Samtök atvinnu, lífs og dauða

Dagur Hjartarson rithöfundur horfði á Umhverfisdag atvinnulífsins á netinu. Og varð var við staðdeyfingu.

Auglýsing

Mið­viku­dag­inn 9. októ­ber síð­ast­lið­inn var Umhverf­is­dagur atvinnu­lífs­ins hald­inn hátíð­legur í Hörpu*. Ég horfði á dag­skrána á net­inu og á eftir leit­uðu á mig spurn­ingar um tungu­mál og ham­far­ir.

1. Frúin í Ham­borg 

Fyrsti ræðu­maður dags­ins var Hall­dór Benja­mín Þor­bergs­son, fram­kvæmda­stjóri Sam­taka atvinnu­lífs­ins. Hall­dór vék máli sínu að súrnun hafs­ins en flýtti sér að skjóta inn „mögu­leg súrnun hafs­ins“, sem er „stærsta áskor­unin sem íslenskur sjáv­ar­út­vegur stendur frammi fyr­ir­.“ 

Ég beið eftir að Hall­dór bætti við að súrnun sjávar – ekki mögu­leg eða ómögu­leg súrnun sjávar heldur vís­inda­lega sönnuð súrnun sjávar – væri líka ein stærsta „áskor­un­in“ sem líf­ríki jarðar stendur frammi fyr­ir. En sá vís­dómur kom ekki. 

Því Umhverf­is­dagur atvinnu­lífs­ins er glæný útgáfa af Frúnni í Ham­borg. Ekki segja ham­fara­hlýn­un, segðu áskor­an­ir. Ekki segja súrnun sjáv­ar, segðu mögu­leg súrnun sjáv­ar. Ekki segja vanda­mál, segðu lausn­ir. Og í guð­anna bæn­um, ekki segja bráðnun eða útrým­ing eða lofts­lags­flótta­menn, segðu bara: lausn­ir. 

Auglýsing
Það var einmitt töfra­orðið hjá Hall­dóri Benja­mín: „At­vinnu­lífið er lausnin við þeirri vá sem að okkur steðj­ar. Atvinnu­lífið er drif­kraftur nýrra lausna. En auð­vitað megum við ekki ofmetn­ast. Dramb er falli næst.“

2. Strand­aður kær­leikur

Dramb er falli næst og næstur á svið var Heiðar Guð­jóns­son, for­maður Efna­hags­ráðs norð­ur­skauts­ins. 

Heiðar fjall­aði í erindi sínu um ástandið á norð­ur­skauti og „hvers vegna er til­efni til bjart­sýn­i.“ Hann tal­aði um „fullt af námu­mögu­leik­um“ og  „strand­aða orku“ sem við fáum upp í hend­urnar þegar nýjar leiðir opn­ast á norð­ur­skauti.

Talið er að á Græn­landi tap­ist 200 millj­arðar tonna af ís árlega, sem er sex­földun í hraða frá árinu 1990 ( sjá: The Human Planet: How We Created the Ant­hropocene (2019) eftir Simon Lewis og Mark A. Maslin, bls. 219). En Heiðar minnt­ist ekk­ert á þetta þegar hann tal­aði um „ástand­ið“ á norð­ur­skauti. Ef mann­kynið heldur áfram á sömu meng­un­ar­braut er talið að sjáv­ar­mál geti hækkað um allt að 1,3 metra á þess­ari öld (­Sama, bls. 221). 10 pró­sent mann­kyns­ins búa á strand­svæðum sem yrðu fyrir hræði­legum afleið­ingum hækk­unar sjáv­ar­máls. En Heiðar minnt­ist heldur ekk­ert á þetta, hann minnt­ist á strand­aða orku.

Strönduð orka, því­líkt hug­tak! Með þessum tungu­málafim­leikum hefur Heiðar veitt mér sýn á allt hitt sem raun­veru­lega getur strand­að, til dæmis umhyggja og viska og fram­sýni – hvar í æða­kerfi hjart­ans stranda þessar kennd­ir? Má ekki, með sömu fim­leik­um, halda því fram að við menn­irnir séum ekk­ert meira en strandað kjöt fyrir orma?

3. Pappa­mál

Næst á svið var Unnur Brá Kon­ráðs­dótt­ir, fyrr­ver­andi þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Rík­is­stjórnin hefur nú ráðið hana til að „ann­ast sam­hæf­ingu lofts­lags­mála fyrir hönd rík­is­stjórn­ar­inn­ar“, hvorki meira né minna.

„Það eru ákveðnar hættur sem fel­ast í röskun á lofts­lag­i.“ Þannig hóf Unnur Brá ræðu sína. Ákveðnar hætt­ur. Röskun á lofts­lagi.

Þá var Unni tíð­rætt um breyt­ingar og sagði orð­rétt: „Það fel­ast líka í þessu breytta and­rúms­lofti við­skipta­tæki­færi.“ En við­skipta­tæki­færi fyrir hverja? Íbúa Bangla­desh sem losa 25 sinnum minna af koltví­sýr­ingi út í and­rúms­loftið en Íslend­ingar en munu engu að síður upp­lifa mestu ham­far­irn­ar, ég meina, mestu áskor­an­irnar?

Og meira um breyt­ing­ar. Í starfi sínu sem ráð­gjafi rík­is­stjórn­ar­innar hefur Unnu Brá setið þing Sam­ein­uðu Þjóð­anna: „Síð­ast þegar ég mætti árið 2012 fékk ég plast­flösku og glas. Núna fengu leið­togar heims pappa­fernu, ekk­ert glas og allir drukku bara á stút. Það er allt að breyt­ast." 

Já, það er allt að breytast, með öðrum orð­um: Jöklar bráðna, kór­al­rif fölna, teg­undir útrým­ast. Og á meðan drekka sumir á stút. Úr pappa­mál­um. Og þá fer ég að hugsa um þetta orð pappa­mál, væri það kannski rétta heitið á það tungu­málið sem hér er tal­að?

Unnur Brá vék einnig að súrnun sjávar sem hún sagði ekki vera „eitt­hvað sem redd­ast bara. Það er þróun sem við eigum að hafa smá áhyggjur af.“ 

Smá áhyggj­ur. Drekka af stút. Áskor­an­ir.

Pappa­mál.

4. Hér kemur skelf­ingin

Síð­astur á svið var Brynjólfur Stef­áns­son, sjóðs­stjóri hjá Íslands­sjóð­um, en hann kall­aði erindi sitt einmitt „Tæki­færi og áskor­anir vegna lofts­lags­breyt­inga“. Ég skal gefa Brynjólfi að hann komst næst því að brjóta regl­urnar í Frúnni í Ham­borg. Á einum tíma­punkti sagði hann meira segja „Hérna kemur skelf­ing­in“ og varp­aði á tjaldið glæru með alls konar orðum á. En Brynjólfur las ekki upp af glærunni. Hún fékk bara að lifa í kyrr­þey í átta sek­únd­ur, svo hélt hann áfram.

En þarna voru þau samt, öll bann­orðin í leikn­um: óstöð­ug­leiki í stjórn­mál­um, flóð og aur­skrið­ur, skóg­ar­eld­ar, þurrkar, veð­ur­skemmd­ir, súrnun sjáv­ar, skemmdir inn­viða, lofts­lags­flótta­menn, útrým­ing teg­unda, bráðnun jökla, hung­ursneyð, vatns­skort­ur, breyt­ing á lífs­hátt­um, smit­sjúk­dóm­ar, hækkun á yfir­borði sjáv­ar, breyt­ingar hjá flökku­stofn­um.

Átta sek­úndur af skelf­ingu. Í algjörri þögn.

Auglýsing
Brynjólfur end­aði erindi sitt á að brýna að við þyrftum að „skapa umhverfi þar sem við nýtum merkja­send­ingar mark­að­ar­ins til að beina okkur í rétta átt.“ 

En hvað með merkja­send­ingar nátt­úr­unn­ar? Hvað með merkja­send­ingar jökla og skor­dýra? Já, og hvað með merkja­send­ingar vís­inda­manna?

5. Stað­deyf­ing

Að lokum steig for­seti Íslands á svið og veitti verð­laun. Svo var klappað og mér varð hugsað til orða danska heim­spek­ings­ins Sören Kirkegaard:

„Svo bar við í leik­húsi að það kvikn­aði í tjöld­un­um. Þá kom lodd­ari og sagði áhorf­endum frá því. Þeir héldu að það væri spaug og klöpp­uðu. Hann sagði það aft­ur, og fólk klapp­aði enn þá meira. Þannig held ég að heim­ur­inn muni farast, við almenn fagn­að­ar­læti gam­an­samra manna sem halda að það sé spaug.“

Tungu­málið er undir stöð­ugum árás­um. Það er togað í orð, þeim er snúið á hvolf og í hring og eftir að hafa hlustað á ræðu­menn á Umhverf­is­degi atvinnu­lífs­ins fann ég fyrir doða. Eins og ein­hver hefði stungið sprautu inn í eyrað á mér og stað­deyft dul­ar­fullt svæði í heil­an­um. 

Því segi ég: Hristum af okkur doð­ann. Verum vak­andi. Leyfum engum að stað­deyfa orð­ræð­una um ham­fara­hlýnun með mátt­lausu pappa­máli.

Það er von mín að þau sam­tök sem stóðu að Umhverf­is­degi atvinnu­lífs­ins spýti í lófana, hætti að tala í við­teng­ing­ar­hætti um vís­indi og brjóti af sér hlekki frú­ar­innar í Ham­borg. 

Þá fyrst finnum við kjarkinn sem hefur strandað en er nauð­syn­legur til að horfast í augu við skelf­ing­una.

*(Að Umhverf­is­degi atvinnu­lífs­ins standa Sam­tök atvinnu­lífs­ins, Sam­orka, Sam­tök ferða­þjón­ust­unn­ar, Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja, Sam­tök fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi, Sam­tök iðn­að­ar­ins og Sam­tök versl­unar og þjón­ustu. Dag­skráin er aðgengi­leg á Face­book­síðu Sam­taka atvinnu­lífs­ins.)

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
„Lúalegt bragð“ að ala á samviskubiti foreldra
Kvenréttindafélag Íslands hefur sent borgarráði opið bréf vegna fyrirhugaðrar styttingar opnunartíma leikskóla í Reykjavíkurborg.
Kjarninn 21. janúar 2020
Þorgerður spyr Katrínu um hverjar skaðabótakröfur stórútgerðarinnar séu
Búið er að leggja fram skriflega fyrirspurn til forsætisráðherra um hversu háa upphæð stórútgerðir eru að krefja íslenska ríkið vegna úthlutunar á makrílkvóta. Kjarninn óskaði fyrst eftir þeim upplýsingum í fyrrasumar en ríkið vill ekki afhenda þær.
Kjarninn 21. janúar 2020
Rúmur hálfur milljarður í utanlandsferðir þingmanna og forseta þingsins á tíu árum
Rúmar 60 milljónir fóru í utanlandsferðir embættis forseta Alþingis og þingmanna árið 2018. Kostnaðurinn var minnstur árið 2009 – rétt eftir hrun.
Kjarninn 21. janúar 2020
Ólafur Örn Nielsen ráðinn aðstoðarforstjóri Opinna kerfa
Nýir fjárfestar komu að Opnum kerfum í fyrra og hana nú ráðið bæði nýjan forstjóra og aðstoðarforstjóra.
Kjarninn 21. janúar 2020
Auður ríkustu konu Afríku byggður á arðráni fátækrar þjóðar
Frá Angóla og víða um Afríku, Evrópu og Mið-Austurlönd, liggur flókið net fjárfestinga í bönkum, olíu, sementi, fjarskiptum, fjölmiðlum og demöntum. Ríkasta kona Afríku segist hafa byggt þetta ævintýralega viðskiptaveldi sitt upp á eigin verðleikum.
Kjarninn 21. janúar 2020
Kvikan
Kvikan
#Megxit, peningaþvætti, spilling og brot Seðlabankans
Kjarninn 21. janúar 2020
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er formaður Viðreisnar. Hún er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Mælt fyrir frumvarpi sem kúvendir fiskveiðistjórnunarkerfinu
Frumvarp þriggja stjórnarandstöðuflokka um eðlisbreytingu á því umhverfi sem sjávarútvegsfyrirtæki starfa í hérlendis, verður tekið til umræðu á þingi í dag samkvæmt fyrirliggjandi dagskrá.
Kjarninn 21. janúar 2020
Stuðningskonur leikskólanna
Kynjað verðmætamat og leikskólinn
Kjarninn 21. janúar 2020
Meira úr sama flokkiÁlit