum sínum í hárri upp­lausn til afnota fyrir fólk. Í bók sinni „Wall and Peace“ lýsir lista­mað­ur­inn meðal ann­ars skoðun sinni á höf­unda­rétti á verkum aug­lýsenda sem birta aug­lýs­ingar í almennu rými. Hann telur að frá­leitt sé að leita leyfis áður en hver geri það sem hann vill við slíkar aug­lýs­ing­ar. 

Að leita leyfis sé eins og að biðja sér­stak­lega um að fá að eiga stein­inn sem ein­hver hendir í haus­inn á mann­i. 

Lista­mað­ur­inn virð­ist nú hafa farið þá leið að skrá sín þekkt­ustu lista­verk sem vöru­merki innan Evr­ópu­sam­bands­ins fyrir ýmsar vörur og þjón­ustu, þar með talið fyrir verkið sem skap­aði umræðu hér á landi. Skrán­ingin er í nafni félags­ins Pest Control Office Limited. Í fyrsta skiptið sem Banksy höfð­aði mál fyrir brot á rétt­indum sínum var það fyrst og fremst á grund­velli vöru­merkja­rétt­ar. Félagið sem er eig­andi vöru­merkj­anna fékk nýlega stað­fest lög­bann gegn safni á Ítalíu sem setti upp sýn­ingu með eft­ir­prent­unum af verkum hans. Meðal ann­ars var kraf­ist lög­banns gegn sölu á vörum merktum með lista­verkum Banksy sem seld voru í gjafa­verslun safns­ins. 

Auglýsing
Athygli vekur að ekki var fall­ist á kröf­una á grund­velli höf­und­ar­réttar (e. copyright). Slíkt hefði getað gert það að verkum að félagið Pest Control Office Limited hefði þurft að sanna að það hefði öðl­ast höf­und­ar­rétt á verkum Banksy sem hefði hugs­an­lega haft í för með sér að nauð­syn­legt hefði verið að nafn­greina lista­mann­inn í mál­inu.

Ekki er vitað hvort það að Banksy hafi ákveðið að höfða opin­ber­lega sitt fyrsta mál á þessum grund­velli, þ.e. gegn sölu minja­gripa í verslun safns, teng­ist á ein­hvern hátt þekktri heim­ild­ar­mynd hans frá 2010 sem hét Exit through the gift shop.

Nú hefur þriðji aðili (sem selur heilla­óska­kort) kraf­ist þess að vöru­merkja­skrán­ingin fyrir „Ra­ge, the flower girl“ hjá Evr­ópu­sam­band­inu verði ógilt. Rökin eru meðal ann­ars þau að eig­andi vöru­merk­is­ins selji engar vörur eða þjón­ustu með vöru­merk­inu (mynd­inni) og hafi þvert á móti engar athuga­semdir gert við að fjöldi ótengdra aðila selji vörur auð­kenndar með vöru­merk­inu. Því hafi vöru­merkið misst það grund­vallar hlut­verk sitt að vísa neyt­endum á upp­runa þeirra vara sem merkið er skráð fyr­ir.

Þeir aðilar sem nú krefj­ast ógild­ingar á vöru­merkja­skrán­ingu á þeirri mynd sem hékk í eft­ir­prentun á skrif­stofu borg­ar­stjóra halda því meðal ann­ars fram að Banksy hafi aldrei ætlað sér að nota vöru­merkið til að auð­kenna vörur (enda hafi hann sjálfur ekki selt neinar vörur eða þjón­ustu undir merk­inu) heldur hafi hann ætlað sér að „kom­ast fram­hjá“ reglum um höf­und­ar­rétt með því að skrá vöru­merkið og tryggja sér þannig vernd. Ýmsar ástæður gætu legið þar að baki, meðal ann­ars að tryggja áfram­hald­andi nafn­leynd lista­manns­ins.

Lista­mað­ur­inn Banksy hefur brugð­ist við ógild­ing­ar­mál­inu með því að opna pop-up verslun í London þar sem unnt er að kaupa ýmsar vörur sem eru auð­kenndar með þeim myndum hans sem skráðar eru sem vöru­merki. 

Málið vekur upp áhuga­verðar spurn­ingar um skörun milli vöru­merkja­réttar og höf­und­ar­réttar og er enn til með­ferðar hjá European Intellect­ual Property Office.

Höf­undur er lög­maður sem sér­hæfir sig m.a. í hug­verka­rétt­i. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Á þriðja tug smita greindust í gær
Í fyrsta sinn frá því í nóvember 2020 greindust fleiri en 20 COVID-19 smit á Íslandi á einum degi. Fjöldinn sem greindist í gær er meiri en sá sem greindist síðast þegar aðgerðir voru hertar.
Kjarninn 19. apríl 2021
Eiríkur Ragnarsson
Hvaða frelsi er yndislegt?
Kjarninn 19. apríl 2021
Engin aukning í sjálfsvígum í fyrstu bylgju COVID-19
Ólíkt öðrum stórum efnahagsáföllum fjölgaði sjálfsvígum ekki í kjölfar kreppunnar sem fylgdi fyrstu bylgju heimsfaraldursins í fyrra í hátekjulöndum, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 18. apríl 2021
Halldór Gunnarsson
Prósentur, meðaltöl og tíundir í þágu eldri borgara
Kjarninn 18. apríl 2021
Anna Tara Andrésdóttir
Sóttvarnayfirvöld fylgja ekki rannsóknum sem benda til þess að andlitsgrímur virki ekki
Kjarninn 18. apríl 2021
Jón Ormur Halldórsson
Kaflaskilin í Kína
Kjarninn 18. apríl 2021
Þrettán manns greindust með COVID-19 innanlands í gær. Fólk er hvatt til að fara í skimun við minnstu einkenni.
Þrettán smit innanlands – hópsmit í kringum leikskóla í Reykjavík
Í gær greindust fleiri með COVID-19 innanlands en á nokkrum öðrum degi síðan 23. mars. Átta voru utan sóttkvíar og hinir höfðu verið stutt í sóttkví.
Kjarninn 18. apríl 2021
Skriðdreki rússneskra aðskilnaðarsinna í Donbas á ferðinni á heræfingu í upphafi þessa árs. Yfir 15 þúsund hafa látið lífið síðan átökin í Úkraínu hófust árið 2014. Nú eru blikur á lofti.
Rússar herða tökin í Úkraínu
Rússar sýna nú ógnandi tilburði við landamæri Úkraínu. Samhliða beita þeir ýmsum tólum fjölþáttahernaðar og Vesturlönd velkjast í vafa um viðbrögð.
Kjarninn 18. apríl 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar