Of langt seilst

Katrín Júlíusdóttir, framkvæmdastjóri SFF, skrifar um starfsskilyrði og samkeppnisstöðu íslenskra banka.

Auglýsing

Sterk inn­lend fjár­mála­fyr­ir­tæki hafa gegnt lyk­il­hlut­verki í vexti efna­hags­lífs hér á landi á lið­inni öld og verið atvinnu­líf­inu nauð­syn­legur bak­hjarl. Staða bank­anna er enn sterk og efna­hags­reikn­ingur þeirra traustur en til lengri tíma litið eru blikur á lofti verði ekki tekið í taumana og starfs­skil­yrði þeirra lag­færð því of langt hefur verið seilst í setn­ingu sér­ís­lenskra reglna og við álagn­ingu sér­ís­lenskra skatta á fjár­mála­fyr­ir­tæki. For­dæma­laus sér­tæk skatt­lagn­ing og háar eig­in­fjár­kröfur á bank­ana hafa leitt til þess að íbúða­kaup­endur með mest eigið fé leita í auknum mæli eftir lán­töku hjá líf­eyr­is­sjóðum og stönd­ug­ustu fyr­ir­tækin leita til erlendra fjár­mála­stofn­ana eftir fjár­mögn­un. Ef við horfum til sög­unnar þá er þetta var­huga­verð þróun því aðkoma erlendra banka að fjár­mögnun íslenskra fyr­ir­tækja verður alltaf var­fær­inn og sveiflu­kennd eftir árferði hér á landi og þá er það umhugs­un­arvert hvort æski­legt sé að útlána­á­hætta vegna íbúða­lána flytj­ist til aðila sem ekki eru undir það búnir að mæta henni.

Líf­eyr­is­sjóðir umfangs­meiri í fjár­mála­kerf­inu en bank­arnir

Á fundi sem Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja stóðu fyrir nú í nóv­em­ber fjall­aði Ásgeir Jóns­son, seðla­banka­stjóri, m.a. um stöðu fjár­mála­fyr­ir­tækja. Sagði hann meðal ann­ars að íslenskt banka­kerfi hafi skroppið saman sem hlut­fall af VLF. Er það nú á pari við það sem það var um síð­ustu alda­mót og er lítið í erlendum sam­an­burði sem hlut­fall af lands­fram­leiðslu. Þá dró seðla­banka­stjóri einnig fram þá stað­reynd að líf­eyr­is­sjóðir eru nú orðnir umfangs­meiri í íslensku fjár­mála­kerfi en bank­arn­ir. Árið 2017 voru íslensku bank­arnir um 36% af fjár­mála­kerf­inu (sam­an­burður er án Seðla­banka) sem er lágt í erlendum sam­an­burði. Þegar þetta minnk­andi umfang er dregið fram er mik­il­vægt að staldra aðeins við, skoða vel hvað veldur og meta hvaða áhrif þessi þróun getur haft á stöðu fjár­mála­fyr­ir­tækj­anna sem bak­hjarl atvinnu­lífss­ins. 

Sér­ís­lenskar reglur og skattar auka vaxta­mun

Kost­irnir við að búa í litlu sam­fé­lagi eru margir, við búum við öryggi, höfum gnægð nátt­úru­gæða til að njóta og fáum fjöl­breytta reynslu því fáar hendur kalla á að við göngum í öll verk, en það kostar líka sitt. Í hvít­bók um fram­tíð­ar­sýn fyrir fjár­mála­kerfið sem unnin var fyrir stjórn­völd og kynnt undir lok síð­asta árs eru ytri ástæður þess að vaxta­munur íslenskra fjár­mála­fyr­ir­tækja er jafn hár og raun ber vitni dregnar fram og er smæðin ein þeirra. Smæðin veldur því að að ekki er hægt að ná sömu stærð­ar­hag­kvæmni og stór fjár­mála­fyr­ir­tæki erlendis ná. Þá er í hvít­bók­inni einnig fjallað um áhrif hárra eig­in­fjár­krafna sem gerðar eru til íslensku bank­anna sem eru tölu­vert hærri en gerðar eru ann­ars­staðar og áhrif hinnar sér­tæku skatt­heimtu sem er marg­falt hærri hér á landi en í nágranna­lönd­un­um. Er þetta kallað Íslands­á­lag í hvít­bók­inni sem hafi ekk­ert með skil­virkni í rekstri bankanna að gera. Þetta Íslands­á­lag er að stórum hluta heima­gerð staða sem hefur mikil áhrif á kjör sem fólki og fyr­ir­tækjum bjóð­ast hér á landi en hefur einnig haft mikil áhrif á sam­keppn­is­stöðu bank­anna gagn­vart t.d. líf­eyr­is­sjóðum og erlendum fjár­mála­fyr­ir­tækj­u­m. 

Auglýsing

Sam­keppn­is­staðan skekkt með lögum

Segja má að stjórn­völd hafi bein­línis ákveðið að skekkja sam­keppn­is­stöð­una með því að við­halda sér­tækri skatt­heimtu sem er ótengd afkomu á aðal­lega þrjú fyr­ir­tæki. Þess ber þó að geta að nýlega sam­þykkti Alþingi frum­varp fjár­mála­ráð­herra um að draga úr þess­ari sér­tæku skatt­heimtu með lækkun hins svo­kall­aða banka­skatts í fjórum þrepum sem hefst árið 2021. Er þetta vel en eftir stendur að lækk­unin verður ekki komin til fram­kvæmda fyrr en að fimm árum liðnum og þá stendur engu að síður eftir skatt­heimta sem enn verður hærri en þekk­ist í öðrum ríkjum og leggst fyrst og fremst á kerf­is­lega mik­il­vægu bank­ana þrjá. Íslensk fjár­mála­fyr­ir­tæki eru í harðri sam­keppni við erlend fjár­mála­fyr­ir­tæki sem fjár­magna nú flest stærstu fyr­ir­tækin hér á landi og líf­eyr­is­sjóð­ina sem geta boðið fólki með 30% eigið fé betri kjör á hús­næð­is­lán­um, án sér­tækra skatta og án eig­in­fjár­krafna eins og bank­arnir búa við. Í þessu sam­hengi er einnig mik­il­vægt að minn­ast á fjár­sýslu­skatt­ana tvo, fjár­sýslu­skatt og sér­stakan fjár­sýslu­skatt, sem lagðir eru á fjár­mála­fyr­ir­tæki, verð­bréfa­fyr­ir­tæki og trygg­inga­fé­lög. Er sá fyrr­nefndi lagður á launa­kostnað þess­ara fyr­ir­tækja og því starfs­manna­hald í þessum fyr­ir­tækjum dýr­ara en fyr­ir­tækjum í allri annarri starf­semi hér á landi. Engin rök eru fyrir því að við­halda þessu fyr­ir­komu­lagi og end­ur­skoðun tíma­bær. 


Hægir á útlána­vexti

Í áður­nefndu erindi seðla­banka­stjóra kom fram að hægt hefur á útlána­vexti og hrein ný útlán til fyr­ir­tækja hafa dreg­ist sam­an. Ástæður þessa eru margar og spila þeir þættir sem í þess­ari grein eru nefndi þar inn en önnur ástæða er t.d. aðgengi fjár­mála­fyr­ir­tækja að lausa­fé. Á und­an­förnum miss­erum hefur aukn­ing inn­lána ekki fylgt aukn­ingu útlána. Ástæðan virð­ist vera hnökrar í pen­inga­fram­boði Seðla­banka. Inn­streymi fjár í Seðla­banka á vegum Íbúða­lána­sjóðs og inn­gripa Seðla­banka á gjald­eyr­is­mark­aði hefur minnkað pen­inga­fram­boð Seðla­banka. Þá virð­ast reglur um lausafé einnig hefta pen­inga­fram­boð Seðla­banka. Seðla­bank­inn er að bregð­ast við þess­ari stöðu að hluta til en meira þarf til svo útlána­teppa dragi ekki úr hag­vexti á kom­andi ári.

Mik­il­vægi fjár­mála­fyr­ir­tækja í bar­átt­unni gegn skipu­lagðri glæp­a­starf­semi

Fjár­mála­fyr­ir­tæki gegna ekki ein­göngu mik­il­vægu hlut­verki við miðlun fjár­muna. Þau eiga einnig í nánu sam­starfi við stjórn­völd og lög­gæslu í t.d. bar­áttu gegn skipu­lagðri glæp­a­starf­semi. Innan þeirra starfar nú fjöldi sér­hæfðs starfs­fólks sem sinnir vörnum gegn pen­inga­þvætti og fjár­mögnun hryðju­verka, auk þess sem flest starfs­fólk fær þjálfun á þessu sviði. Varnir gegn pen­inga­þvætti komust nú heldur betur í kast­ljósið á árinu eftir að FATF setti Ísland á gráan list­ann svo­kall­aða. Athuga­semdir FATF lutu ekki að íslenskum fjár­mála­fyr­ir­tækjum enda eru varnir gegn því að þau séu mis­notuð í glæp­sam­legum til­gangi ríkur hluti af þeirra starf­semi og lúta fjár­mála­fyr­ir­tæki ekki síst kröfum um ákveðna ferla og eft­ir­lit í gegnum sín við­skipta­sam­bönd erlend­is. Fjár­mála­fyr­ir­tæki, ásamt fjölda ann­arra fyr­ir­tækja í ólíkri ann­ars­konar starf­semi, eru til­kynn­inga­skyld ef grunur leikur á pen­inga­þvætti til skrifstofu fjár­mála­grein­inga lög­reglu. Á þessu ári hafa fjár­mála­fyr­ir­tæki sent langt á annað þús­und slíkra til­kynn­inga og standa einna fremst í þessum vörnum hér á landi. Þó að athuga­semdir FATF hafi ekki snúið að aðild­ar­fyr­ir­tækjum Sam­taka fjár­mála­fyr­ir­tækja finna þau fyrir áhrif­un­um. Þannig eru nú fram­kvæmdar auknar áreið­an­leikakann­anir á flutn­ingi fjár­magns yfir landa­mæri sem felur í sér tíma og kostnað við aukna upp­lýs­inga­gjöf. Þá eru lang­tíma­á­hrifin ókunn og verða stjórn­völd því að halda áfram vel á spöð­unum við að upp­fylla kröfur FATF svo lang­tíma­á­hrifin raun­ger­ist ekki. 

Árið 2020...

...verður von­andi árið sem hægt verður að ræða starf­semi fjár­mála­fyr­ir­tækja kreddu­laust. Ef við horfum á banka­kerfið eins og fyllta lakk­rís­reim og fyll­ingin er hlut­verk þeirra og vöru­fram­boð; þá eru hinar sér­ís­lensku reglur og skattar hægt og rólega að kreista fyll­ing­una úr reim­inni. Eft­ir­spurnin eftir því sem kreist er út minnkar ekk­ert og fer ann­að, jafn­vel þangað sem eft­ir­lit nær ekki til. Fjár­mála­fyr­ir­tækin og ekki síst stóru bank­arnir þrír búa við öfl­ugt eft­ir­lit og gera eft­ir­lits­að­ilum dag­lega grein fyrir ólíkum þáttum í sinni starf­semi. Þetta eru því mjög aðgengi­legar stofn­anir fyrir stjórn­völd og eft­ir­lit, með skýrt hlut­verk og ábyrgð - eru hluti okkar mik­il­væg­ustu inn­viða. Því ætti á árinu 2020 að halda áfram að gera til þeirra ríkar fag­legar kröfur en hefj­ast handa við að jafna leik­inn þegar kemur að reglu­verki og álög­um. 


Höf­undur er fram­kvæmd­stjóri Sam­taka fjár­mála­fyr­ir­tækja

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rúmlega 30 starfsmönnum sagt upp hjá Póstinum
Pósturinn mun hætta dreifingu á ónafnamerktum fjölpósti á höfuðborgarsvæðinu, Reykjanesi, Selfossi og Akranesi en breytingin mun leiða til um 200 milljóna króna lækkunar kostnaðar á ársgrundvelli.
Kjarninn 29. janúar 2020
Elfa Ýr Gylfadóttir
Eiga íslenskir fréttamiðlar sér framtíð?
Kjarninn 29. janúar 2020
Mútugreiðslur Airbus leiða til mörg hundruð milljarða sektar
Stærsti flugvélaframleiðandi heims hefur samið sig frá sakamálarannsókn vegna mútugreiðslna.
Kjarninn 29. janúar 2020
Ragnheiður sat hjá þegar útvarpsstjóri var ráðinn
Ragnheiður Ríkharðsdóttir á sæti í stjórn RÚV en sat hjá í ráðningaferlinu vegna tengsla við fólk sem sóttist eftir starfinu.
Kjarninn 28. janúar 2020
Guðmundur Halldór Björnsson
Samruni eða fjandsamleg yfirtaka – Hvað á sameinað félag að heita?
Kjarninn 28. janúar 2020
Vigdís og Kolbrún gagnrýna ráðningu Stefáns en Dagur óskar RÚV til hamingju
Tveir oddvitar í minnihluta borgarstjórnar segist óttast að ráðning Stefáns Eiríkssonar sem útvarpsstjóra verði til þess að það muni halla á fréttaflutning úr borgarstjórn. Dagur B. Eggertsson gaf Stefáni sín „bestu meðmæli“ og óskar RÚV til hamingju.
Kjarninn 28. janúar 2020
Ingrid Kuhlman
Býður dánaraðstoð heim misnotkun?
Kjarninn 28. janúar 2020
Enginn má undan líta – óviðjafnanleg sögustund í Landnámssetri
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Öxina, sögustund í Landnámssetri.
Kjarninn 28. janúar 2020
Meira úr sama flokkiÁlit