Banksy og blómvöndurinn

Magnús Hrafn Magnússon lögmaður veltir fyrir sér höfundarrétti á verkum listamannsins Banksy, sem enginn veit hver er.

Auglýsing

Fyrir tæpu ári skap­að­ist nokkur umræða um eft­ir­prentun af lista­verki eftir lista­mann­inn Banksy sem eng­inn veit hver er. Þessa til­teknu eft­ir­prentun var að finna á skrif­stofu borg­ar­stjóra þegar Jón Gnarr gegndi því emb­ætti. Jón tók verkið með sér þegar emb­ætt­is­tíð hans lauk. Umræðan varð til þess að Jón farg­aði eft­ir­prent­un­inni. 

Um var að ræða eft­ir­prentun af verki eftir lista­mann­inn Banksy sem nefn­ist „Rage, the flower thrower“. 

Upp­haf­lega var verkið unnið á vegg í Jer­úsal­em. Hægt er að nálg­ast eft­ir­prentun af verk­inu á 10 doll­ara á Amazon. Margir aðil­ar, ótengdir lista­mann­in­um, selja ýmsar vörur sem skreyttar eru með verkum hans. 

Við þetta gerir Banksy almennt ekki athuga­semd­ir. Eitt af verkum hans er graffiti verk sem inni­heldur setn­ing­una „Copyright is for los­ers“ merkt hinu þekkta (c) í hring sem almennt er ætlað að gefa til kynna höf­und­ar­rétt (e. copyright) ásamt bók­stöf­unum „TM“ sem stendur fyrir tra­de­mark. Grafitti verk eftir Banksy.

Banksy hefur jafn­vel gengið svo langt að veita aðgang að verkum sínum í hárri upp­lausn til afnota fyrir fólk. Í bók sinni „Wall and Peace“ lýsir lista­mað­ur­inn meðal ann­ars skoðun sinni á höf­unda­rétti á verkum aug­lýsenda sem birta aug­lýs­ingar í almennu rými. Hann telur að frá­leitt sé að leita leyfis áður en hver geri það sem hann vill við slíkar aug­lýs­ing­ar. 

Að leita leyfis sé eins og að biðja sér­stak­lega um að fá að eiga stein­inn sem ein­hver hendir í haus­inn á mann­i. 

Lista­mað­ur­inn virð­ist nú hafa farið þá leið að skrá sín þekkt­ustu lista­verk sem vöru­merki innan Evr­ópu­sam­bands­ins fyrir ýmsar vörur og þjón­ustu, þar með talið fyrir verkið sem skap­aði umræðu hér á landi. Skrán­ingin er í nafni félags­ins Pest Control Office Limited. Í fyrsta skiptið sem Banksy höfð­aði mál fyrir brot á rétt­indum sínum var það fyrst og fremst á grund­velli vöru­merkja­rétt­ar. Félagið sem er eig­andi vöru­merkj­anna fékk nýlega stað­fest lög­bann gegn safni á Ítalíu sem setti upp sýn­ingu með eft­ir­prent­unum af verkum hans. Meðal ann­ars var kraf­ist lög­banns gegn sölu á vörum merktum með lista­verkum Banksy sem seld voru í gjafa­verslun safns­ins. 

Auglýsing
Athygli vekur að ekki var fall­ist á kröf­una á grund­velli höf­und­ar­réttar (e. copyright). Slíkt hefði getað gert það að verkum að félagið Pest Control Office Limited hefði þurft að sanna að það hefði öðl­ast höf­und­ar­rétt á verkum Banksy sem hefði hugs­an­lega haft í för með sér að nauð­syn­legt hefði verið að nafn­greina lista­mann­inn í mál­inu.

Ekki er vitað hvort það að Banksy hafi ákveðið að höfða opin­ber­lega sitt fyrsta mál á þessum grund­velli, þ.e. gegn sölu minja­gripa í verslun safns, teng­ist á ein­hvern hátt þekktri heim­ild­ar­mynd hans frá 2010 sem hét Exit through the gift shop.

Nú hefur þriðji aðili (sem selur heilla­óska­kort) kraf­ist þess að vöru­merkja­skrán­ingin fyrir „Ra­ge, the flower girl“ hjá Evr­ópu­sam­band­inu verði ógilt. Rökin eru meðal ann­ars þau að eig­andi vöru­merk­is­ins selji engar vörur eða þjón­ustu með vöru­merk­inu (mynd­inni) og hafi þvert á móti engar athuga­semdir gert við að fjöldi ótengdra aðila selji vörur auð­kenndar með vöru­merk­inu. Því hafi vöru­merkið misst það grund­vallar hlut­verk sitt að vísa neyt­endum á upp­runa þeirra vara sem merkið er skráð fyr­ir.

Þeir aðilar sem nú krefj­ast ógild­ingar á vöru­merkja­skrán­ingu á þeirri mynd sem hékk í eft­ir­prentun á skrif­stofu borg­ar­stjóra halda því meðal ann­ars fram að Banksy hafi aldrei ætlað sér að nota vöru­merkið til að auð­kenna vörur (enda hafi hann sjálfur ekki selt neinar vörur eða þjón­ustu undir merk­inu) heldur hafi hann ætlað sér að „kom­ast fram­hjá“ reglum um höf­und­ar­rétt með því að skrá vöru­merkið og tryggja sér þannig vernd. Ýmsar ástæður gætu legið þar að baki, meðal ann­ars að tryggja áfram­hald­andi nafn­leynd lista­manns­ins.

Lista­mað­ur­inn Banksy hefur brugð­ist við ógild­ing­ar­mál­inu með því að opna pop-up verslun í London þar sem unnt er að kaupa ýmsar vörur sem eru auð­kenndar með þeim myndum hans sem skráðar eru sem vöru­merki. 

Málið vekur upp áhuga­verðar spurn­ingar um skörun milli vöru­merkja­réttar og höf­und­ar­réttar og er enn til með­ferðar hjá European Intellect­ual Property Office.

Höf­undur er lög­maður sem sér­hæfir sig m.a. í hug­verka­rétt­i. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Drög að nýjum þjónustusamningi við RÚV kynnt
Mennta- og menningarmálaráðherra hefur kynnt nýjan þjónustusamning við Ríkisútvarpið fyrir ríkisstjórn en núgildandi samningur rennur út um áramótin.
Kjarninn 14. desember 2019
Agnar Snædahl
Frá kreppuþakuppbyggingu og myglu
Kjarninn 14. desember 2019
Undraheimur bókmenntanna: Veisla Soffíu Auðar Birgisdóttur
Gagnrýnandi Kjarnans skrifar um „Maddama, kerling, fröken, frú. Konur í íslenskum nútímabókmenntum".
Kjarninn 14. desember 2019
Jón Baldvin Hannibalsson
Norrænt velferðarríki eða arðrænd nýlenda?
Kjarninn 14. desember 2019
Björgólfur Jóhannsson, tímabundinn forstjóri Samherja, þegar hann tók við starfinu.
Björgólfur efast um að mútur hafi verið greiddar og telur Samherja ekki hafa brotið lög
Forstjóri Samherja telur Jóhannes Stefánsson hafa verið einan að verki í vafasömum viðskiptaháttum fyrirtækisins í Afríku. Greiðslur til Dúbaí eftir að Jóhannes hætt,i sem taldar eru vera mútur, hafi verið löglegar greiðslur fyrir kvóta og ráðgjöf.
Kjarninn 14. desember 2019
Litla hraun
Vilja að betrun fanga hefjist strax frá dómsuppkvaðningu
Starfshópur félagsmálaráðherra hefur lagt til unnið sé að bataferli einstaklinga sem hlotið hafa refsidóm strax frá uppkvaðningu dóms, á tímabilinu áður en afplánun refsingar hefst, á meðan afplánun varir og einnig eftir að afplánun lýkur.
Kjarninn 14. desember 2019
Síminn að festa sig aftur í sessi sem sá stærsti á markaðnum
Gagnamagnsnotkun Íslendinga á farsímaneti heldur áfram að aukast ár frá ári. Hún hefur 265faldast á áratug. Síminn hefur styrkt stöðu sína sem markaðsleiðandi á farsímamarkaði en tekjur vegna sölu á slíkri þjónustu hafa dregist verulega saman.
Kjarninn 14. desember 2019
Eitt af hverjum sex dauðsföllum tengt matarvenjum
Offita er orðið umfangsmikið lýðheilsuvandamál á Íslandi en alls þjást um fimmtungur fullorðinna Íslendinga af offitu.
Kjarninn 14. desember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar