Banksy og blómvöndurinn

Magnús Hrafn Magnússon lögmaður veltir fyrir sér höfundarrétti á verkum listamannsins Banksy, sem enginn veit hver er.

Auglýsing

Fyrir tæpu ári skapaðist nokkur umræða um eftirprentun af listaverki eftir listamanninn Banksy sem enginn veit hver er. Þessa tilteknu eftirprentun var að finna á skrifstofu borgarstjóra þegar Jón Gnarr gegndi því embætti. Jón tók verkið með sér þegar embættistíð hans lauk. Umræðan varð til þess að Jón fargaði eftirprentuninni. 

Um var að ræða eftirprentun af verki eftir listamanninn Banksy sem nefnist „Rage, the flower thrower“. 

Upphaflega var verkið unnið á vegg í Jerúsalem. Hægt er að nálgast eftirprentun af verkinu á 10 dollara á Amazon. Margir aðilar, ótengdir listamanninum, selja ýmsar vörur sem skreyttar eru með verkum hans. 

Við þetta gerir Banksy almennt ekki athugasemdir. Eitt af verkum hans er graffiti verk sem inniheldur setninguna „Copyright is for losers“ merkt hinu þekkta (c) í hring sem almennt er ætlað að gefa til kynna höfundarrétt (e. copyright) ásamt bókstöfunum „TM“ sem stendur fyrir trademark. Grafitti verk eftir Banksy.

Banksy hefur jafnvel gengið svo langt að veita aðgang að verkum sínum í hárri upplausn til afnota fyrir fólk. Í bók sinni „Wall and Peace“ lýsir listamaðurinn meðal annars skoðun sinni á höfundarétti á verkum auglýsenda sem birta auglýsingar í almennu rými. Hann telur að fráleitt sé að leita leyfis áður en hver geri það sem hann vill við slíkar auglýsingar. 

Að leita leyfis sé eins og að biðja sérstaklega um að fá að eiga steininn sem einhver hendir í hausinn á manni. 

Listamaðurinn virðist nú hafa farið þá leið að skrá sín þekktustu listaverk sem vörumerki innan Evrópusambandsins fyrir ýmsar vörur og þjónustu, þar með talið fyrir verkið sem skapaði umræðu hér á landi. Skráningin er í nafni félagsins Pest Control Office Limited. Í fyrsta skiptið sem Banksy höfðaði mál fyrir brot á réttindum sínum var það fyrst og fremst á grundvelli vörumerkjaréttar. Félagið sem er eigandi vörumerkjanna fékk nýlega staðfest lögbann gegn safni á Ítalíu sem setti upp sýningu með eftirprentunum af verkum hans. Meðal annars var krafist lögbanns gegn sölu á vörum merktum með listaverkum Banksy sem seld voru í gjafaverslun safnsins. 

Auglýsing
Athygli vekur að ekki var fallist á kröfuna á grundvelli höfundarréttar (e. copyright). Slíkt hefði getað gert það að verkum að félagið Pest Control Office Limited hefði þurft að sanna að það hefði öðlast höfundarrétt á verkum Banksy sem hefði hugsanlega haft í för með sér að nauðsynlegt hefði verið að nafngreina listamanninn í málinu.

Ekki er vitað hvort það að Banksy hafi ákveðið að höfða opinberlega sitt fyrsta mál á þessum grundvelli, þ.e. gegn sölu minjagripa í verslun safns, tengist á einhvern hátt þekktri heimildarmynd hans frá 2010 sem hét Exit through the gift shop.

Nú hefur þriðji aðili (sem selur heillaóskakort) krafist þess að vörumerkjaskráningin fyrir „Rage, the flower girl“ hjá Evrópusambandinu verði ógilt. Rökin eru meðal annars þau að eigandi vörumerkisins selji engar vörur eða þjónustu með vörumerkinu (myndinni) og hafi þvert á móti engar athugasemdir gert við að fjöldi ótengdra aðila selji vörur auðkenndar með vörumerkinu. Því hafi vörumerkið misst það grundvallar hlutverk sitt að vísa neytendum á uppruna þeirra vara sem merkið er skráð fyrir.

Þeir aðilar sem nú krefjast ógildingar á vörumerkjaskráningu á þeirri mynd sem hékk í eftirprentun á skrifstofu borgarstjóra halda því meðal annars fram að Banksy hafi aldrei ætlað sér að nota vörumerkið til að auðkenna vörur (enda hafi hann sjálfur ekki selt neinar vörur eða þjónustu undir merkinu) heldur hafi hann ætlað sér að „komast framhjá“ reglum um höfundarrétt með því að skrá vörumerkið og tryggja sér þannig vernd. Ýmsar ástæður gætu legið þar að baki, meðal annars að tryggja áframhaldandi nafnleynd listamannsins.

Listamaðurinn Banksy hefur brugðist við ógildingarmálinu með því að opna pop-up verslun í London þar sem unnt er að kaupa ýmsar vörur sem eru auðkenndar með þeim myndum hans sem skráðar eru sem vörumerki. 

Málið vekur upp áhugaverðar spurningar um skörun milli vörumerkjaréttar og höfundarréttar og er enn til meðferðar hjá European Intellectual Property Office.

Höfundur er lögmaður sem sérhæfir sig m.a. í hugverkarétti. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sjókvíaeldi hefur aukist hratt á síðustu árum
Sjókvíaeldi hefur 13-faldast á sex árum
Umfang laxeldis hefur margfaldast á síðustu árum og útlit er fyrir að það muni vaxa enn frekar í náinni framtíð. Gangi spár eftir mun sjókvíaeldi á laxi árið 2023 verða tæplega helmingi meira en það var samanlagt á árunum 2010-2018.
Kjarninn 7. maí 2021
Eldgos hófst í Geldingadölum í Fagradalsfjalli þann 19. mars síðastliðinn.
„Nýr ógnvaldur“ við heilsu manna kominn fram á suðvesturhluta Íslands
Lungnalæknir segir að lítið sé vitað um langtímaáhrif vegna gasmengunar í lágum styrk til lengri tíma og áhrif kvikugasa í mjög miklum styrk í skamman tíma á langtímaheilsu. Nauðsynlegt sé að rannsóknir hefjist sem fyrst.
Kjarninn 7. maí 2021
Viðsnúningur Bandaríkjanna í óþökk lyfjarisa
Óvænt og fremur óljós stefnubreyting Bandaríkjanna varðandi afnám einkaleyfa af bóluefnum gegn COVID-19 hefur vakið litla kátínu í lyfjageiranum. Deildar meiningar eru um hvort afnám einkaleyfa kæmi til með að hraða framleiðslu bóluefna.
Kjarninn 7. maí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Ísland skoðar að kaupa 100 þúsund skammta af Spútnik V og vill fá þorra þeirra fyrir 2. júní
Viðræður hafa átt sér stað milli fulltrúa íslenskra stjórnvalda og þeirra sem framleiða og markaðssetja hið rússneska Spútnik V bóluefni. Ísland myndi vilja fá að minnsta kosti 75 þúsund skammta fyrir 2. júní.
Kjarninn 7. maí 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Sonos fær uppreist æru og Framsóknarmaður vill aldurstakmark á snjalltæki
Kjarninn 7. maí 2021
Bólusetningar ganga nú mjög hratt fyrir sig á Íslandi og samhliða dregur úr takmörkunum.
Fjöldatakmarkanir hækkaðar í 50 manns frá og með næsta mánudegi
Opnunartími veitingastaða verður lengdur um klukkustund, leyfilegur fjöldi í verslunum tvöfaldast, fleiri mega vera í sundi og fara í ræktina. Grímuskylda verður hins vegar óbreytt.
Kjarninn 7. maí 2021
Skálað á kaffihúsi í Danmörku.
Ýta við ferðaþjónustunni með 32 milljarða króna „sumarpakka“
Danska ríkisstjórnin ætlar að setja 1,6 milljarða danskra króna, um 32 milljarða íslenskra, í „sumarpakka“ til að örva ferðaþjónustu landsins.
Kjarninn 7. maí 2021
Kvótinn um 1.200 milljarða króna virði – Þrjár blokkir halda á tæplega helmingi hans
Miðað við síðustu gerðu viðskipti með aflaheimildir þá er virði þeirra langtum hærra en bókfært virði í ársreikningum útgerða. Í næstu viku munu örfáir eigendur útgerðar selja tæplega 30 prósent hlut sinn í henni.
Kjarninn 7. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar