2020 og leiðin fram á við

Þórunn Sveinbjarnardóttir, formaður BHM, fer yfir árið en hún bendir m.a. á að atvinnuleysi sé í hæstu hæðum og hafi aldrei verið meira á lýðsveldistímanum. Þetta sé algjörlega óviðunandi staða.

Auglýsing

Langri og erf­iðri kjara­samn­inga­lotu aðild­ar­fé­laga BHM við ríki og sveit­ar­fé­lög lauk um mitt þetta ár. Samn­ingar náð­ust til árs­byrj­unar 2023 sem verður að telj­ast langur tími á íslenskum vinnu­mark­aði. Samið var um stytt­ingu vinnu­vik­unnar og nýtt vakta­vinnu­kerfi. Hvort tveggja tíma­bært og fram­fara­skref í ljósi þess að 40 stunda vinnu­vika hefur verið reglan í hálfa öld. Aðild­ar­fé­lög BHM sem semja við Sam­tök atvinnu­lífs­ins hafa nú hafið við­ræður við SA um end­ur­nýjun kjar­samn­ings frá árinu 2017.

Krónu­tölu­hækk­anir lífs­kjara­samn­ing­anna settu aðild­ar­fé­lögum BHM þröngar skorður í kjara­við­ræð­unum eins og margoft hefur komið fram. Þær skil­uðu litlum pró­sentu­hækk­unum og í ofaná­lag hefur verð­bólgan rýrt kaup­mátt þeirra. Mik­il­vægt er að hag­stjórn­ar­að­ilar þ.m.t. Seðla­bank­inn og ríkið virki stjórn­tækin til að vernda þann árangur sem þó náð­ist í kjara­lot­unni. Sem fyrr er það verð­bólgan og óstöðugt gengi íslensku krón­unnar sem á end­anum ræður miklu um kjör launa­fólks á Ísland­i. 

Stytt­ing vinnu­vik­unnar

Bestu tíð­indin á vinnu­mark­aði á þessu erf­iða ári eru án nokk­urs vafa stytt­ing vinnu­vik­unn­ar. Um ára­mótin tekur stytt­ing vinnu­viku dag­vinnu­fólks gildi. Í haust hafa staðið yfir umbóta­sam­töl á vinnu­stöðum hjá ríki og sveit­ar­fé­lögum um stytt­ing­una en hún er sam­vinnu­verk­efni stjórn­enda og starfs­fólks. Hámarks­stytt­ingin er 4 stundir á viku en þá verður vinnu­vikan 36 stunda. Það er gleði­legt að sjá á hversu mörgum vinnu­stöðum sam­talið er að geta af sér hámarks­stytt­ingu. Leiði umbóta­sam­talið ekki til sam­eig­in­legrar nið­ur­stöðu verður vinnu­tím­inn styttur um 13 mín­útur á dag eða 65 mín­útur á viku. 

Sam­ráðs­ferlið um stytt­ingu vinnu­vik­unnar hefur víða gengið vel en því miður verður það ekki sagt um alla vinnu­staði og vinnu­veit­end­ur. Það er áhyggju­efni hversu mörg sveit­ar­fé­lög hafa dregið lapp­irnar í þessu mik­il­væga umbóta­verk­efni. Í upp­hafi nýs árs mun staðan verða ljós á opin­berum vinnu­mark­aði og ég full­yrði að launa­fólk mun gaum­gæfa hvar hefur vel tek­ist til og hvar ekki. Aðild­ar­fé­lög BHM hafa og munu fylgja þessu mik­il­væga verk­efni eftir af krafti og standa vörð um hags­muni sinna félaga. Vinnu­staðir þar sem vel hefur tek­ist til með stytt­ing­una verða í fram­hald­inu eft­ir­sóttir og þannig á það líka að ver­a. 

Auglýsing

Í vor stendur til að inn­leiða nýtt vakta­vinnu­kerfi hjá hinu opin­bera sem einnig mun marka tíma­mót á vinnu­mark­aði. Vinnu­vikan verður að sjálf­sögðu stytt en það skiptir ekki síður máli að gangi breyt­ing­arnar eftir mun launa­fólk í vakta­vinnu geta stundað 100% vinnu á þrí­skiptum vökt­um. Það er tíma­bær breyt­ing til batn­að­ar. Út af stendur hópur sem er í dag­vinnu en gengur reglu­legar auka­vaktir á öðrum tíma. Það þarf að gæta þess að hægt sé að stytta vinnu­tíma þess starfs­fólks án kjara­skerð­ing­ar.

Ekk­ert okkar bjóst við þessu

Þegar árið 2020 gekk garð bjóst lík­lega ekk­ert okkar við því að nokkrum vikum síðar yrði öll heims­byggðin að berj­ast við skæðan far­aldur af völdum áður óþekktrar veiru sem ógn­aði lífi, heilsu og vel­ferð mann­kyns. Kór­ónu­veiru­far­ald­ur­inn hefur kostað mörg hund­ruð þús­und manns­líf og raskað högum millj­arða karla, kvenna og barna um víða ver­öld. Við­skipti og sam­skipti, jafnt innan ríkja sem milli þeirra, hafa gengið úr skorðum og mik­ill sam­dráttur hefur orðið í hag­kerfum heims­ins.

Hér á landi hefur far­ald­ur­inn haft gíf­ur­leg áhrif á atvinnu­líf, útflutn­ing og hag­kerfið í heild sinni. Þetta stafar ekki síst af því hve íslenskt efna­hags­líf er orðið háð ferða­þjón­ustu. Kór­ónu­krepp­an, eins og við köllum hana, bitnar með ólíkum hætti á mis­mun­andi hópum og byrð­unum af henni er ójafnt skipt. Sam­kvæmt grein­ingu sem nýlega var unnin á vegum sér­fræð­inga­hóps verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar kemur kór­ónu­kreppan harð­ast niður á þeim sem lægst hafa laun­in. Tekjur þeirra sem til­heyra lægsta tekju­fjórð­ungnum hafa þannig lækkað hlut­falls­lega miklu meira en fólks í öðrum fjórð­ung­um. Að þessu leyti er grund­vall­ar­munur á kór­ónu­krepp­unni og sam­drætt­inum sem varð í kjöl­far banka­hruns­ins fyrir rúmum ára­tug. Þá fengu hátekju- og efri milli­tekju­hóp­arnir þyngsta skell­inn.

Almennt bitnar far­ald­ur­inn verr á konum en körl­um. Ann­ars vegar hafa konur frekar misst vinn­una eða þurft að þola tekju­skerð­ingu en karl­ar. Hins vegar eru konur í meiri­hluta meðal fram­línu­starfs­manna í heil­brigð­is­kerf­inu og öðrum opin­berum kerf­um. Fólk í þessum störfum hefur verið undir gíf­ur­legu álagi í langan tíma og náð ótrú­legum árangri við erf­iðar aðstæð­ur. Fyrir það eigum við hin að vera þakk­lát.

Ekki má heldur gleyma því að kór­ónu­kreppan hefur komið mjög hart niður á fólki af erlendum upp­runa á íslenskum vinnu­mark­aði. Ferða­manna­góð­ærið var borið uppi af erlendum rík­is­borg­urum sem flykkt­ust hingað þús­undum saman til að taka þátt í ævin­týr­inu og halda atvinnu­grein­inni gang­andi. Það er dap­ur­legt til þess að vita að margt af þessu fólki glími nú við mikla erf­ið­leika. Almennt bitnar kreppan frekar á yngri kyn­slóð­un­um. Það er sér­stakt áhyggju­efni.

Ekki nóg að horfa bara á bráða­vand­ann

Í því ástandi sem nú ríkir hér á landi skipta rétt við­brögð stjórn­valda miklu. Margar af þeim ráð­stöf­unum sem stjórn­völd hafa gripið til hafa mætt bráða­vanda á vinnu­mark­aði, ekki síst í ferða­þjón­ust­unni. Í þessu sam­bandi má t.d. nefna hluta­bæt­ur, hækkun atvinnu­leys­is­bóta, lengt tíma­bil tekju­tengdra atvinnu­leys­is­bóta úr 3 í 6 mán­uði, tekju­falls­styrki, lok­un­ar­styrki og við­spyrnu­styrki. Allt eru þetta almennar aðgerð­ir. Nú þarf að huga að sér­tæk­ari aðgerðum og þeim hópum sem veikast standa í því ástandi sem kór­ónu­kreppan hefur skap­að. 

Atvinnu­leysi er í hæstu hæðum og hefur aldrei verið meira á lýðsveld­is­tím­an­um. Þús­undir félags­manna aðild­ar­fé­laga BHM eru án vinnu, helm­ingi fleiri en eftir hrun. Þetta er algjör­lega óvið­un­andi staða. Til að breyta henni þarf í fyrsta lagi að stór­auka opin­bera fjár­fest­ingu á öllum svið­um. Í öðru lagi þurfa stjórn­völd að nýta það svig­rúm sem, þrátt fyrir allt, er enn fyrir hendi í rík­is­fjár­mál­unum til að fjölga störfum á vegum hins opin­bera. Í þriðja lagi er ekki nóg að beina ein­göngu sjónum að bráða­vand­an­um. Við verðum líka að hefja sam­talið um hvernig við getum byggt hér upp fjöl­breytt og þrótt­mikið atvinnu­líf til fram­tíð­ar. Það má ekki ger­ast í þriðja skiptið á þess­ari öld (sem er þó bara nýlega haf­in) að við föllum í þá gryfju að treysta um of á eina atvinnu­grein sem und­ir­stöðu hag­vaxt­ar. Auð­vitað þarf að hlú að stofn­inum og stærstu grein­un­um. En við verðum líka að örva minni grein­arnar og vökva sprot­ana. Þetta eiga stjórn­völd að gera með því að móta metn­að­ar­fulla stefnu til langs tíma þar sem áhersla er lögð á virkjun hug­vits og þekk­ing­ar, öfl­ugt mennta­kerfi og opin­bert stuðn­ings­kerfi við rann­sóknir og nýsköp­un. 

Rétt­inda­mál og fjar­vinna: „Þú ert á mjút!“

For­sæt­is­ráð­herra hefur sett af stað ritun græn­bókar um vinnu­mark­að­inn, þ.s. skil­greina á helstu álita­mál og við­fangs­efni. Verk­efnið er mik­il­vægt og gerir kröfu til aðila vinnu­mark­að­ar­ins að hugsa fram í tím­ann með hags­muni heild­ar­innar að leið­ar­ljósi. Von­andi nýt­ist græn­bókin við að marka stefnu til fram­tíð­ar. Að mörgu er að huga. Staða líf­eyr­is­kerf­is­ins og líf­eyr­is­rétt­indi launa­fólks eru eitt stærsta við­fangs­efni næstu miss­era. Með sam­komu­lagi ríkis og sveit­ar­fé­laga við BHM, BSRB og KÍ frá 2016 um jöfnun líf­eyr­is­rétt­inda á milli opin­bera og almenna vinnu­mark­að­ar­ins var stigið stórt skref í átt að sam­ræm­ingu rétt­inda á vinnu­mark­aði. Þeirri vinnu þarf að ljúka og upp­fylla sam­komu­lagið m.t.t. jöfn­unar launa á milli mark­aða.

Fjar­vinna og fjar­fundir hafa sann­ar­lega sett mark sitt á störf fólks þetta árið. Eins og rétti­lega hefur verið bent á þá verður ekki öllum störfum sinnt með fjar­vinnu. Það verður t.d. hvorki skúrað né hlynnt að fólki í fjar­vinnu. Margar stéttir innan BHM eiga þess kost að sinna störfum sínum í fjar­vinnu og það hefur án nokk­urs vafa veitt nauð­syn­legan sveigj­an­leika í við­brögðum við sam­komu­tak­mörk­un­um. En fjar­vinnan hentar ekki öllum og getur reynt mjög á starfs­fólk ekki síst þegar aðstæður leyfa ekki að vinnan sé stunduð á heim­il­inu. Um fjar­vinnu þarf að marka skýrar reglur á vinnu­mark­aði. Launa­fólk má ekki bera af henni auka­kostnað eða lenda í aukna álagi vegna henn­ar. Starfs­um­hverfi fjar­vinnu þarf að upp­fylla sam­bæri­leg skil­yrði og umhverfi á vinnu­stað. Það kæmi mér ekki á óvart að í fjar­vinn­unni væri staða kynj­anna ólík. Það þarf að skoða til hlít­ar.

Það hefur tíðkast að velja orð árs­ins. Ef ég mætti velja setn­ingu árs­ins þá yrði hún: „Þú ert á mjút!“ Þótt hún lýsi vand­ræðum við fjar­funda­formið þá segir hún líka sögu af óvenju­leg­asta ári sem sögur fara af á vinnu­mark­aði. Öll höfum við þurft að aðlag­ast breyttum aðstæð­um. Fyrir það skal þakkað en líka minnt á að stóra verk­efni næsta árs er að skapa sjálf­bæran vöxt og störf almennum og opin­berum vinnu­mark­aði svo að ekk­ert okkar þurfi að ganga atvinnu­laust til langs tíma.

Ég óska les­endum Kjarn­ans gleði­legrar hátíð­ar!

Höf­undur er for­maður BHM.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Alls störfuðu um 130 manns hjá SaltPay hér á landi áður en til uppsagna dagsins kom.
Hópuppsögn hjá SaltPay
SaltPay segir upp tugum starfsmanna hér á landi í dag, aðallega starfsmönnum sem hafa starfað við að þróa og viðhalda eldra greiðslukerfi Borgunar. SaltPay keypti Borgun síðasta sumar.
Kjarninn 19. apríl 2021
Samfylking sé tilbúin með frumvarp sem skyldar komufarþega til að dvelja í sóttvarnahúsi
Formaður Samfylkingar spurði forsætisráðherra hvort til stæði að breyta sóttvarnalögum í óundirbúnum fyrirspurnatíma á Alþingi í dag. Ekki við núverandi fyrirkomulag að sakast að mati forsætisráðherra, heldur við þá sem fylgja ekki reglum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Sigríður Ólafsdóttir verður í öðru sæti listans og Eiríkur Björn í því fyrsta.
Eiríkur Björn og Sigríður leiða Viðreisn í Norðausturkjördæmi
Fyrrverandi bæjarstjóri á Fljótsdalshéraði og Akureyri verður oddviti Viðreisnar í Norðausturkjördæmi í komandi kosningum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Harpa opnaði árið 2011. Kostnaður við rekstur fasteignarinnar og uppsafnað viðhald er að skapa alvarlega stöðu.
„Alvarleg staða“ hjá Hörpu vegna skorts á fjármagni til að sinna viðhaldi
Alls hafa eigendur Hörpu, ríki og borg, lagt húsinu til 14,4 milljarða króna í formi greiðslna af lánum vegna byggingu þess og rekstrarframlaga. Í fyrra nam rekstrarframlag þeirra 728 milljónum króna. Mikill vandi framundan vegna uppsafnaðs viðhalds.
Kjarninn 19. apríl 2021
Víðir Reynisson, Þórólfur Guðnason og Alma Möller á upplýsingafundi dagsins.
44 smit um helgina – Breytingar orðið í niðurstöðum landamæraskimanna
„Atburðir helgarinnar eru vissulega vonbrigði og við höfum fengið nú staðfest svo um munar að breska afbrigðið er til staðar í samfélaginu,“ segir Alma Möller landlæknir.
Kjarninn 19. apríl 2021
Styrkir til að hjálpa fyrirtækjum í ferðaþjónustu að rifta ráðningarsambandi við starfsfólk sitt hafa staðið til boða frá því í maí 2020.
Fyrirtæki tengd Icelandair Group hafa fengið 4,7 milljarða króna í uppsagnarstyrki
Alls hafa 17 fyrirtæki hafa fengið meira en 100 milljónir króna í uppsagnarstyrki úr ríkissjóði frá því í maí í fyrra. Næstum 40 prósent upphæðarinnar hafa farið til fyrirtækja sem tengjast Icelandair Group.
Kjarninn 19. apríl 2021
Á þriðja tug smita greindust í gær
Í fyrsta sinn frá því í nóvember 2020 greindust fleiri en 20 COVID-19 smit á Íslandi á einum degi. Fjöldinn sem greindist í gær er meiri en sá sem greindist síðast þegar aðgerðir voru hertar.
Kjarninn 19. apríl 2021
Eiríkur Ragnarsson
Hvaða frelsi er yndislegt?
Kjarninn 19. apríl 2021
Meira úr sama flokkiÁlit