Úrræði OECD: Öflugri velferðarríki og grænna hagkerfi

Stefán Ólafsson prófessor fjallar um tilfærslu OECD frá nýfrjálshyggju til félagslegrar skynsemi.

Auglýsing

OECD er helsta ráð­gjaf­ar­stofnun vest­rænna stjórn­valda. Sjón­ar­mið þeirra hafa oft­ast orðið ríkj­andi sjón­ar­mið í efna­hags- og sam­fé­lags­málum á síð­ustu ára­tug­um.

Upp úr 1980 tal­aði OECD gjarnan fyrir úrræðum í anda nýfrjáls­hyggju. 

Við kreppu eins og nú ríkir hefðu þeir þá mælt með skatta­lækk­unum til fyr­ir­tækja og fjár­festa, minni rík­is­út­gjöld­um, nið­ur­skurði vel­ferð­ar­rík­is­ins, afnámi reglu­gerða og auknu mark­aðs­frelsi.

En nú er öldin önn­ur!

Nýfjáls­hyggjan er dauð, brennd og graf­in. Reynslan af henni hefur séð til þess.

Það er tákn­rænt fyrir þessi umskipti að úrræði sem OECD mælir nú með í Kóvid-krepp­unni eru að miklu leyti í and­stöðu við nýfrjáls­hyggj­una.

OECD boðar nú aukna áherslu á vel­ferð­ar­ríkið til að vernda við­kvæma þjóð­fé­lags­hópa og þá atvinnu­lausu fyrir áhrifum krepp­unn­ar.

Upp­bygg­ingin í kjöl­far sótt­varna eigi síðan að vera sjálf­bær, bæði félags­lega og umhverf­is­lega (inclusive and green growt­h). Hag­vöxt­ur­inn skuli skila öllum almenn­ingi kjara­bótum og verða grænni en verið hef­ur.

Aðstoð við atvinnu­líf eigi að taka mest mið af litlum fyr­ir­tækjum og verka­fólki sem er í við­kvæmri stöðu.

Með þeirra eigin orðum

Í nýlegri skýrslu um stefnu til að bregð­ast við krepp­unni (Policy Brief) segir OECD eft­ir­far­andi:

„Áhrif krepp­unnar til skemmri og milli tíma verða sér­stak­lega erfið fyrir þá þjóð­fé­lags­hópa sem verst standa fyr­ir, sem felur í sér hættu á auknum ójöfn­uð­i… 

Auglýsing
Mælt er með snöggum og afger­andi við­brögðum stjórn­valda til að styðja við við­kvæm­ustu þjóð­fé­lags­hópana, með höf­uð­á­herslu á sam­stillt átak til að efla félags­lega vel­ferð­ar­kerfið (social prot­ect­ion), heil­brigð­is­þjón­ustu, mennt­un, hús­næð­is­stuðn­ing og sér­tæk við­brögð til að auka per­sónu­legt öryggi kvenna og barna (þ.e. aftra heim­il­is­of­beld­i), auk aðgerða til að verja við­kvæmt og illa tryggt verka­fólk, lítil fyr­ir­tæki, sam­fé­lög og svæði sem eru útund­an” (sjá OECD Covid 19: Prot­ect­ing People and Soci­eties).

OECD útfærir stefnu­á­herslur fyrir fleiri svið og þeirra á meðal eru sum þeirra úrræða sem gripið hefur verið til hér á landi, svo sem frestun skatt­greiðslna fyr­ir­tækja, lán til fyr­ir­tækja með rík­is­á­byrgð og tíma­bund­inn stuðn­ingur við greiðslu launa­kostn­aðar (sbr. hluta­bóta­leið­in). 

Það er athygl­is­vert fyrir þá sem hafa fylgst með OECD til lengri tíma að sjá þessar breyttu áherslur sem nú koma fram með skýr­ari hætti en fyrr.

Þó er einnig rétt að benda á, að í árlegum skýrslum sínum um atvinnu­mál frá 2018 og síðar (t.d. Employ­ment Out­look 2018) leggur OECD áherslu á mik­il­vægi kjara­samn­inga og verka­lýðs­fé­laga fyrir bætta virkni vinnu­mark­aða og nauð­syn­legt við­nám gegn sívax­andi ójöfn­uði í umhverfi alþjóða­væð­ing­ar.

Hér áður fyrr töldu OECD-­menn að verka­lýðs­fé­lög væru til óþurfta og að ójöfn­uður væri nauð­syn­legur til að ná góðum hag­vext­i. 

Nú vara þeir við því að ójöfn­uður dragi úr hag­vexti og leiði til óstöð­ug­leika og þeir sýna skiln­ing á mik­il­vægi verka­lýðs­fé­laga.

Það má því segja um OECD-liða, að batn­andi mönnum er best að lifa!

Í takti við áherslur verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar

Ofan­greindar áherslur OECD á mik­il­væg kreppu­úr­ræði eru í ágætum takti við það sem verka­lýðs­hreyf­ingin hér á landi hefur talað fyrir og ítrekað á síð­ustu vik­um.

Þetta er líka í sam­ræmi við þann lær­dóm sem draga má af afleið­ingum fjár­málakrepp­unnar sem hófst árið 2008, en þá kom í ljós að öfl­ugri vel­ferð­ar­ríkin vörðu almenn­ing best gegn nei­kvæðum afleið­ingum af krepp­unni (sjá um það hér).

Fyrir okkur á Íslandi eru veik­ustu varn­irnar núna í atvinnu­leys­is­bóta­kerf­inu, sem býður upp á of lágar bæt­ur, ekki síst fyrir þá sem verða atvinnu­lausir í meira en 3 mán­uði, eins og verka­lýðs­fé­lögin hafa ítrek­að.

Við end­ur­reisn ferða­þjón­ust­unnar og skyldra fyr­ir­tækja verður síðan mik­il­vægt að skil­yrða stuðn­ing hins opin­bera við sjálf­bæran rekst­ur, félags­lega jafnt sem umhverf­is­lega, og tryggja að ekki sé stutt með skattfé við bakið á rekstri sem ekki greiðir eðli­lega skatta né fylgir heil­brigðum við­skipta­hátt­u­m. 

Ríkið er eini bak­hjarl­inn – Buf­fett reynd­ist létt­vægur

Þessi skrif OECD um við­brögð við krepp­unni sýna glögg­lega að ríkið eitt er til bjargar þegar á reyn­ir. 

Stjórn­völd OECD-­ríkj­anna hafa alls staðar dælt fjár­magni til fyr­ir­tækja og víð­ast tekið að sér fram­færslu atvinnu­lausra, auk þess að fjár­magna heil­brigð­is­þjón­ust­una sem berst við veiruna.

War­ren Buf­fett, sem kall­aður hefur verið kon­ungur einka­fjár­fest­anna í heim­in­um, hefur á síð­ustu árum eign­ast hluti í banda­rískum flug­fé­lög­um. Hann hefur stært sig af því að hann vilji vera “bak­hjarl flug­fé­lag­anna” í heima­landi sínu.

Nú í krepp­unni hefur hann hins vegar selt alla hluti sína í þessum flug­fé­lögum með þeim orðum að hann vilji ekki taka á sig tíma­bund­inn kostnað vegna krepp­unnar (sjá hér). 

Þar fór „bak­hjarl­inn” fyrir lít­ið! 

„Sam­fé­lags­leg ábyrgð” reynd­ist inn­an­tómur fag­ur­gali. 

Aðrir geta séð um að tryggja flug­sam­göngur til fram­tíð­ar.

Höf­und­­ur er pró­­fessor við HÍ og sér­­fræð­ingur í hluta­­starfi hjá Efl­ing­u-­­stétt­­ar­­fé­lagi.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Víða í Bandaríkjunum standa yfir mótmæli í kjölfar morðsins á George Floyd.
Vöxtur Antifa í Bandaríkjunum andsvar við uppgangi öfgahægrisins
Bandarískir ráðamenn saka Antifa um að bera ábyrgð á því að mótmælin sem nú einkenna bandarískt þjóðlíf hafi brotist út í óeirðir. Trump vill að hreyfingin verði stimpluð sem hryðjuverkasamtök en það gæti reynst erfitt.
Kjarninn 6. júní 2020
Hugmyndir um að hækka vatnsborð Hagavatns með því að stífla útfall þess, Farið, eru ekki nýjar af nálinni.
Ber að fjalla um hugsanlega áfangaskiptingu Hagavatnsvirkjunar
Íslenskri vatnsorku ehf. ber að sögn Orkustofnunar að fjalla um hugsanlega áfangaskiptingu fyrirhugaðrar Hagavatnsvirkjunar í frummatsskýrslu. Þá ber fyrirtækinu einnig að bera saman 9,9 MW virkjun og fyrri áform um stærri virkjanir.
Kjarninn 6. júní 2020
Telur stjórnvöld vinna gegn eigin markmiðum með hagræðingarkröfu á Hafró
Forstjóri Hafrannsóknastofnunar segir að stjórnvöld gangi gegn eigin markmiðum um eflingu haf- og umhverfisrannsókna með því að gera sífellda hagræðingarkröfu á Hafró. Hann segir stofnunina sinna hættulega litlum grunnrannsóknum.
Kjarninn 5. júní 2020
Inga Sæland
Segir sama gamla spillingarkerfið blómstra sem aldrei fyrr
„Hvenær hættir maður að verða hissa á sérhagsmunagæslunni í pólitík?“ spyr formaður Flokks fólksins.
Kjarninn 5. júní 2020
Leirdalur með Leirdalsvatni og Leirdalsá falla í Geitdalsá. Í Leirdal hugsar Arctic Hydro sér upphafslón Geitdalsárrvirkjunar.
„Nýtt virkjanaáhlaup“ á hálendi Austurlands verði stöðvað
Stjórnvöld þurfa að koma í veg fyrir að hálendi Austurlands verði raskað frekar og standa við fyrirheit sem gefin voru um að þar yrði ekki virkjað meira. Þetta kemur fram í tillögu að ályktun sem lögð verður fyrir aðalfund Landverndar á morgun.
Kjarninn 5. júní 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Ráðherra metur næstu skref með lögmönnum
Mennta- og menningarmálaráðherra fer nú yfir úrskurð kærunefndar jafnréttismála með lögmönnum. Hún segir að ekki hafi skipt máli að Páll Magnússon væri framsóknarmaður.
Kjarninn 5. júní 2020
Komufarþegar munu þurfa að greiða sjálfir fyrir sýnatöku frá 1. júlí.
Komufarþegar greiða 15 þúsund fyrir sýnatöku
Sýnataka á landmærum Íslands verður gjaldfrjáls fyrstu tvær vikurnar en frá 1. júlí munu komufarþegar þurfa að greiða 15 þúsund krónur fyrir rannsóknina.
Kjarninn 5. júní 2020
Óvenjulegur sjómannadagur framundan
Vegna COVID-19 faraldursins verður sjómannadagurinn í ár ólíkur því sem Íslendingar eiga að venjast. Þó verður lágmarksdagskrá víða um land með heiðrunum aldinna sjómanna, minningarathöfnum og veittar verða viðurkenningar fyrir björgunarafrek.
Kjarninn 5. júní 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar