Má bjóða þér skógarelda með kaffinu?

Ísak Már Jóhannesson skrifar um sænska haframjólkurframleiðann Oatly og ágreining sem nú ríkir um umsvif hans.

Auglýsing

Hafra­drykk­ur­inn Oatly nýtur síauk­inna vin­sælda víða um heim, sér í lagi á Íslandi. Mörgum finnst hann ómissandi í kaffið eða út á morg­un­korn­ið. Unn­endur drykkj­ar­ins muna eflaust eftir því þegar hann var ófá­an­legur síð­asta sumar og fólk barð­ist um síð­ustu fern­urnar á göngum kjör­búða. Á sama tíma geisuðu sögu­legir skóg­ar­eldar í Amazon­frum­skóg­inum sem vöktu óhug um allan heim.

Getur verið að drykk­ur­inn og eld­arnir teng­ist og að hjá Oatly sé kannski óhreint mjöl í poka­horn­inu?

Mjólk fyrir fólk

Rætur Oatly má rekja til upp­hafs tíunda ára­tug­ar­ins þegar vís­inda­menn við háskól­ann í Lundi í Sví­þjóð upp­götv­uðu nýja aðferð til að útbúa drykk úr höfrum með áþekka áferð og kúa­mjólk. Drykk­ur­inn hafði auk þess þá kosti að fram­leiðslu hans fylgja mun minni umhverf­is­á­hrif en fram­leiðslu á kúa­mjólk og að hægt er að fram­leiða hann úr inn­lendu sænsku hrá­efni. Vís­inda­menn­irnir fengu einka­leyfi á aðferð­inni og stofn­uðu fram­leiðslu­fyr­ir­tæki, en fyrstu tvo ára­tug­ina fór lítið fyrir því.

Auglýsing

Árið 2012 skipti Oatly svo um gír. Fyr­ir­tækið vildi höfða til vax­andi hóps græn­kera og umhverf­is­með­vit­aðra og setti sér skýra stefnu: Oatly átti að vera öðru­vísi. Umhverf­is­vænt svar við vanda­málum hefð­bund­ins mjólkur­iðn­að­ar. Fyr­ir­tækið átti að vera ábyrgt, skap­andi og spenn­andi og dýra­vel­ferð­ar- og lofts­lags­sjón­ar­mið voru í far­ar­broddi í mark­aðs­her­ferðum þess. Það krist­all­að­ist í einu af slag­orðum fyr­ir­tæk­is­ins: It‘s like milk but made for humans.

Þessi áhersla féll ekki í kramið hjá sænska mjólkur­iðn­að­inum sem stefndi Oatly árið 2015 fyrir vill­andi mark­aðs­setn­ingu. Nið­ur­staðan var að fyr­ir­tækið mátti ekki halda því fram að varan þeirra væri holl­ari og skyn­sam­legri kostur en kúa­mjólk. Þá var Oatly bannað að nota heitið hafra­mjólk og hafa því kallað drykk­inn hafra­drykk síð­an. Það má segja að til­raun mjólkur­iðn­að­ar­ins til að þagga niður í Oatly hafi mis­tek­ist hrapa­lega en vin­sældir hafra­drykkj­ar­ins juk­ust gríð­ar­lega á meðan á mála­ferlunum stóð.

Hafra­drykkur fyrir heim­inn

Síðan hefur fyr­ir­tækið vaxið lygi­lega hratt og eft­ir­spurnin gjarnan boðið fram­boðið ofur­liði, eins og íslenskir unn­endur drykkj­ar­ins hafa fengið að kynn­ast. Til að geta annað eft­ir­spurn­inni hefur Oatly boðið fjár­festum að fjár­magna vöxt þess.

Fyrst voru það fjár­fest­ing­ar­fé­lögin Verl­in­vest og China Reso­urces sem eign­uð­ust 70% hlut í Oatly árið 2016. Verl­in­vest er í eigu þriggja forn­frægra belgískra fjöl­skylda sem eru stærstu eig­endur alþjóð­legu bjór­sam­steypunnar AB InBev. Kín­verska ríkið á China Reso­urces sem er stórt fyr­ir­tæki í mat­væla­iðn­aði þar í landi. Lítið bar á kaup­unum á þeim tíma en ein­hverjum þótti hæpið að Oatly gæti haldið í hug­sjónir sínar með þessi félög í eig­enda­hópn­um.

Nú í sumar var það svo banda­ríska fjár­fest­inga­fé­lagið Black­stone sem fjár­festi í Oatly og eign­að­ist 10% hlut. Sænskir aðgerða­sinnar bentu á að Black­stone hafi verið bendlað við ýmis­legt mis­jafnt. Sjóðir félags­ins hafi keypt stór land­svæði í Amazon­frum­skóg­inum og er félagið sagt bera ábyrgð á mann­rétt­inda­brotum gegn frum­byggjum skóg­ar­ins og hluta skóg­ar­eld­anna sem minnst var á hér í upp­hafi. Black­stone hefur hafnað þessum ásök­unum. Þá hefur það komið upp úr dúrnum að fram­kvæmda­stjóri Black­stone er náinn stuðn­ings­maður Don­ald Trump Banda­ríkja­for­seta sem þykir ekki sam­ræm­ast gildum Oat­ly.

Heimar mæt­ast

Tístum hefur rignt inn á á Twitt­er-­reikn­ing Oatly þar sem áður dyggir unn­endur saka fyr­ir­tækið um blekk­ing­ar. Oatly hefur brugð­ist við og seg­ist ekki geta svarað fyrir önnur umsvif eig­enda sinna. Fyr­ir­tækið lítur enn á hinn óum­hverf­is­væna mjólkur­iðnað sem sinn helsta keppi­naut og að það trúi ekki á að loka á fjár­fest­ingar frá aðilum í minna sjálf­bærum geirum því þá muni ekk­ert breyt­ast. Fjár­fest­ingin sé því skila­boð til fjár­mála­heims­ins um að nú sé tíma­bært og arð­bært að færa fjár­magn úr olíu­fram­leiðslu og soja­bauna­rækt, sem þeir segja aðal­or­sök skóg­areyð­ingar í Amazon, í græn fyr­ir­tæki eins og Oat­ly.

Það má segja að hér mæt­ist tvær fylk­ingar umhverf­is­hreyf­ing­ar­inn­ar. Önnur treystir á mark­aðs­lausnir og telur að með vali upp­lýstra neyt­enda og tækni­þróun megi leysa þau umhverf­is­vanda­mál sem mann­kynið stendur frammi fyr­ir. Hin telur ómögu­legt að slíkt sé hægt með rétt­látum hætti í sam­fé­lags­skipu­lagi dags­ins í dag. Þetta er auð­vitað tölu­verð ein­földun en nú sakar síð­ari fylk­ing þá fyrri um græn­þvott; að Oatly sé orðið grænt glugga­skraut þeirra sem brenna frum­skóga. Fyr­ir­tæki sem á eigin mæli­kvarða er í far­ar­broddi í umhverf­is­málum og sjálf­bærni.

Nú þurfum við sem notum Oatly í kaffið að gera upp við okkur hvort við teljum að neyt­endur geti haft áhrif á breytni fyr­ir­tækja með neyslu sinni og hvar við viljum þá draga lín­una þegar það kemur að sam­fé­lags­legri ábyrgð.

Höf­undur er að ljúka ­námi í umhverf­is­stjórnun og stefnu­mótun við Háskól­ann í Lundi í Sví­þjóð.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Heiðrún Jónsdóttir.
Heiðrún ráðin framkvæmdastjóri Samtaka fjármálafyrirtækja
Katrín Júlíusdóttir hætti skyndilega sem framkvæmdastjóri SFF um síðustu mánaðamót. Nú hefur nýr framkvæmdastjóri verið ráðinn og hún hefur þegar hafið störf.
Kjarninn 5. október 2022
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 30. þáttur: „Hnattræni þróunariðnaðurinn er mjög yfirgrípandi hugtak yfir mjög fjölbreytilegan geira“
Kjarninn 5. október 2022
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri er formaður peningastefnunefndar.
Stýrivextir hækka í níunda skiptið í röð – Nú upp í 5,75 prósent
Stýrivextir hafa verið hækkaðir upp í 5,75 prósent. Greiðslubyrði margra heimila mun fyrir vikið þyngjast. Ákvarðanir í atvinnulífi, á vinnumarkaði og í ríkisfjármálum munu skipta miklu um þróun vaxta á næstu misserum, að sögn peningastefnunefndar.
Kjarninn 5. október 2022
Bjarni Benediktsson, Katrín Jakobsdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson, formenn ríkissjórnarflokkanna, sendu frá sér yfirlýsingu í apríl þar sem segir að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum ríkissin í Íslandsbanka að sinni. Sú yfirlýsing stendur enn.
Standa enn við að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum í Íslandsbanka
Fjármálaráðherra sagði mikilvægt að halda áfram að selja hlut ríkisins í Íslandsbanka við kynningu fjárlagafrumvarpsins. Í yfirlýsingu stjórnarflokkanna frá því í vor segir að ekki verði ráðist í sölu á frekari hlutum bankans að sinni. Hún gildir enn.
Kjarninn 5. október 2022
Eyþór Arnalds var oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs hagnaðist um 388,4 milljónir vegna afskriftar á láni frá Samherja
Eigið fé félags Eyþórs Arnalds fór úr því að vera neikvætt um 305 milljónir í að vera jákvætt um 83,9 milljónir í fyrra. Félag í eigu Samherja afskrifaði seljendalán sem veitt var vegna kaupa í útgáfufélagi Morgunblaðsins.
Kjarninn 4. október 2022
Neyðarúrræði en ekki neyðarástand
Fjöldahjálparstöð fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd hefur verið opnuð í skrifstofuhúsnæði í Borgartúni þar sem Vegagerðin var áður til húsa. Hægt verður að taka á móti 150 manns að hámarki og miðað er við að fólk dvelji ekki lengur en þrjár nætur.
Kjarninn 4. október 2022
Örn Bárður Jónsson
Um skjálífi og skjána
Kjarninn 4. október 2022
Þrjú félög voru skráð á markað í sumar. Þeirra stærst er Alvotech, sem var skráð á First North markaðinn í júní. Hér sést Róbert Wessman, stofnandi og stjórnarformaður félagsins, hringja inn fyrstu viðskipti með bréfin.
Virði skráðra félaga í Kauphöllinni lækkað um 254 milljarða króna á tveimur mánuðum
Það sem af er ári hefur Úrvalsvísitala Kauphallarinnar lækkað um 28,3 prósent. Hún hækkaði um rúmlega 20 prósent árið 2020 og 33 prósent í fyrra. Leiðrétting er að eiga sér stað á virði skráðra félaga.
Kjarninn 4. október 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar