Má bjóða þér skógarelda með kaffinu?

Ísak Már Jóhannesson skrifar um sænska haframjólkurframleiðann Oatly og ágreining sem nú ríkir um umsvif hans.

Auglýsing

Hafra­drykk­ur­inn Oatly nýtur síauk­inna vin­sælda víða um heim, sér í lagi á Íslandi. Mörgum finnst hann ómissandi í kaffið eða út á morg­un­korn­ið. Unn­endur drykkj­ar­ins muna eflaust eftir því þegar hann var ófá­an­legur síð­asta sumar og fólk barð­ist um síð­ustu fern­urnar á göngum kjör­búða. Á sama tíma geisuðu sögu­legir skóg­ar­eldar í Amazon­frum­skóg­inum sem vöktu óhug um allan heim.

Getur verið að drykk­ur­inn og eld­arnir teng­ist og að hjá Oatly sé kannski óhreint mjöl í poka­horn­inu?

Mjólk fyrir fólk

Rætur Oatly má rekja til upp­hafs tíunda ára­tug­ar­ins þegar vís­inda­menn við háskól­ann í Lundi í Sví­þjóð upp­götv­uðu nýja aðferð til að útbúa drykk úr höfrum með áþekka áferð og kúa­mjólk. Drykk­ur­inn hafði auk þess þá kosti að fram­leiðslu hans fylgja mun minni umhverf­is­á­hrif en fram­leiðslu á kúa­mjólk og að hægt er að fram­leiða hann úr inn­lendu sænsku hrá­efni. Vís­inda­menn­irnir fengu einka­leyfi á aðferð­inni og stofn­uðu fram­leiðslu­fyr­ir­tæki, en fyrstu tvo ára­tug­ina fór lítið fyrir því.

Auglýsing

Árið 2012 skipti Oatly svo um gír. Fyr­ir­tækið vildi höfða til vax­andi hóps græn­kera og umhverf­is­með­vit­aðra og setti sér skýra stefnu: Oatly átti að vera öðru­vísi. Umhverf­is­vænt svar við vanda­málum hefð­bund­ins mjólkur­iðn­að­ar. Fyr­ir­tækið átti að vera ábyrgt, skap­andi og spenn­andi og dýra­vel­ferð­ar- og lofts­lags­sjón­ar­mið voru í far­ar­broddi í mark­aðs­her­ferðum þess. Það krist­all­að­ist í einu af slag­orðum fyr­ir­tæk­is­ins: It‘s like milk but made for humans.

Þessi áhersla féll ekki í kramið hjá sænska mjólkur­iðn­að­inum sem stefndi Oatly árið 2015 fyrir vill­andi mark­aðs­setn­ingu. Nið­ur­staðan var að fyr­ir­tækið mátti ekki halda því fram að varan þeirra væri holl­ari og skyn­sam­legri kostur en kúa­mjólk. Þá var Oatly bannað að nota heitið hafra­mjólk og hafa því kallað drykk­inn hafra­drykk síð­an. Það má segja að til­raun mjólkur­iðn­að­ar­ins til að þagga niður í Oatly hafi mis­tek­ist hrapa­lega en vin­sældir hafra­drykkj­ar­ins juk­ust gríð­ar­lega á meðan á mála­ferlunum stóð.

Hafra­drykkur fyrir heim­inn

Síðan hefur fyr­ir­tækið vaxið lygi­lega hratt og eft­ir­spurnin gjarnan boðið fram­boðið ofur­liði, eins og íslenskir unn­endur drykkj­ar­ins hafa fengið að kynn­ast. Til að geta annað eft­ir­spurn­inni hefur Oatly boðið fjár­festum að fjár­magna vöxt þess.

Fyrst voru það fjár­fest­ing­ar­fé­lögin Verl­in­vest og China Reso­urces sem eign­uð­ust 70% hlut í Oatly árið 2016. Verl­in­vest er í eigu þriggja forn­frægra belgískra fjöl­skylda sem eru stærstu eig­endur alþjóð­legu bjór­sam­steypunnar AB InBev. Kín­verska ríkið á China Reso­urces sem er stórt fyr­ir­tæki í mat­væla­iðn­aði þar í landi. Lítið bar á kaup­unum á þeim tíma en ein­hverjum þótti hæpið að Oatly gæti haldið í hug­sjónir sínar með þessi félög í eig­enda­hópn­um.

Nú í sumar var það svo banda­ríska fjár­fest­inga­fé­lagið Black­stone sem fjár­festi í Oatly og eign­að­ist 10% hlut. Sænskir aðgerða­sinnar bentu á að Black­stone hafi verið bendlað við ýmis­legt mis­jafnt. Sjóðir félags­ins hafi keypt stór land­svæði í Amazon­frum­skóg­inum og er félagið sagt bera ábyrgð á mann­rétt­inda­brotum gegn frum­byggjum skóg­ar­ins og hluta skóg­ar­eld­anna sem minnst var á hér í upp­hafi. Black­stone hefur hafnað þessum ásök­unum. Þá hefur það komið upp úr dúrnum að fram­kvæmda­stjóri Black­stone er náinn stuðn­ings­maður Don­ald Trump Banda­ríkja­for­seta sem þykir ekki sam­ræm­ast gildum Oat­ly.

Heimar mæt­ast

Tístum hefur rignt inn á á Twitt­er-­reikn­ing Oatly þar sem áður dyggir unn­endur saka fyr­ir­tækið um blekk­ing­ar. Oatly hefur brugð­ist við og seg­ist ekki geta svarað fyrir önnur umsvif eig­enda sinna. Fyr­ir­tækið lítur enn á hinn óum­hverf­is­væna mjólkur­iðnað sem sinn helsta keppi­naut og að það trúi ekki á að loka á fjár­fest­ingar frá aðilum í minna sjálf­bærum geirum því þá muni ekk­ert breyt­ast. Fjár­fest­ingin sé því skila­boð til fjár­mála­heims­ins um að nú sé tíma­bært og arð­bært að færa fjár­magn úr olíu­fram­leiðslu og soja­bauna­rækt, sem þeir segja aðal­or­sök skóg­areyð­ingar í Amazon, í græn fyr­ir­tæki eins og Oat­ly.

Það má segja að hér mæt­ist tvær fylk­ingar umhverf­is­hreyf­ing­ar­inn­ar. Önnur treystir á mark­aðs­lausnir og telur að með vali upp­lýstra neyt­enda og tækni­þróun megi leysa þau umhverf­is­vanda­mál sem mann­kynið stendur frammi fyr­ir. Hin telur ómögu­legt að slíkt sé hægt með rétt­látum hætti í sam­fé­lags­skipu­lagi dags­ins í dag. Þetta er auð­vitað tölu­verð ein­földun en nú sakar síð­ari fylk­ing þá fyrri um græn­þvott; að Oatly sé orðið grænt glugga­skraut þeirra sem brenna frum­skóga. Fyr­ir­tæki sem á eigin mæli­kvarða er í far­ar­broddi í umhverf­is­málum og sjálf­bærni.

Nú þurfum við sem notum Oatly í kaffið að gera upp við okkur hvort við teljum að neyt­endur geti haft áhrif á breytni fyr­ir­tækja með neyslu sinni og hvar við viljum þá draga lín­una þegar það kemur að sam­fé­lags­legri ábyrgð.

Höf­undur er að ljúka ­námi í umhverf­is­stjórnun og stefnu­mótun við Háskól­ann í Lundi í Sví­þjóð.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Langflest hagsmunagæslusamtök landsins, sem reyna að hafa áhrif á hvernig löggjöf og aðrar ákvarðanir innan stjórnmála og stjórnsýslu þróast, eru til heimilis í Hús atvinnulífsins við Borgartún 35.
Búið að skrá 27 hagsmunaverði og birta vefsvæði með upplýsingum um þá
Tilkynningum á hagsmunaverði sem reyna að hafa áhrif á stjórnmál og stjórnsýslu í starfi sínu, og áttu samkvæmt lögum að berast um áramót, hefur rignt inn síðustu daga eftir að forsætisráðuneytið sendi ítrekun.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Ásthildur Lóa Þórsdóttir, formaður Hagsmunasamtaka heimilanna, er ein þeirra sem skráð voru sem hagsmunaverðir á vegum samtakanna.
Hagsmunasamtök heimilanna þau einu sem hafa tilkynnt hagsmunaverði
Ekkert stóru hagsmunasamtakanna í landinu hefur tilkynnt starfsmenn sína sem vinna við að hafa áhrif á ákvarðanir stjórnvalda sem hagsmunaverði, þrátt fyrir að lög sem krefjist þess hafi tekið gildi fyrir tveimur mánuðum.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Þorsteinn Vilhjálmsson
Sprautur, siður og réttur
Kjarninn 26. febrúar 2021
Símon Sigvaldason
Dómsmálaráðherra gerir tillögu um að skipa Símon Sigvaldason í Landsrétt
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir vill að Símon Sigvaldason verði skipaður í eina lausa stöðu við Landsrétt. Það þýðir að Jón Finnbjörnsson, sem er í leyfi og sótti um endurskipun, fær hana ekki.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Magnús Ragnarsson framkvæmdastjóri hjá Símanum.
Býst við að Viaplay hækki verðið þegar íþróttapakkinn stækkar
Magnús Ragnarsson framkvæmdastjóri hjá Símanum býst við því að Viaplay hækki verðið á áskriftum sínum þegar íþróttapakkinn þeirra stækkar. „Annað væri bara skaðleg undirverðlagning,“ sagði Magnús í nýjum þætti af Tæknivarpinu.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Sambærilegum smáhýsum hefur þegar verið komið upp í Gufunesi.
Smáhýsi fyrir heimilislausa í Laugardalnum þokast nær
Áform um smáhýsi fyrir heimilislausa á borgarlandi milli Suðurlandsbrautar og Fjölskyldu- og húsdýragarðsins hafa verið samþykkt í skipulags- og samgönguráði. Íþróttafélög, fasteignafélagið Reitir og fleiri lögðust gegn þessari staðsetningu smáhýsanna.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Einkaneysla Íslendinga dróst lítið saman, þrátt fyrir samkomutakmarkanir
Minni samdráttur í fyrra en áður var áætlað
Landsframleiðsla dróst saman um 6,6 prósent í fyrra samkvæmt nýútgefnum þjóðhagsreikningum Hagstofu. Þetta er nokkuð minni samdráttur en Seðlabankinn og Íslandsbankinn höfðu áætlað.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Einn hefur skráð sig sem hagsmunavörð
Þrátt fyrir að lög sem kveða á um skráningu hagsmunavarða hafi tekið gildi í byrjun árs hefur einungis einn skráð sig hjá hinu opinbera. Vinna við sérstakt vefsvæði, þar sem upplýsingar um skráða hagsmunaverði verða aðgengilegar, er á lokastigi.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar