Græn orka fyrir umheiminn?

Snæbjörn Guðmundsson fjallar um rammaáætlun en þessi grein er sú þriðja í röð fjögurra greina á Kjarnanum sem unnar eru upp úr umsögn greinarhöfundar við 3. áfanga áætlunarinnar, sem liggur nú fyrir Alþingi.

Auglýsing

Háværar raddir hafa lengi verið um að Ís­land sé í ein­stakri stöðu þegar kemur að „grænni orku“. Hér sé hægt sé að fram­leiða raf­orku í miklu magni og miklu hreinni en í öðrum lönd­um. Hug­myndir hafa oft snúið að því að best væri að flytja ork­una út til Evr­ópu, og lengi vel var sæstrengur vin­sælasta hug­mynd­in. Fyrir aðeins örfáum dögum spratt reyndar aftur upp ára­tuga gömul hug­mynd þegar for­stöðu­maður við­skipta­þróunar hjá Lands­virkjun mælti fyrir stór­felldri vetn­is­fram­leiðslu til út­flutn­ings. Eins og alltaf fylgdi þeirri hug­mynd orða­flaumur um „ný og græn orku­tæki­færi“, sem rímar vel við það sem haft var eftir Herði Arn­ar­syni, for­stjóra Lands- virkj­un­ar, árið 2013 þegar umræðan um sæstreng stóð sem hæst. Hann sagði að „orku­kerfið á Ís­landi gæti virkað eins og „græn raf­hlaða“ fyrir Evr­ópu“. Margir hafa stokkið á þennan vagn „grænu orkunn­ar“ og til að mynda sagði Jón Gunn­ars­son þetta í umræðu um ramma­áætlun um miðjan jan­ú­ar:

„Tæki­færin liggja hjá okkur í orkunni. Við þurfum núna að stokka upp ís­lenskt sam­félag, verð­mæta­sköpun og atvinnu­líf. Við þurfum að gera það á for­sendum umhverf­is­mála, á for­sendum sem tengj­ast lofts­lags­málum og orkan getur spilað þarna mjög stórt hlut­verk — mat­væla­fram­leiðsla, gagna­ver­a­iðn­að­ur, vetn­is­fram­leiðsla, alvöru­orku­fram­leið­endur til út­flutn­ings eins og Danir ætla sér að vera, ætla að tvöfalda raf­orku­fram­leiðslu sína á næstu 30 ár­um. Tæki­færin liggja þarna.“

Sem sagt, orkan okkar virð­ist vera svo „græn“ að okkur beri ein­fald­lega að virkja enn meira, jafn­vel kannski tvöfalda fram­leiðsl­una eins og Dan­ir? Nú skal það hins vegar gert á „for­send­um um­hverf­is- og lofts­lags­mála“. Kannski er kom­inn tími til að setja út­flutn­ings­hug­myndir hinnar „grænu orku“ Ís­lend­inga í raun­veru­legt sam­hengi?

Auglýsing

Heild­ar­afl allra virkj­un­ar­kosta ramma­áætl­unar

Núver­andi orku­fram­leiðsla allra virkj­ana á Ís­landi er um 20.000 GWst, eða 20 TWst (ter­awatts­stund­ir) á ári. Ár­leg orku­fram­leiðsla allra virkj­ana­kosta í 3. áfanga ramma­áætl­un­ar, hvort sem er í nýt­ing­ar-, bið- eða vernd­ar­flokki er áætluð um 35.000 GWst, eða næstum því tvö­föld orku­fram­leiðsla Ís­lands í dag.

Sem sagt, ef við myndum klára allt heila klabb­ið, virkja allt sem er í 3. áfanga ramma­áætl­un­ar, hvort sem það eru vatns­afls­virkj­anir á miðju há­lend­inu, í Mark­ar­fljóti, Hólmsá og Skaftá, auk jöku­lánna í Skaga­firði, veita í Þjór­sár­verum, jarð­hita­virkj­anir á öllum jarð­hita­svæðum Reykja­nesskaga og Heng­ils­svæð­is­ins, og það ofan á allar núver­andi virkj­an­ir, að þá myndum við enda með raf­orku­fram­leiðslu upp á um 55.000 GWst (55 TWst) á ári. Með því værum við búin að þre­falda raf­orku­fram­leiðslu Ís­lend­inga og þá væri hér um bil búið að virkja allar stærstu ár lands­ins nema Jökulsá á Fjöll­um.

Á sama tíma væri búið að bora og virkja nán­ast öll aðgengi­leg háhita­svæði lands­ins sem eru ekki undir jökli. Í þeim hópi væru öll háhita­svæði Reykja­nesskag­ans, Heng­ils­ins, Sand­fell rétt norður af Geysi, Kerl­ing­ar­fjöll, Hvera­vellir og Bjarn­arflag. Nokkurn veg­inn einu háhita­svæðin sem stæðu ósnortin væru svæði innan Vatna­jökuls­þjóð­garðs, svo sem Öskju­svæðið og Kverk­fjöll, og innan friðlands að Fjalla­baki sem væru Land­manna­laug­ar/­Torfajökuls­svæð­ið, auk Gjá­stykkis sem þegar hefur verið frið­að. Inni í þess­ari tölu væru jafn­vel mjög óhag­stæðir kostir sem ekk­ert vit væri í raun að virkja út frá fjár­hags­legum for­send­um. En við værum samt að gera umheim­inum gott, að ná í alla þessa „grænu orku“, er það ekki?

Sam­an­burður ís­lenskra orku­auð­linda við vind­orku Evr­ópu

Gott og vel, að loknu þessu ímynd­aða ofur­virkj­ana­skeiði yrði ár­leg raf­orku­fram­leiðsla Ís­lend­inga um 55 TWst. Það væri augljós­lega miklu meira en við myndum nokkurn tí­mann hafa not fyr­ir, eða ná einu sinni að nota yfir höf­uð. Við yrðum af þeim sökum að flytja mik­inn meiri­hluta þess­arar orku til útlanda, t.d. um sæstreng eða mögu­lega í formi elds­neytis eins og vetn­is. En myndi raf­orku­fram­leiðsla Ís­lend­inga hafa mikil áhrif erlend­is?

Hér er sam­an­burð­ur:

Á fimm árum, 2015-2019, voru tekin í notkun í Evr­ópu vind­orku­ver sem fram­leiða ár­lega um 120 TWst (miðað við 25% nýt­ingu upp­setts vinda­fls). Það sam­svarar fjór­faldri orku­getu allra óvirkj­aðra virkj­un­ar­kosta í ramma­áætl­un. Spár næstu ára gera ráð fyrir að vind­orku­notkun Evr­ópu muni aukast enn hraðar með hverju ári. Það þýðir að ár­lega munu Evr­ópu­þjóðir setja upp vind­orku­ver sem fram­leiða miklu meira en allir óvirkj­aðir virkj­ana­kostir í nýt­ing­ar-, bið- og vernd­ar­flokki í ramma­áætlun gætu sam­an­lagt gert á hverju ári um alla framtíð.

Í stuttu máli: Þótt við legðum okkur fram við að virkja nán­ast öll virkj­an­leg vatns­föll og jarð­hita­svæði á Ís­landi, þá væri sú orku­vinnsla aðeins dropi í hafið miðað við raf­orku­fram­leiðslu­aukn­ingu nágranna­þjóða okk­ar. Þetta eru orku­mál Ís­lend­inga í raun­veru­legu sam­hengi.

Hvaða leið viljum við feta?

Spurn­ingin sem við þurfum því að spyrja okkur strax er þessi: Hvert á hlut­verk okkar hér á Ís­landi að vera? Eigum við að halda áfram að rústa víð­ernum okk­ar, ómet­an­legum vatns­föllum og jarð­hita­svæðum fyrir dropa í raf­orku­haf Evr­ópu, sem nágranna­lönd okkar myndu aldrei finna fyr­ir? 

Eða ber okkur hrein og bein skylda til að passa upp á og vernda þau óend­an­lega mik­il­vægu verð­mæti sem fel­ast í okkar ósnortnu nátt­úru? Nátt­úru sem finnst hvergi ann­ars staðar á jörð­inni og ætti með réttu að til­heyra öllum jarð­ar­búum sam­eig­in­lega (og gerir það raunar að hluta til í gegnum skrán­ingu t.d. Vatna­jökuls­þjóð­garðs á heimsminja­skrá UNESCO). Ósnortin land­svæði og nátt­úruminjar verða sí­fellt verð­mæt­ari eftir því sem gengið er á auð­lindir og víð­erni jarðar og okkur ber sið­ferði­leg skylda til að hlúa að og vernda eftir fremsta megni þau svæði sem eru í okkar umsjá hér á Ís­landi.

Virkjanakostur? (Ingibjörg Eiríksdóttir)Sem mesta raf­orku­fram­leiðslu­land heims miðað við mann­fjölda þurfum við augljós- lega ekki að virkja meira um langa framtíð. ­Geta þing­menn, sem fjalla nú um ramma- áætlun á Alþingi, með góðri sam­visku stutt áfram­hald­andi eyði­legg­ingu dýr­mætrar nátt­úru Ís­lands­? Hverju ætli íbúar Evr­ópu myndu svara ef við legðum fyrir þá spurn­ing­una hvort þeir kjósi frekar: raf­orku- dropa sam­hliða gjöreyði­legg­ingu nátt­úru okkar eða að við legðum varð­veislu víð­ern­anna, vatns­fall­anna, foss­anna og jarð­hita­svæð­anna inn sem framtíð­ar­fram­lag okkar til umheims­ins og kom­andi kynslóða allrar jarð­ar?

Hvernig munu afkom­endur okkar minn­ast núlif­andi kynslóða sem virð­ast velja að fórna svo miklum nátt­úru­gæðum og nátt­úru­auð­æfum fyrir eigin pen­inga­legu hags­muni? Er ekki mögu­legt að kom­andi kynslóðir muni meta sína hags­muni einmitt á for­sendum umhverf­is­ins, lítt snort­innar nátt­úru Ís­lands? 

Höf­undur er jarð­fræð­ing­ur, rit­höf­undur og stjórn­ar­maður í Hinu íslenska nátt­úru­fræði­fé­lagi og Hag­þenki.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Svona á gangnamunnurinn að líta út frá Rødby
Gullöld á pönnukökueyjunni
Eftir mörg erfiðleikaár, og fólksflótta, sjá íbúar dönsku eyjunnar Lálands nú fram á betri tíð með þúsundum nýrra starfa. Ástæðan er Femern tengingin svonefnda milli Danmerkur og Þýskalands.
Kjarninn 7. mars 2021
Jörð hefur skolfið í grennd við Keili frá því í síðustu viku.
Vefur Veðurstofunnar tilbúinn í slaginn
Álagið á vef Veðurstofunnar hefur verið mikið frá því að jarðskjálftahrina hófst á Reykjanesskaga í síðustu viku. Einu sinni datt vefurinn alveg niður en nú er búið að efla þol hans til muna.
Kjarninn 6. mars 2021
Jón Baldvin Hannibalsson
Stefnuskráin
Kjarninn 6. mars 2021
Heimir Snorrason
Til varnar algóritmanum
Kjarninn 6. mars 2021
Mjólkurvörur frá MS
Segir yfirlýsingar MS „í besta falli hlægilegar“
Forsvarsmenn Mjólku gefa lítið fyrir yfirlýsingar Mjólkursamsölunnar, sem dæmd var fyrir að misnota markaðsráðandi stöðu sína, um að aðgerðir hennar hefðu verið gerðar í góðri trú.
Kjarninn 6. mars 2021
Brugghúsafrumvarp Áslaugar Örnu vekur litla kátínu hjá Landlæknisembættinu og ÁTVR
Embætti landlæknis telur „góða sátt“ um núverandi fyrirkomulag áfengissölu, en lítil merki eru um það í þeim fjölmörgu umsögnum sem borist hafa Alþingi undanfarna daga vegna frumvarps dómsmálaráðherra um sölu bjórs beint frá brugghúsum.
Kjarninn 6. mars 2021
Tíu staðreyndir um Ásmundarsalsmálið og eftirmála þess
Ráðherra varð uppvís að því að vera viðstaddur viðburð/samkvæmi/listaverkasölu á Þorláksmessu, þegar strangar sóttvarnarreglur voru við lýði. Grunur var um brot á þeim. Síðan þá hefur málið tekið marga pólitíska snúninga. Hér eru helstu staðreyndir þess.
Kjarninn 6. mars 2021
Sara Stef. Hildardóttir
Um upplýsingalæsi og fjölmiðlanefnd
Kjarninn 6. mars 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar