Banksy og blómvöndurinn

Magnús Hrafn Magnússon lögmaður veltir fyrir sér höfundarrétti á verkum listamannsins Banksy, sem enginn veit hver er.

Auglýsing

Fyrir tæpu ári skap­að­ist nokkur umræða um eft­ir­prentun af lista­verki eftir lista­mann­inn Banksy sem eng­inn veit hver er. Þessa til­teknu eft­ir­prentun var að finna á skrif­stofu borg­ar­stjóra þegar Jón Gnarr gegndi því emb­ætti. Jón tók verkið með sér þegar emb­ætt­is­tíð hans lauk. Umræðan varð til þess að Jón farg­aði eft­ir­prent­un­inni. 

Um var að ræða eft­ir­prentun af verki eftir lista­mann­inn Banksy sem nefn­ist „Rage, the flower thrower“. 

Upp­haf­lega var verkið unnið á vegg í Jer­úsal­em. Hægt er að nálg­ast eft­ir­prentun af verk­inu á 10 doll­ara á Amazon. Margir aðil­ar, ótengdir lista­mann­in­um, selja ýmsar vörur sem skreyttar eru með verkum hans. 

Við þetta gerir Banksy almennt ekki athuga­semd­ir. Eitt af verkum hans er graffiti verk sem inni­heldur setn­ing­una „Copyright is for los­ers“ merkt hinu þekkta (c) í hring sem almennt er ætlað að gefa til kynna höf­und­ar­rétt (e. copyright) ásamt bók­stöf­unum „TM“ sem stendur fyrir tra­de­mark. Grafitti verk eftir Banksy.

Banksy hefur jafn­vel gengið svo langt að veita aðgang að verkum sínum í hárri upp­lausn til afnota fyrir fólk. Í bók sinni „Wall and Peace“ lýsir lista­mað­ur­inn meðal ann­ars skoðun sinni á höf­unda­rétti á verkum aug­lýsenda sem birta aug­lýs­ingar í almennu rými. Hann telur að frá­leitt sé að leita leyfis áður en hver geri það sem hann vill við slíkar aug­lýs­ing­ar. 

Að leita leyfis sé eins og að biðja sér­stak­lega um að fá að eiga stein­inn sem ein­hver hendir í haus­inn á mann­i. 

Lista­mað­ur­inn virð­ist nú hafa farið þá leið að skrá sín þekkt­ustu lista­verk sem vöru­merki innan Evr­ópu­sam­bands­ins fyrir ýmsar vörur og þjón­ustu, þar með talið fyrir verkið sem skap­aði umræðu hér á landi. Skrán­ingin er í nafni félags­ins Pest Control Office Limited. Í fyrsta skiptið sem Banksy höfð­aði mál fyrir brot á rétt­indum sínum var það fyrst og fremst á grund­velli vöru­merkja­rétt­ar. Félagið sem er eig­andi vöru­merkj­anna fékk nýlega stað­fest lög­bann gegn safni á Ítalíu sem setti upp sýn­ingu með eft­ir­prent­unum af verkum hans. Meðal ann­ars var kraf­ist lög­banns gegn sölu á vörum merktum með lista­verkum Banksy sem seld voru í gjafa­verslun safns­ins. 

Auglýsing
Athygli vekur að ekki var fall­ist á kröf­una á grund­velli höf­und­ar­réttar (e. copyright). Slíkt hefði getað gert það að verkum að félagið Pest Control Office Limited hefði þurft að sanna að það hefði öðl­ast höf­und­ar­rétt á verkum Banksy sem hefði hugs­an­lega haft í för með sér að nauð­syn­legt hefði verið að nafn­greina lista­mann­inn í mál­inu.

Ekki er vitað hvort það að Banksy hafi ákveðið að höfða opin­ber­lega sitt fyrsta mál á þessum grund­velli, þ.e. gegn sölu minja­gripa í verslun safns, teng­ist á ein­hvern hátt þekktri heim­ild­ar­mynd hans frá 2010 sem hét Exit through the gift shop.

Nú hefur þriðji aðili (sem selur heilla­óska­kort) kraf­ist þess að vöru­merkja­skrán­ingin fyrir „Ra­ge, the flower girl“ hjá Evr­ópu­sam­band­inu verði ógilt. Rökin eru meðal ann­ars þau að eig­andi vöru­merk­is­ins selji engar vörur eða þjón­ustu með vöru­merk­inu (mynd­inni) og hafi þvert á móti engar athuga­semdir gert við að fjöldi ótengdra aðila selji vörur auð­kenndar með vöru­merk­inu. Því hafi vöru­merkið misst það grund­vallar hlut­verk sitt að vísa neyt­endum á upp­runa þeirra vara sem merkið er skráð fyr­ir.

Þeir aðilar sem nú krefj­ast ógild­ingar á vöru­merkja­skrán­ingu á þeirri mynd sem hékk í eft­ir­prentun á skrif­stofu borg­ar­stjóra halda því meðal ann­ars fram að Banksy hafi aldrei ætlað sér að nota vöru­merkið til að auð­kenna vörur (enda hafi hann sjálfur ekki selt neinar vörur eða þjón­ustu undir merk­inu) heldur hafi hann ætlað sér að „kom­ast fram­hjá“ reglum um höf­und­ar­rétt með því að skrá vöru­merkið og tryggja sér þannig vernd. Ýmsar ástæður gætu legið þar að baki, meðal ann­ars að tryggja áfram­hald­andi nafn­leynd lista­manns­ins.

Lista­mað­ur­inn Banksy hefur brugð­ist við ógild­ing­ar­mál­inu með því að opna pop-up verslun í London þar sem unnt er að kaupa ýmsar vörur sem eru auð­kenndar með þeim myndum hans sem skráðar eru sem vöru­merki. 

Málið vekur upp áhuga­verðar spurn­ingar um skörun milli vöru­merkja­réttar og höf­und­ar­réttar og er enn til með­ferðar hjá European Intellect­ual Property Office.

Höf­undur er lög­maður sem sér­hæfir sig m.a. í hug­verka­rétt­i. 

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Halldór Benjamín Þorbergsson, framkvæmdastjóri SA
Forsendur lífskjarasamningsins brostnar að mati SA
Samtök atvinnulífsins telja forsendur að baki lífskjarasamningnum brostnar í ljósi gjörbreyttra efnahagsaðstæðna.
Kjarninn 24. september 2020
Drífa Snædal, forseti ASÍ
Forsendur lífskjarasamninga hafa staðist að mati ASÍ
Forsendur kjarasamninganna sem voru undirritaðir í fyrra hafa staðist, þar sem vextir hafa lækkað, kaupmáttur hefur aukist og ríkisstjórnin hefur lagt fram frumvarp um bann á 40 ára verðtryggðum lánum.
Kjarninn 24. september 2020
Sex mánaða orlof á hvort foreldri verði tekið á fyrstu 18 mánuðunum í lífi barns
Drög að nýjum heildarlögum um fæðingarorlof hafa verið birt í samráðsgátt stjórnvalda. Þegar fæðingarorlofið verður lengt í 12 mánuði um komandi áramót er ráðgert að hvort foreldri taki 6 mánaða orlof. Einungis einn mánuður verður framseljanlegur.
Kjarninn 24. september 2020
Bjarni Már Magnússon
Upplýsingamengun í boði Alþingis
Kjarninn 24. september 2020
Þrátt fyrir samdrátt í efnahagslífinu er húsnæðismarkaðurinn á fleygiferð. Og skuldsetning heimila hefur verið að aukast.
Eigið fé Íslendinga í fasteignum hefur tvöfaldast á fimm árum
Íslendingar eru að skuldsetja sig hraðar og hærra fasteignaverð drífur áfram aukna eignamyndun. Alls eru tæplega átta af hverjum tíu krónum sem heimili landsins eiga í hreinni eign bundnar í fasteignum.
Kjarninn 24. september 2020
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 20. þáttur: Dagbækur, drusluskömmun og ódáinsdrykkir
Kjarninn 24. september 2020
Gosið í Eyjum notað til þess að sýna áhrif fólksflótta
Börnum sem fluttu frá Vestmannaeyjum vegna gossins árið 1973 og afkomendum þeirra vegnaði að meðaltali betur vegna flutninganna, samkvæmt rannsókn íslenskra hagfræðinga.
Kjarninn 24. september 2020
Rúmlega þrjátíu ný smit í gær – Minnihluti í sóttkví
Alls greindust þrjátíu og þrír einstaklingar með COVID-19 hér á landi í gær. Nítján þeirra voru ekki í sóttkví við greiningu.
Kjarninn 24. september 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar