Banksy og blómvöndurinn

Magnús Hrafn Magnússon lögmaður veltir fyrir sér höfundarrétti á verkum listamannsins Banksy, sem enginn veit hver er.

Auglýsing

Fyrir tæpu ári skap­að­ist nokkur umræða um eft­ir­prentun af lista­verki eftir lista­mann­inn Banksy sem eng­inn veit hver er. Þessa til­teknu eft­ir­prentun var að finna á skrif­stofu borg­ar­stjóra þegar Jón Gnarr gegndi því emb­ætti. Jón tók verkið með sér þegar emb­ætt­is­tíð hans lauk. Umræðan varð til þess að Jón farg­aði eft­ir­prent­un­inni. 

Um var að ræða eft­ir­prentun af verki eftir lista­mann­inn Banksy sem nefn­ist „Rage, the flower thrower“. 

Upp­haf­lega var verkið unnið á vegg í Jer­úsal­em. Hægt er að nálg­ast eft­ir­prentun af verk­inu á 10 doll­ara á Amazon. Margir aðil­ar, ótengdir lista­mann­in­um, selja ýmsar vörur sem skreyttar eru með verkum hans. 

Við þetta gerir Banksy almennt ekki athuga­semd­ir. Eitt af verkum hans er graffiti verk sem inni­heldur setn­ing­una „Copyright is for los­ers“ merkt hinu þekkta (c) í hring sem almennt er ætlað að gefa til kynna höf­und­ar­rétt (e. copyright) ásamt bók­stöf­unum „TM“ sem stendur fyrir tra­de­mark. Grafitti verk eftir Banksy.

Banksy hefur jafn­vel gengið svo langt að veita aðgang að verkum sínum í hárri upp­lausn til afnota fyrir fólk. Í bók sinni „Wall and Peace“ lýsir lista­mað­ur­inn meðal ann­ars skoðun sinni á höf­unda­rétti á verkum aug­lýsenda sem birta aug­lýs­ingar í almennu rými. Hann telur að frá­leitt sé að leita leyfis áður en hver geri það sem hann vill við slíkar aug­lýs­ing­ar. 

Að leita leyfis sé eins og að biðja sér­stak­lega um að fá að eiga stein­inn sem ein­hver hendir í haus­inn á mann­i. 

Lista­mað­ur­inn virð­ist nú hafa farið þá leið að skrá sín þekkt­ustu lista­verk sem vöru­merki innan Evr­ópu­sam­bands­ins fyrir ýmsar vörur og þjón­ustu, þar með talið fyrir verkið sem skap­aði umræðu hér á landi. Skrán­ingin er í nafni félags­ins Pest Control Office Limited. Í fyrsta skiptið sem Banksy höfð­aði mál fyrir brot á rétt­indum sínum var það fyrst og fremst á grund­velli vöru­merkja­rétt­ar. Félagið sem er eig­andi vöru­merkj­anna fékk nýlega stað­fest lög­bann gegn safni á Ítalíu sem setti upp sýn­ingu með eft­ir­prent­unum af verkum hans. Meðal ann­ars var kraf­ist lög­banns gegn sölu á vörum merktum með lista­verkum Banksy sem seld voru í gjafa­verslun safns­ins. 

Auglýsing
Athygli vekur að ekki var fall­ist á kröf­una á grund­velli höf­und­ar­réttar (e. copyright). Slíkt hefði getað gert það að verkum að félagið Pest Control Office Limited hefði þurft að sanna að það hefði öðl­ast höf­und­ar­rétt á verkum Banksy sem hefði hugs­an­lega haft í för með sér að nauð­syn­legt hefði verið að nafn­greina lista­mann­inn í mál­inu.

Ekki er vitað hvort það að Banksy hafi ákveðið að höfða opin­ber­lega sitt fyrsta mál á þessum grund­velli, þ.e. gegn sölu minja­gripa í verslun safns, teng­ist á ein­hvern hátt þekktri heim­ild­ar­mynd hans frá 2010 sem hét Exit through the gift shop.

Nú hefur þriðji aðili (sem selur heilla­óska­kort) kraf­ist þess að vöru­merkja­skrán­ingin fyrir „Ra­ge, the flower girl“ hjá Evr­ópu­sam­band­inu verði ógilt. Rökin eru meðal ann­ars þau að eig­andi vöru­merk­is­ins selji engar vörur eða þjón­ustu með vöru­merk­inu (mynd­inni) og hafi þvert á móti engar athuga­semdir gert við að fjöldi ótengdra aðila selji vörur auð­kenndar með vöru­merk­inu. Því hafi vöru­merkið misst það grund­vallar hlut­verk sitt að vísa neyt­endum á upp­runa þeirra vara sem merkið er skráð fyr­ir.

Þeir aðilar sem nú krefj­ast ógild­ingar á vöru­merkja­skrán­ingu á þeirri mynd sem hékk í eft­ir­prentun á skrif­stofu borg­ar­stjóra halda því meðal ann­ars fram að Banksy hafi aldrei ætlað sér að nota vöru­merkið til að auð­kenna vörur (enda hafi hann sjálfur ekki selt neinar vörur eða þjón­ustu undir merk­inu) heldur hafi hann ætlað sér að „kom­ast fram­hjá“ reglum um höf­und­ar­rétt með því að skrá vöru­merkið og tryggja sér þannig vernd. Ýmsar ástæður gætu legið þar að baki, meðal ann­ars að tryggja áfram­hald­andi nafn­leynd lista­manns­ins.

Lista­mað­ur­inn Banksy hefur brugð­ist við ógild­ing­ar­mál­inu með því að opna pop-up verslun í London þar sem unnt er að kaupa ýmsar vörur sem eru auð­kenndar með þeim myndum hans sem skráðar eru sem vöru­merki. 

Málið vekur upp áhuga­verðar spurn­ingar um skörun milli vöru­merkja­réttar og höf­und­ar­réttar og er enn til með­ferðar hjá European Intellect­ual Property Office.

Höf­undur er lög­maður sem sér­hæfir sig m.a. í hug­verka­rétt­i. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þóra Sveinsdóttir
Eru konur kannski menn?
Kjarninn 22. nóvember 2019
Ilia Shumanov
Hægt að lágmarkað skaðann vegna peningaþvættis með ákveðnum skrefum
Aðstoð­ar­fram­kvæmda­stjóri Rúss­lands­deildar Tran­sparency International mun á umræðufundi í dag fjalla um hvernig alþjóð­legir hringir séu oft­ast einu skrefi á undan yfir­völdum og hvert hlut­verk milli­liða sé í pen­ingaþvætti.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Risatogarinn Heineste kyrrsettur
Yfirvöld í Namibíu hafa ákveðið að kyrrsetja risatogarann Heineste sem er í eigu félags í Namibíu sem Samherji á hlut í, samkvæmt RÚV.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Miðflokkurinn með 16,8 prósent – Sjálfstæðisflokkur með 18,1 prósent
Sjálfstæðisflokkurinn missir þrjú prósentustig af fylgi milli kannana og hefur aldrei mælst lægra. Miðflokkurinn tekur það fylgistap til sín.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Blása til mótmæla – Vilja að Kristján Þór segi tafarlaust af sér
Boðað er til mótmæla á morgun, laugardag, en helstu kröfur mótmælenda eru að sjávarútvegsráðherra segi af sér embætti, Alþingi lögfesti nýja og endurskoðaða stjórnarskrá og að arður af nýtingu sameiginlegra auðlinda landsmanna renni í sjóði almennings.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Hjálmar Jónsson, formaður BÍ.
Verkfalli blaðamanna aflýst
Tólf tíma verkfalli félaga í Blaðamannafélagi Íslands hefur verið aflýst. Samningur SA verður borinn undir félagsmenn.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Drífa Snædal er forseti ASÍ.
Segir væntanlegt starfsfólk Play „varla að vita kaup og kjör“
Forseti ASÍ hvetur Play til að birta kjarasamninga sem það hefur gert um störf flugliða. Hún segir að undirboð á vinnumarkaði verði ekki liðin. Play telur sig hafa náð allt að 37 prósent kostnaðarlækkun vegna launa.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Milli tveggja heima – Pólskur veruleiki á Íslandi
Miklar breytingar hafa orðið á íslensku samfélagi á síðustu áratugum og er ein breytan þar gífurlegur fjöldi innflytjenda sem hefur ákveðið að taka sitt hafurtask, söðla um og flytjast landa á milli.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar