Úrræði OECD: Öflugri velferðarríki og grænna hagkerfi

Stefán Ólafsson prófessor fjallar um tilfærslu OECD frá nýfrjálshyggju til félagslegrar skynsemi.

Auglýsing

OECD er helsta ráðgjafarstofnun vestrænna stjórnvalda. Sjónarmið þeirra hafa oftast orðið ríkjandi sjónarmið í efnahags- og samfélagsmálum á síðustu áratugum.

Upp úr 1980 talaði OECD gjarnan fyrir úrræðum í anda nýfrjálshyggju. 

Við kreppu eins og nú ríkir hefðu þeir þá mælt með skattalækkunum til fyrirtækja og fjárfesta, minni ríkisútgjöldum, niðurskurði velferðarríkisins, afnámi reglugerða og auknu markaðsfrelsi.

En nú er öldin önnur!

Nýfjálshyggjan er dauð, brennd og grafin. Reynslan af henni hefur séð til þess.

Það er táknrænt fyrir þessi umskipti að úrræði sem OECD mælir nú með í Kóvid-kreppunni eru að miklu leyti í andstöðu við nýfrjálshyggjuna.

OECD boðar nú aukna áherslu á velferðarríkið til að vernda viðkvæma þjóðfélagshópa og þá atvinnulausu fyrir áhrifum kreppunnar.

Uppbyggingin í kjölfar sóttvarna eigi síðan að vera sjálfbær, bæði félagslega og umhverfislega (inclusive and green growth). Hagvöxturinn skuli skila öllum almenningi kjarabótum og verða grænni en verið hefur.

Aðstoð við atvinnulíf eigi að taka mest mið af litlum fyrirtækjum og verkafólki sem er í viðkvæmri stöðu.

Með þeirra eigin orðum

Í nýlegri skýrslu um stefnu til að bregðast við kreppunni (Policy Brief) segir OECD eftirfarandi:

„Áhrif kreppunnar til skemmri og milli tíma verða sérstaklega erfið fyrir þá þjóðfélagshópa sem verst standa fyrir, sem felur í sér hættu á auknum ójöfnuði… 

Auglýsing
Mælt er með snöggum og afgerandi viðbrögðum stjórnvalda til að styðja við viðkvæmustu þjóðfélagshópana, með höfuðáherslu á samstillt átak til að efla félagslega velferðarkerfið (social protection), heilbrigðisþjónustu, menntun, húsnæðisstuðning og sértæk viðbrögð til að auka persónulegt öryggi kvenna og barna (þ.e. aftra heimilisofbeldi), auk aðgerða til að verja viðkvæmt og illa tryggt verkafólk, lítil fyrirtæki, samfélög og svæði sem eru útundan” (sjá OECD Covid 19: Protecting People and Societies).

OECD útfærir stefnuáherslur fyrir fleiri svið og þeirra á meðal eru sum þeirra úrræða sem gripið hefur verið til hér á landi, svo sem frestun skattgreiðslna fyrirtækja, lán til fyrirtækja með ríkisábyrgð og tímabundinn stuðningur við greiðslu launakostnaðar (sbr. hlutabótaleiðin). 

Það er athyglisvert fyrir þá sem hafa fylgst með OECD til lengri tíma að sjá þessar breyttu áherslur sem nú koma fram með skýrari hætti en fyrr.

Þó er einnig rétt að benda á, að í árlegum skýrslum sínum um atvinnumál frá 2018 og síðar (t.d. Employment Outlook 2018) leggur OECD áherslu á mikilvægi kjarasamninga og verkalýðsfélaga fyrir bætta virkni vinnumarkaða og nauðsynlegt viðnám gegn sívaxandi ójöfnuði í umhverfi alþjóðavæðingar.

Hér áður fyrr töldu OECD-menn að verkalýðsfélög væru til óþurfta og að ójöfnuður væri nauðsynlegur til að ná góðum hagvexti. 

Nú vara þeir við því að ójöfnuður dragi úr hagvexti og leiði til óstöðugleika og þeir sýna skilning á mikilvægi verkalýðsfélaga.

Það má því segja um OECD-liða, að batnandi mönnum er best að lifa!

Í takti við áherslur verkalýðshreyfingarinnar

Ofangreindar áherslur OECD á mikilvæg kreppuúrræði eru í ágætum takti við það sem verkalýðshreyfingin hér á landi hefur talað fyrir og ítrekað á síðustu vikum.

Þetta er líka í samræmi við þann lærdóm sem draga má af afleiðingum fjármálakreppunnar sem hófst árið 2008, en þá kom í ljós að öflugri velferðarríkin vörðu almenning best gegn neikvæðum afleiðingum af kreppunni (sjá um það hér).

Fyrir okkur á Íslandi eru veikustu varnirnar núna í atvinnuleysisbótakerfinu, sem býður upp á of lágar bætur, ekki síst fyrir þá sem verða atvinnulausir í meira en 3 mánuði, eins og verkalýðsfélögin hafa ítrekað.

Við endurreisn ferðaþjónustunnar og skyldra fyrirtækja verður síðan mikilvægt að skilyrða stuðning hins opinbera við sjálfbæran rekstur, félagslega jafnt sem umhverfislega, og tryggja að ekki sé stutt með skattfé við bakið á rekstri sem ekki greiðir eðlilega skatta né fylgir heilbrigðum viðskiptaháttum. 

Ríkið er eini bakhjarlinn – Buffett reyndist léttvægur

Þessi skrif OECD um viðbrögð við kreppunni sýna glögglega að ríkið eitt er til bjargar þegar á reynir. 

Stjórnvöld OECD-ríkjanna hafa alls staðar dælt fjármagni til fyrirtækja og víðast tekið að sér framfærslu atvinnulausra, auk þess að fjármagna heilbrigðisþjónustuna sem berst við veiruna.

Warren Buffett, sem kallaður hefur verið konungur einkafjárfestanna í heiminum, hefur á síðustu árum eignast hluti í bandarískum flugfélögum. Hann hefur stært sig af því að hann vilji vera “bakhjarl flugfélaganna” í heimalandi sínu.

Nú í kreppunni hefur hann hins vegar selt alla hluti sína í þessum flugfélögum með þeim orðum að hann vilji ekki taka á sig tímabundinn kostnað vegna kreppunnar (sjá hér). 

Þar fór „bakhjarlinn” fyrir lítið! 

„Samfélagsleg ábyrgð” reyndist innantómur fagurgali. 

Aðrir geta séð um að tryggja flugsamgöngur til framtíðar.

Höf­und­ur er pró­fessor við HÍ og sér­fræð­ingur í hluta­starfi hjá Efl­ing­u-­stétt­ar­fé­lagi.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Borgarstjórar skyldaðir til handabanda
Umræður um handabönd hafa, og það ekki í fyrsta sinn, ratað inn í danska þingið. Þingmenn vilja skylda borgarstjóra landsins til að taka í höndina á nýjum ríkisborgurum, en handabandið er skilyrði ríkisborgararéttar.
Kjarninn 9. maí 2021
Ari
„Vægi loftslagsmálanna minnkar ekki þessa dagana“
Þingmaður VG segir að ef Íslendingar standi við það sem þeir hafa samþykkt af áætlunum um loftslagsmál og geri aðeins betur hafi þeir að minnsta kosti staðið við sinn skerf í málaflokknum.
Kjarninn 8. maí 2021
Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Býður sig fram í 2. sæti – stefnir á að verða í framvarðasveit flokksins í Reykjavík
Brynjar Níelsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Sjálfstæðisflokkinn fyrir næstu kosningar en hann hefur verið á þingi síðan 2013.
Kjarninn 8. maí 2021
Nichole Leigh Mosty
Ég vil tala um innflytjendur.
Leslistinn 8. maí 2021
Jón Sigurðsson
Ein uppsprettulind mennskunnar
Kjarninn 8. maí 2021
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, er einn þeirra sex sem eru með stöðu sakbornings í rannsókn héraðssaksóknara á viðskiptaháttum fyrirtækisins.
Fjallað um rannsókn á Samherja í skráningarlýsingu Síldarvinnslunnar
Hlutafjárútboð Síldarvinnslunnar hefst á mánudag. Á meðal þeirra sem ætla að selja hlut í útgerðinni í því er Samherji, sem verður þó áfram stærsti eigandi Síldarvinnslunnar. Fjallað er um rannsókn yfirvalda á Samherja í skráningarlýsingu.
Kjarninn 8. maí 2021
Nornahár og nornatár
Eigendur Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal skrifa reglulega hraunmola á Kjarnann. Þetta er sá fimmti. Markmiðið er að útskýra hin ýmsu fyrirbæri íslenskrar eldvirkni á einfaldan og áhugaverðan hátt.
Kjarninn 8. maí 2021
Þögnin rofin á ný
Hundruð íslenskra kvenna hafa í vikunni stigið fram opinberlega með sínar erfiðustu minningar, í kjölfar þess að stuðningsbylgja reis upp með þjóðþekktum manni sem tvær konur segja að brotið hafi á sér. Lærði samfélagið lítið af fyrri #metoo-bylgjunni?
Kjarninn 8. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar