Enn til varnar málamiðlun í gjaldeyrismálum

Daði Már Kristófersson, varaformaður Viðreisnar, svarar grein Jóhanns Páls Jóhannssonar um framtíðarfyrirkomulag gjaldeyrismála.

Auglýsing

Jóhann Páll Jóhannsson skrifar á Kjarnann andsvar við svari mínu við grein hans. Ég þakka honum það. Málefnaleg umræða um gjaldeyrismál er mjög af hinu góða, að mínu mati.

Fyrst finnur Jóhann að notkun minni á gæsalöppum í millifyrirsögnum í svargreininni. Af minni hálfu var um stílbragð að ræða sem átti að fanga kjarna hvers atriðis sem tekið var fyrir í svargreininni. Ekki var þarna um beinar tilvitnanir í grein Jóhanns að ræða. Það mátti misskilja. Mér er bæði ljúft og skylt að biðja Jóhann afsökunar á því.

Ég er sáttur við þá punkta sem Jóhann hefur sett fram og tel þá, ásamt andsvörum mínum, ágæta samantekt á kostum og göllum ólíkra leiða í gjaldeyrismálum. Fremur en að svara grein Jóhanns vil ég því nota þetta tækifæri til að taka saman þessa kosti og galla ólíkra leiða, lesendum til glöggvunar.

Krónan, kostir og gallar

Kostir krónunnar hafa mikið verið ræddir. Ljóst er að sjálfstæður gjaldmiðill skapar ákveðinn sveigjanleika í hagstjórn sem getur komið sér vel. Sérstaklega auðveldar sjálfstæður gjaldmiðill leiðréttingu mistaka, t.d. í gerð kjarasamninga, og að takast á við áföll. Mögulegt er að lækka raunlaun og bæta samkeppnisstöðu með því að leyfa gengi að falla. Rétt er þó að hafa í huga að þetta „meðal“ við hagstjórnaráskorunum er því miður þannig að erfitt er að stjórna skammtastærðinni, eins og Ásgeir Jónsson Seðlabankastjóri hefur bent á. Þannig er hætta á að krónan falli mun meira en nauðsynlegt er til að leiðrétta raunlaun, með tilheyrandi kjararýrnun. Þetta upplifðu Íslendingar m.a. 2001 og 2008. 

Auglýsing
Gallarnir eru að sjálfstæð mynt veldur hærri viðskiptakostnaði, dregur úr samkeppni, skapar óvissu um viðskiptakjör útflutningsfyrirtækja, ýtir undir verðbólgu og leiðir til hærra vaxtarstigs. Öll þessi vandamál verða þeim mun meiri því minna sem myntsvæðið er. Færri og minni vondar fréttir þarf til að hreyfa við gengi lítils gjaldmiðils en stórs. 

Evran, kostir og gallar

Kostir aðildar Íslands að evrusvæðinu eru að gallar krónunnar hætta að vera vandamál. Viðskiptakostnaður lækkar gagnvart evrusvæðinu, óvissa um viðskiptakjör hverfur og gengissveiflur gagnvart öðrum löndum innan myntsvæðisins hætta að hafa áhrif á verðlag. Vextir lækka og samkeppni á mörkuðum svo sem fjármálastarfsemi og tryggingum verður möguleg.

Gallarnir er að sveigjanleiki krónunnar hverfur. Mistök í hagstjórn eða áföll verða ekki leyst með lækkun gengis og þar með raunlauna. Reyna mundi verulega á sveigjanleika vinnumarkaðar ef hagstjórnarvandamál eiga ekki að leiða til atvinnuleysis. Einnig er það nokkuð samdóma álit sérfræðinga að aðild að ERM II og upptaka evru sé ekki möguleg nema með aðild að Evrópusambandinu. Það yrði ekki gert nema með víðtækri pólitískri sátt, sem virðist nokkuð fjarlægur möguleiki í dag.

Málamiðlunin, kostir og gallar

Málamiðlunin felst í tengingu gengis krónunnar við evru með gagnkvæmum samningum við Evrópusambandið. Slík tenging hefur nær alla sömu kosti og galla og upptaka evru. En hún krefst ekki aðildar að Evrópusambandinu og væri því möguleg strax, ef pólitískur vilji er fyrir hendi hér á landi og innan Evrópusambandsins. Á hinn bóginn er varanleiki slíkrar lausnar einungis tryggður meðan báðir aðilar eru í stakk búnir til að verja fyrirkomulagið. Ég tel það mögulegt, þó aðrir efast.

Af hverju ekki fljótandi krónu?

Sé fyrirkomulag gjaldeyrismála í heiminum skoðað og borið saman við fólksfjölda kemur í ljós að kostir sjálfstæðrar myntar eru forréttindi sem fyrst og fremst fjölmennar þjóðir leyfa sér. Litlar sjálfstæðar myntir eru sjaldgæfar. Mynd 1 sýnir samantekt höfundar á fyrirkomulagi gjaldeyrismála og fólksfjölda fyrir lönd heimsins.Mynd 1.

Myndin sýnir að lang flestar minni þjóðir nota annað hvort gjaldmiðil annarra ríkja eða tengja gjaldmiðil sinn við aðra gjaldmiðla. Einungis meðal stórþjóða er fljótandi gengi algengasta fyrirkomulag gjaldeyrismála. Hverju sætir? Svarið blasir við. Aðrar þjóðir hafa komist að því að kostnaður sjálfstæðrar myntar réttlæti ekki ábatann. 

Einföld grundvallarlögmál leiða til þess að óstöðugleiki er fylgifiskur smæðar. Minni frávik í einum geira lítils og fábreytts hagkerfis þarf til að hreyfa samtöluna fyrir hagkerfið allt en í stóru fjölbreyttu hagkerfi. Því meiri óstöðugleiki því meiri sveiflur í gengi, því meiri sveiflur í gengi því meiri kostnaður af sjálfstæðri mynt.

Við virðumst stundum gleyma því hvað er stórt og hvað er lítið í þessari umræðu. Frændur okkar Norðmenn eru með sjálfstæða mynt, norsku krónuna. Gengi hennar hefur verið mun stöðugra en gengi íslensku krónunnar, þrátt fyrir að norska hagkerfið sé á margan hátt ekki ósvipað því íslenska. Íslenska hagkerfið er hins vegar lægra hlutfall af því norska en hagkerfi Hafnarfjarðar er af íslenska hagkerfinu. Er hugmyndin um Hafnfirska krónu góð? Mundi það bæta lífskjör og framtíðarhorfur Hafnfirðinga?

Auglýsing
Þeir aðilar sem af alvöru hafa skoðað möguleika Íslands í gjaldeyrismálum hafa allir komist að þeirri niðurstöðu að eini gjaldmiðillinn sem raunverulega komi til greina að tengja gengi krónunnar við sé evran. Evrusvæðið er lang stærsta viðskiptablokkin sem Ísland á viðskipti við. Einnig skapar samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið sterkan innri markað fyrir vinnuafl, sem mundi auðvelda tengingu Íslands við evrusvæðið. Jóhann, og margir aðrir, hafa bent á að hagsveiflur á Íslandi og á evrusvæðinu séu ekki í takt. Því gæti tengin sem þessi orðið okkur spennitreyja í hagstjórn. Ekki er hægt að neita því. (Benda má á að augljósasti valkostur Hafnfirðinga í gjaldeyrismálum er íslenska krónan, þrátt fyrir að hagur Hafnarfjarðar og Íslands ganga ekki alltaf í takt.)

Vandamálið er þetta. Sá óstöðugleiki sem krónan skapar hefur reynst Íslandi mjög dýr. Íslensk útflutningsfyrirtæki þurfa að geta staðið af sér löng tímabil hás raungengis með háum raunlaunum og erfiðri samkeppnisstöðu. Þetta hefur stuðlað að einhæfni útflutningsatvinnuveganna hér á landi. Það sem helst þrífst eru greinar sem byggja á ódýrum aðgangi að íslenskum auðlindum. Á þessu þarf að verða breyting ef mögulegt á að vera að tryggja sambærileg kjör fyrir komandi kynslóðir og þeim bjóðast í nágrannalöndunum. Lausnin getur ekki að eilífu verið að ganga bara á næstu auðlind. Umfang þeirra er endanlegt.

Ég er þeirrar skoðunar að gjaldmiðlamálin séu brýnt mál sem verði að ræða strax. Ég er einnig þeirrar skoðunar að ekki eigi að spyrða það við aðrar og flóknari spurningar, s.s. aðild að Evrópusambandinu. Af þeim sökum tel ég hugmynd okkar Stefáns Más þess virði að ræða.

Höfundur er varaformaður Viðreisnar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Árvakur hf. gefur út Morgunblaðið, mbl.is og útvarpsstöðina K100.
Útgáfufélag Morgunblaðsins tapaði 75 milljónum þrátt fyrir 100 milljóna ríkisstyrk
Tap Árvakurs, útgáfufélags Morgunblaðsins, minnkaði um 135 milljónir á milli ára. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins þakkar veigamiklum hagræðingaraðgerðum fyrir það að reksturinn hafi batnað þrátt fyrir veirufaraldurinn.
Kjarninn 26. júlí 2021
Joe Biden Bandaríkjaforseti.
Bandaríkin ætla að halda ferðabanni gagnvart Evrópu til streitu enn um sinn
Íslendingar og aðrir Evrópubúar munu ekki geta sótt Bandaríkin heim alveg á næstunni án þess að hafa sérstakar undanþágur. Í ljósi útbreiðslu delta-afbrigðis kórónuveirunnar hefur Bandaríkjastjórn ákveðið að halda núverandi ferðatakmörkunum í gildi.
Kjarninn 26. júlí 2021
Eyþór Eðvarðsson
Fjórar spurningar um loftslagsmál sem kjósendur þurfa að fá svar við
Kjarninn 26. júlí 2021
Þrettán starfsmenn Landspítalans í einangrun
Um helgina komu upp smit hjá starfsmönnum í nokkrum starfseiningum Landspítala. Rakning er langt komin og þrettán starfsmenn eru komnir í einangrun og nokkur fjöldi starfsmanna og sjúklinga í sóttkví.
Kjarninn 26. júlí 2021
Benedikt Jóhannesson, einn stofnenda Viðreisnar, mun starfa áfram með flokknum.
Sættir hafa náðst hjá Viðreisn og Benedikt starfar áfram innan flokksins
Benedikt Jóhannesson fyrrverandi formaður Viðreisnar greinir frá því í dag að samkomulag hafi náðst um að hann starfi áfram með flokknum.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meirihluti þjóðarinnar er bólusettur og meirihluti þeirra sem eru að greinast með veiruna er bólusettur.
116 óbólusettir greinst á einni viku
Um 64 prósent þeirra sem eru með COVID-19 á landinu eru á aldrinum 18-39 ára. Flestir sem greinst hafa síðustu daga eru bólusettir en 116 óbólusettir einstaklingar hafa greinst með veiruna á einni viku.
Kjarninn 26. júlí 2021
Þórður Snær Júlíusson
Endalok tálmyndar um endurkomu hins eðlilega lífs
Kjarninn 26. júlí 2021
Himinn og haf skilja fátækari ríki heims og þau ríkari að þegar kemur að bólusetningum.
Þórólfur: Hægt að hafa margar skoðanir á siðferði bólusetninga
Að baki þeirri ákvörðun að gefa fólki bólusettu með Janssen örvunarskammt býr að sögn sóttvarnalæknis sú stefna að reyna að bólusetja sem flesta hér á landi með áhrifaríkum hætti. 1,32 prósent íbúa fátækustu ríkja heims hafa verið bólusett.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar