Samtök atvinnu, lífs og dauða

Dagur Hjartarson rithöfundur horfði á Umhverfisdag atvinnulífsins á netinu. Og varð var við staðdeyfingu.

Auglýsing

Mið­viku­dag­inn 9. októ­ber síð­ast­lið­inn var Umhverf­is­dagur atvinnu­lífs­ins hald­inn hátíð­legur í Hörpu*. Ég horfði á dag­skrána á net­inu og á eftir leit­uðu á mig spurn­ingar um tungu­mál og ham­far­ir.

1. Frúin í Ham­borg 

Fyrsti ræðu­maður dags­ins var Hall­dór Benja­mín Þor­bergs­son, fram­kvæmda­stjóri Sam­taka atvinnu­lífs­ins. Hall­dór vék máli sínu að súrnun hafs­ins en flýtti sér að skjóta inn „mögu­leg súrnun hafs­ins“, sem er „stærsta áskor­unin sem íslenskur sjáv­ar­út­vegur stendur frammi fyr­ir­.“ 

Ég beið eftir að Hall­dór bætti við að súrnun sjávar – ekki mögu­leg eða ómögu­leg súrnun sjávar heldur vís­inda­lega sönnuð súrnun sjávar – væri líka ein stærsta „áskor­un­in“ sem líf­ríki jarðar stendur frammi fyr­ir. En sá vís­dómur kom ekki. 

Því Umhverf­is­dagur atvinnu­lífs­ins er glæný útgáfa af Frúnni í Ham­borg. Ekki segja ham­fara­hlýn­un, segðu áskor­an­ir. Ekki segja súrnun sjáv­ar, segðu mögu­leg súrnun sjáv­ar. Ekki segja vanda­mál, segðu lausn­ir. Og í guð­anna bæn­um, ekki segja bráðnun eða útrým­ing eða lofts­lags­flótta­menn, segðu bara: lausn­ir. 

Auglýsing
Það var einmitt töfra­orðið hjá Hall­dóri Benja­mín: „At­vinnu­lífið er lausnin við þeirri vá sem að okkur steðj­ar. Atvinnu­lífið er drif­kraftur nýrra lausna. En auð­vitað megum við ekki ofmetn­ast. Dramb er falli næst.“

2. Strand­aður kær­leikur

Dramb er falli næst og næstur á svið var Heiðar Guð­jóns­son, for­maður Efna­hags­ráðs norð­ur­skauts­ins. 

Heiðar fjall­aði í erindi sínu um ástandið á norð­ur­skauti og „hvers vegna er til­efni til bjart­sýn­i.“ Hann tal­aði um „fullt af námu­mögu­leik­um“ og  „strand­aða orku“ sem við fáum upp í hend­urnar þegar nýjar leiðir opn­ast á norð­ur­skauti.

Talið er að á Græn­landi tap­ist 200 millj­arðar tonna af ís árlega, sem er sex­földun í hraða frá árinu 1990 ( sjá: The Human Planet: How We Created the Ant­hropocene (2019) eftir Simon Lewis og Mark A. Maslin, bls. 219). En Heiðar minnt­ist ekk­ert á þetta þegar hann tal­aði um „ástand­ið“ á norð­ur­skauti. Ef mann­kynið heldur áfram á sömu meng­un­ar­braut er talið að sjáv­ar­mál geti hækkað um allt að 1,3 metra á þess­ari öld (­Sama, bls. 221). 10 pró­sent mann­kyns­ins búa á strand­svæðum sem yrðu fyrir hræði­legum afleið­ingum hækk­unar sjáv­ar­máls. En Heiðar minnt­ist heldur ekk­ert á þetta, hann minnt­ist á strand­aða orku.

Strönduð orka, því­líkt hug­tak! Með þessum tungu­málafim­leikum hefur Heiðar veitt mér sýn á allt hitt sem raun­veru­lega getur strand­að, til dæmis umhyggja og viska og fram­sýni – hvar í æða­kerfi hjart­ans stranda þessar kennd­ir? Má ekki, með sömu fim­leik­um, halda því fram að við menn­irnir séum ekk­ert meira en strandað kjöt fyrir orma?

3. Pappa­mál

Næst á svið var Unnur Brá Kon­ráðs­dótt­ir, fyrr­ver­andi þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Rík­is­stjórnin hefur nú ráðið hana til að „ann­ast sam­hæf­ingu lofts­lags­mála fyrir hönd rík­is­stjórn­ar­inn­ar“, hvorki meira né minna.

„Það eru ákveðnar hættur sem fel­ast í röskun á lofts­lag­i.“ Þannig hóf Unnur Brá ræðu sína. Ákveðnar hætt­ur. Röskun á lofts­lagi.

Þá var Unni tíð­rætt um breyt­ingar og sagði orð­rétt: „Það fel­ast líka í þessu breytta and­rúms­lofti við­skipta­tæki­færi.“ En við­skipta­tæki­færi fyrir hverja? Íbúa Bangla­desh sem losa 25 sinnum minna af koltví­sýr­ingi út í and­rúms­loftið en Íslend­ingar en munu engu að síður upp­lifa mestu ham­far­irn­ar, ég meina, mestu áskor­an­irnar?

Og meira um breyt­ing­ar. Í starfi sínu sem ráð­gjafi rík­is­stjórn­ar­innar hefur Unnu Brá setið þing Sam­ein­uðu Þjóð­anna: „Síð­ast þegar ég mætti árið 2012 fékk ég plast­flösku og glas. Núna fengu leið­togar heims pappa­fernu, ekk­ert glas og allir drukku bara á stút. Það er allt að breyt­ast." 

Já, það er allt að breytast, með öðrum orð­um: Jöklar bráðna, kór­al­rif fölna, teg­undir útrým­ast. Og á meðan drekka sumir á stút. Úr pappa­mál­um. Og þá fer ég að hugsa um þetta orð pappa­mál, væri það kannski rétta heitið á það tungu­málið sem hér er tal­að?

Unnur Brá vék einnig að súrnun sjávar sem hún sagði ekki vera „eitt­hvað sem redd­ast bara. Það er þróun sem við eigum að hafa smá áhyggjur af.“ 

Smá áhyggj­ur. Drekka af stút. Áskor­an­ir.

Pappa­mál.

4. Hér kemur skelf­ingin

Síð­astur á svið var Brynjólfur Stef­áns­son, sjóðs­stjóri hjá Íslands­sjóð­um, en hann kall­aði erindi sitt einmitt „Tæki­færi og áskor­anir vegna lofts­lags­breyt­inga“. Ég skal gefa Brynjólfi að hann komst næst því að brjóta regl­urnar í Frúnni í Ham­borg. Á einum tíma­punkti sagði hann meira segja „Hérna kemur skelf­ing­in“ og varp­aði á tjaldið glæru með alls konar orðum á. En Brynjólfur las ekki upp af glærunni. Hún fékk bara að lifa í kyrr­þey í átta sek­únd­ur, svo hélt hann áfram.

En þarna voru þau samt, öll bann­orðin í leikn­um: óstöð­ug­leiki í stjórn­mál­um, flóð og aur­skrið­ur, skóg­ar­eld­ar, þurrkar, veð­ur­skemmd­ir, súrnun sjáv­ar, skemmdir inn­viða, lofts­lags­flótta­menn, útrým­ing teg­unda, bráðnun jökla, hung­ursneyð, vatns­skort­ur, breyt­ing á lífs­hátt­um, smit­sjúk­dóm­ar, hækkun á yfir­borði sjáv­ar, breyt­ingar hjá flökku­stofn­um.

Átta sek­úndur af skelf­ingu. Í algjörri þögn.

Auglýsing
Brynjólfur end­aði erindi sitt á að brýna að við þyrftum að „skapa umhverfi þar sem við nýtum merkja­send­ingar mark­að­ar­ins til að beina okkur í rétta átt.“ 

En hvað með merkja­send­ingar nátt­úr­unn­ar? Hvað með merkja­send­ingar jökla og skor­dýra? Já, og hvað með merkja­send­ingar vís­inda­manna?

5. Stað­deyf­ing

Að lokum steig for­seti Íslands á svið og veitti verð­laun. Svo var klappað og mér varð hugsað til orða danska heim­spek­ings­ins Sören Kirkegaard:

„Svo bar við í leik­húsi að það kvikn­aði í tjöld­un­um. Þá kom lodd­ari og sagði áhorf­endum frá því. Þeir héldu að það væri spaug og klöpp­uðu. Hann sagði það aft­ur, og fólk klapp­aði enn þá meira. Þannig held ég að heim­ur­inn muni farast, við almenn fagn­að­ar­læti gam­an­samra manna sem halda að það sé spaug.“

Tungu­málið er undir stöð­ugum árás­um. Það er togað í orð, þeim er snúið á hvolf og í hring og eftir að hafa hlustað á ræðu­menn á Umhverf­is­degi atvinnu­lífs­ins fann ég fyrir doða. Eins og ein­hver hefði stungið sprautu inn í eyrað á mér og stað­deyft dul­ar­fullt svæði í heil­an­um. 

Því segi ég: Hristum af okkur doð­ann. Verum vak­andi. Leyfum engum að stað­deyfa orð­ræð­una um ham­fara­hlýnun með mátt­lausu pappa­máli.

Það er von mín að þau sam­tök sem stóðu að Umhverf­is­degi atvinnu­lífs­ins spýti í lófana, hætti að tala í við­teng­ing­ar­hætti um vís­indi og brjóti af sér hlekki frú­ar­innar í Ham­borg. 

Þá fyrst finnum við kjarkinn sem hefur strandað en er nauð­syn­legur til að horfast í augu við skelf­ing­una.

*(Að Umhverf­is­degi atvinnu­lífs­ins standa Sam­tök atvinnu­lífs­ins, Sam­orka, Sam­tök ferða­þjón­ust­unn­ar, Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja, Sam­tök fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi, Sam­tök iðn­að­ar­ins og Sam­tök versl­unar og þjón­ustu. Dag­skráin er aðgengi­leg á Face­book­síðu Sam­taka atvinnu­lífs­ins.)

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Börkur Smári Kristinsson
Hvað skiptir þig máli?
Kjarninn 16. nóvember 2019
Jóhanna Sigurðardóttir, fyrrverandi forsætisráðherra.
Segir VG standa frammi fyrir prófraun í kjölfar Samherjamálsins
Fyrrverandi forsætisráðherra segir að grannt verði fylgst með viðbrögðum Katrínar Jakobsdóttur og VG í tengslum við Samherjamálið. Hún segir að setja verði á fót sérstaka rannsóknarnefnd sem fari ofan í saumana á málinu.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Bára Halldórsdóttir
Klausturgate – ári síðar
Bára Halldórsdóttir hefur skipulagt málþing með það að markmiði að gefa þolendum „Klausturgate“ rödd og rými til að tjá sig og til þess að ræða Klausturmálið og eftirmál þess fyrir samfélagið.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Ragnar Þór Ingólfsson er formaður VR.
Vill að verkalýðshreyfingin bjóði fram stjórnmálaafl gegn spillingu
Formaður VR kallar eftir þverpólitísku framboði, sem verkalýðshreyfingin stendur að. „Tökum málin í eigin hendur og stigum fram sem sameinað umbótaafl gegn spillingunni,“ segir hann í pistli.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Jón Baldvin Hannibalsson
Ætlar enginn (virkilega) að gera neitt í þessu?
Kjarninn 16. nóvember 2019
Fólk geti sett sig í spor annarra
Gylfi Zoega segir að hluti af því að hagkerfið geti virkað eins og það eigi að gera, sé að fólk og fjölmiðlar veiti valdhöfum aðhald.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Þórður Snær Júlíusson
Uppskrift að því að drepa umræðuna með börnum
Kjarninn 16. nóvember 2019
Rannsókn Alþingis á fjárfestingarleiðinni gæti náð yfir Samherja
Samherji flutti rúmlega tvo milljarða króna í gegnum fjárfestingarleið Seðlabanka Íslands. Þeir peningar komu frá félagi samstæðunnar á Kýpur, sem tók við hagnaði af starfsemi Samherja í Namibíu.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiÁlit