Okkar SORPA

Sigrún Guðmundsdóttir, umhverfis- og auðlindafræðingur, skrifar um mikilvægi framfara í úrgangsmálum.

Sigrún Guðmundsdóttir
Auglýsing

Það er áreið­an­lega þarft að fjalla um upp­byggi­lega þætti sorps, nánar til­tekið lífúr­gangs. Ekki er langt síðan ég skrif­aði hér um mál­efni SORPU enda um mik­il­vægan sam­fé­lags­þátt að ræða og úrgangs­mál eru yfir­leitt fyr­ir­ferð­ar­mikil í umræðum manna á milli, ef rætt er um umhverf­is­mál. Það er greini­legt að mjög mörgum finnst mik­il­vægt að flokka og end­ur­vinna úrgang, og það er frá­bært. Það er líka svo nær­tækt að pæla í rusl­inu, sem er alstaðar nálægt – á heim­il­inu, í fyr­ir­tæk­inu, opin­berum stofn­unum o.s.frv. Fyrir stuttu fór ég yfir ein­hæfa og nei­kvæða umfjöllun um SORPU hér í Kjarn­an­um. Auð­vitað á umræða um nei­kvæða þætti rétt á sér, en sam­fé­lags­lega mik­il­vægir þættir eiga það líka, sér­stak­lega ef mál­efnið er brýnt. 

Gas- og jarð­gerð­ar­stöð SORPU er bráð­nauð­syn­leg breyt­ing, mikið fram­fara­skref. Það besta við stöð­ina er ábyggi­lega að það verður svo aug­ljóst að úrgangur er ekki úrgangur (= ves­en, mengun og ógeð) heldur hrá­efni, eins og allt er á ein­hverjum tíma­punkti í þessum heimi, þ.e.a.s. í líf­inu. Ekk­ert hverfur bara, ekki heldur þótt það hverfi okkur sjónum (hvort sem það endar í Álfs­nesi eða Lang­tí­burtistan), því í alvör­unni sjálfri eru líf og hrá­efni aðal – við þekkjum þetta alveg: Af jörðu ertu kom­in/n og allt það. Og úr hrá­efnum búum við til alls kyns afurðir og nú mun SORPA gera það líka úr sínu hrá­efni, sorp­inu, og það ekk­ert slor: Metan og moltu. Metanið er lofts­lags­hlut­laust elds­neyti og moltan inni­heldur mik­il­væg áburð­ar­efni og húmus sem eru mik­il­væg hringrás­ar­efni. Sumir kalla þessa breyt­ingu á með­ferð sorps bylt­ingu og ég tel það ekki orðum auk­ið. Og því fleiri sem þekkja og skilja hlutverk hennar og áhrif, því magn­aðri er bylt­ing­in. 

Metan úr auð­nið­ur­brjót­an­legum lífúr­gangi höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins

Metanið er umhverf­is­vottað af Nor­rænni Umhverf­is­merk­ingu (Svan­ur­inn) – svo fyr­ir­hyggju­samir voru SORP­U-­stjórn­end­ur. Met­an­fram­leiðsla úr urðun hefur verið stunduð hjá SORPU í 20 ár, svo löng og góð reynsla er komin á þá fram­leiðslu. Metanið telur ekki eins og jarð­efna­elds­neytið í koldí­oxíð­bók­hald­inu. Þannig getum við núllað út tugi stræt­is­vagna og rútur og hund­ruð og jafn­vel þús­undir minni öku­tækja ár hvert. Við þetta bæt­ist að með stýrðri vinnslu nást mun betri heimtur met­ans og því minnkar losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda vegna úrgangs tals­vert, sem er bráð­nauð­syn­legt og telur vænt­an­lega í bók­hald­inu í tengslum við Par­ís­ar­sam­komu­lag­ið. Með sam­stilltu átaki stjórn­valda og þar til bærra aðila, t.d.. nokk­urra bænda, væri vel mögu­legt að koma á met­an­væddu Íslandi. Þýskir bændur í þús­unda­vís stunda met­an­fram­leiðslu og dágóð reynsla og þekk­ing er til staðar af tækn­inn­i. 

Auglýsing
Rafvæðing bíla­flot­ans, ekki síst bíla­leig­anna, gengur eðli máls sam­kvæmt ekki sér­lega hratt og hleðsla raf­bíla er ansi hæg, sem hentar ekki í lang­ferð­um. Met­an­væð­ing upp að skyn­sam­legu marki (sem þarf að finna út hvert er) er hag­kvæm sjálf­bær þró­un. Sam­kvæmt sölu­að­ilum Scania stræt­is­vagna kom­ast met­an­vagnar þeirra frá Rvík til Akur­eyrar og til baka á einni hleðslu. Auk SORPU er unnið metan úr urð­un­ar­stað Akur­eyr­inga í Gler­ár­dal og þar í bæ ganga nokkrir vagnar á met­ani. Bændur gætu síðan séð um að fram­leiða metan á vel völdum stöð­um, með stuðn­ingi stjórn­valda og með auka­hrá­efni frá fisk­verk­endum eða öðrum mat­væla­fram­leið­end­um, svo bíla­leigur gætu hæg­lega boðið upp á met­an­bíla sem fengju metan í öllum lands­hlut­um. Nægt fram­boð er af tví­orku­bíl­um, sem sagt bílum sem ganga bæði fyrir bens­íni og metangasi, svo hægt væri að byrja strax að bjóða met­an­bíla að því marki sem lík­leg met­an­væðing býð­ur. Þetta myndi hraða orku­skiptum í sam­göngum veru­lega. Ég gæti best trúað að ég yrði ekki ein um að verða miklu stolt­ari af þjóð­inni ef hún skellti sér í að bjóða uppá jarð­ol­íu­lausar sam­göngur fyrir alla og það hefði áreið­an­lega jákvæð áhrif í ferða­þjón­ust­unn­i. 

Gull jarð­yrkj­ans

Oft hef ég heyrt og lesið það sem erlent jarð­yrkju­fólk hefur að segja um mik­il­vægi moltu sem jarð­vegs­bæt­is. Talið hana sinn helsta fjár­sjóð. Og það er gott að hafa það bak við eyrað, að mold­in, jarð­veg­ur­inn, er upp­spretta lífs­ins. Gróð­ur­inn lifir á jarð­veg­inum og dýrin á plönt­un­um. Molta er sam­bæri­leg við mik­il­vægan hluta jarð­vegs og inni­heldur m.a. hinn lífs­nauð­syn­lega fos­fór. Fos­fór er í öllum líf­verum, m.a. í kjarn­sýr­un­um, og hann er mik­il­vægur í orku­bú­skap frumna. Til­bú­inn fos­fórá­burður er unn­inn úr námum og rétt eins og jarð­ol­ían gengur hann til þurrð­ar. Því miður er ekk­ert sem kemur í hans stað, ekk­ert stað­geng­ils­efn­i. 

Fyrr en síðar þurfum við að end­ur­heimta þessi efni úr úrgangi, koma hringrásinni aftur í gang. Það er hrein­lega sið­ferði­lega rangt að láta hið góða hrá­efni sem lífúr­gangur er fara til spillis og þannig líf­efn­um. Ómeng­að­ur, rétt með­höndl­aður lífúr­gangur er gull garð­yrkju­fólks og bænda og grunnur að góðri rækt­un. Eins og ég ræddi í síð­ustu grein minni hér er þörf á þró­un­ar­vinnu hjá SORPU á moltu, svo hægt sé að selja hana. Eins er grund­vall­ar­at­riði að gæða­votta hana. Með hringrás­ar­hag­kerfi, sem mikið er talað um á tylli­dögum hér (en ESB hóf inn­leið­ingu á fyrir 4-5 árum) ætti mark­aður að fara að skap­ast fyrir moltu. Ekki að mark­aður sé nauð­syn­legur fyrir alla skap­aða hluti, en það er hefð­bundið kerfi nútím­ans. Öfugt við nátt­úru­lög­málin þá eru „mark­aðslög­mál­in“ nefni­lega ekki frum­for­senda sam­fé­lags­ins, enda eru þau til­bún­ingur mann­anna á meðan nátt­úru­lög­málin eru óbreyt­an­leg. Það væri áreið­an­lega góð til­högun að íbúar á starfs­svæði SORPU gætu fengið það moltu­magn sem sam­svarar lífúr­gangi þeirra frítt (þeir borga jú fyrir með­höndl­un­ina) og þetta fyr­ir­komu­lag byði jafn­framt upp á upp­byggi­lega teng­ingu við nátt­úr­una og hringrásir henn­ar.

Höf­undur er MSc. umhverf­is- og auð­linda­fræð­ing­­ur. Sér­­hæf­ing: Nýt­ing lífúr­­gangs (B.Sc. líf­fræð­ing­­ur) og sjálf­­bær þró­un. ­

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Guðmundur Árni óskar eftir viðræðum um myndun nýs meirihluta með Framsókn
Samfylkingin bætti við sig um níu prósentustigum af fylgi í Hafnarfirði og er nú með jafn marga bæjarfulltrúa og Sjálfstæðisflokkur, sem tapaði einum. Framsókn er samt með öll tromp á hendi og getur valið með hvorum flokknum myndaður verður meirihluti.
Kjarninn 16. maí 2022
Nýtt valdajafnvægi á Norður-Írlandi – Sögulegur kosningasigur en snúin staða
Í fyrsta skipti í hundrað ára sögu Norður-Írlands er lýðveldisflokkur með flestu sætin á þinginu í Stormont. Óljóst er hins vegar hvort kosning um sameiningu Írlands sé í sjónmáli.
Kjarninn 15. maí 2022
Líf Magneudóttir, oddviti Vinstri grænna í Reykjavík.
Vinstri græn vilja ekki taka þátt í meirihlutaviðræðum
Oddviti Vinstri grænna í Reykjavík segir niðurstöðu kosninganna vonbrigði. Flokkurinn ætlar ekki að sækjast eftir því að sitja áfram í meirihluta. Oddviti Viðreisnar vonast hins vegar til að starfa áfram í meirihluta.
Kjarninn 15. maí 2022
„Börn eiga fyrst og fremst að leika sér og hlæja – ekki þjást og gráta“
Myndlistarmaðurinn Jón Magnússon safnar fyrir prentun á myndlistarbókinni „Á meðan ...“ sem er til styrktar starfi Unicef í Úkraínu.
Kjarninn 15. maí 2022
Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, og Sigurður Ingi Jóhannsson, formaður Framsóknarflokksins.
Skýrt ákall um breytingar en erfitt að draga heildstæða ályktun
Formenn ríkisstjórnarflokkanna segja niðurstöður sveitarstjórnarkosningar skýrar en túlka hana með mismunandi hætti. Formaður Framsóknarflokksins segir flokkinn í borginni, sem vann mikinn kosningasigur, fara í meirihlutaviðræður af yfirvegun.
Kjarninn 15. maí 2022
Einar Þorsteinsson, ddviti Framsóknarflokksins í Reykjavík, sem vann stóran sigur, segir borgarstjórastólinn ekki vera markmið í sjálfu sér.
Borgarstjórastóllinn ekki markmið í sjálfu sér
Oddvitar stærstu flokkanna í Reykjavík eru varkárir í yfirlýsingum um nýtt meirihlutasamstarf en telja rétt að fráfarandi meirihlutaflokkar stilli saman strengi. Oddviti Framsóknarflokksins segir borgarstjórastólinn ekki vera markmið í sjálfu sér.
Kjarninn 15. maí 2022
Ótvíræður sigurvegari kosninganna, ekki bara í Reykjavík heldur á landsvísu, er Framsóknarflokkurinn.
Sigrar og töp sveitarstjórnarkosninganna
Framsóknarflokkurinn vann sveitarstjórnarkosningarnar, ekki bara í Reykjavík heldur á landsvísu. Sjálfstæðisflokkur mátti þola nokkur erfið töp en vann sigra inn á milli. Vinstri grænum gengur ekkert ná fótfestu í stærstu sveitarfélögum landsins.
Kjarninn 15. maí 2022
Danska kvennasveitin Reddi komst ekki áfram á úrslitakvöld Eurovision á laugardag. Danmörku var eina Norðulandaþjóðin sem komst ekki áfram í úrslit og Danir velta fyrir sér hvað fór úrskeiðis.
Gangtruflanir í dönsku Eurovision vélinni
Í annað skipti í röð mistókst Dönum að komast í úrslit Eurovision söngvakeppninnar. Danskir Eurovision sérfræðingar segja ekki nóg að flytjendur standi sig vel, lagið þurfi að höfða til áhorfenda og dómara.
Kjarninn 15. maí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar